De historische binnenstad van Paramaribo staat officieel op de lijst van bedreigd werelderfgoed van UNESCO. Dat is geen symbolische waarschuwing en ook geen bureaucratische formaliteit.
Het is een internationaal oordeel dat Suriname onvoldoende heeft gedaan om de uitzonderlijke historische en culturele waarde van zijn hoofdstad te beschermen.
De directe aanleiding is inmiddels bekend: onder meer de nieuwe vergaderzaal van De Nationale Assemblée en de parkeergarage van Yogh hebben volgens UNESCO het historische stadsbeeld aangetast.
Het Werelderfgoedcomité stelt dat sprake is van verlies aan authenticiteit en integriteit. Ook andere hoogbouwprojecten baren UNESCO zorgen.
Maar misschien moeten we de vraag anders stellen. Niet: hoe heeft UNESCO dit kunnen doen? Maar: hoe hebben wij dit zover laten komen?
Want Paramaribo is niet plotseling bedreigd omdat UNESCO vandaag wakker is geworden. De waarschuwingen lagen er al jaren.
Het probleem is niet één gebouw
Het zou gemakkelijk zijn om alle schuld bij het nieuwe DNA-gebouw of de Yogh-parkeergarage te leggen. Dat zou echter te eenvoudig zijn.
De werkelijke problematiek is structureler. Het gaat om de manier waarop Suriname omgaat met ruimtelijke ordening, erfgoedbescherming, vergunningverlening, toezicht en politieke besluitvorming.
Minister Stephen Tsang heeft eerder aangegeven dat hij bij zijn aantreden werd geconfronteerd met projecten die al grotendeels waren gerealiseerd.
De Yogh-parkeergarage zou voor ongeveer 95 procent voltooid zijn geweest, terwijl de nieuwe DNA-vergaderzaal al tot het dak was opgetrokken.
Volgens hem waren aanbevelingen van UNESCO genegeerd en was er binnen DNA onvoldoende duidelijkheid over de besluitvorming rond de uiteindelijke uitvoering van de vergaderzaal.
Dat roept een ongemakkelijke vraag op: wie heeft toezicht gehouden voordat de betonmolen ging draaien?
Erfgoed is geen decorstuk
Suriname lijkt erfgoed nog te vaak te behandelen als iets dat mooi moet zijn voor toeristen, maar verder vooral plaats moet maken zodra economische of politieke belangen zich aandienen.
Dat is een fundamentele denkfout.
De historische binnenstad van Paramaribo staat sinds 2002 op de Werelderfgoedlijst. De waarde ervan ligt niet uitsluitend in afzonderlijke monumentale gebouwen, maar juist in de samenhang tussen architectuur, stratenpatroon, open ruimten, zichtlijnen en historische stedelijke structuur.
Een monument naast een dominant modern gebouw blijft technisch gezien misschien een monument. Maar wanneer de omgeving het monumentale karakter vernietigt, gaat ook een deel van de erfgoedwaarde verloren.
Erfgoedbescherming betekent daarom niet dat Paramaribo nooit meer mag bouwen. Het betekent dat nieuwe ontwikkeling zich moet voegen naar de historische context.
Dat onderscheid lijkt in Suriname onvoldoende te zijn begrepen.
De vraag naar politieke verantwoordelijkheid
Het meest zorgwekkende aan deze kwestie is misschien niet eens dat fouten zijn gemaakt. Fouten kunnen worden hersteld. Het zorgwekkende is dat er kennelijk waarschuwingen waren, maar dat deze onvoldoende gewicht kregen.
UNESCO en ICOMOS hadden eerder geadviseerd om onder meer de omvang, hoogte en vormgeving van de DNA-vergaderzaal aan te passen en vooraf een Heritage Impact Assessment uit te voeren. Volgens UNESCO is die beoordeling niet uitgevoerd en is het gebouw grotendeels volgens het oorspronkelijke ontwerp gerealiseerd.
Wanneer deskundige waarschuwingen jarenlang worden genegeerd, hebben we niet meer te maken met een toevallige vergissing. Dan ontstaat de vraag of politieke besluitvorming zwaarder heeft gewogen dan professionele en internationale erfgoedadviezen.
En precies daar hoort een parlementaire en bestuurlijke verantwoordingsvraag te liggen.
Niet om mensen publiekelijk aan de schandpaal te nagelen, maar om vast te stellen wie welke beslissing heeft genomen, op basis van welke informatie en met welke bevoegdheid.
Een onderzoek mag geen politieke afrekening worden
Het voorstel om te onderzoeken hoe de situatie is ontstaan, zoals minister Tsang heeft bepleit, verdient daarom steun. Maar alleen als het onderzoek werkelijk onafhankelijk en volledig wordt uitgevoerd.
Het mag geen onderzoek worden dat uitsluitend moet aantonen dat een vorige regering, een vorige minister of een vorige parlementaire leiding fouten heeft gemaakt.
De echte vraag moet breder zijn: waar heeft het systeem gefaald?
Wie verleende toestemming? Welke adviezen zijn gevraagd? Welke adviezen zijn ontvangen? Welke adviezen zijn genegeerd? Was er een Heritage Impact Assessment nodig? Waarom is die niet uitgevoerd?
Welke instanties waren verantwoordelijk? Welke rol speelde DNA? Welke rol speelde de uitvoerende macht? En waarom was er geen mechanisme dat een project kon stoppen voordat honderden miljoenen aan investeringen waren gedaan?
Zonder antwoorden op die vragen blijft iedere nieuwe regering kwetsbaar voor precies dezelfde fouten.
De rekening van bestuurlijke kortzichtigheid
Er is bovendien een economische dimensie die niet mag worden onderschat.
De historische binnenstad is niet alleen een verzameling oude gebouwen. Zij vormt een belangrijk onderdeel van het toeristische product van Suriname. Wanneer de historische identiteit van Paramaribo wordt aangetast, wordt daarmee ook een economisch potentieel aangetast.
Het is ironisch dat Suriname enerzijds toerisme wil ontwikkelen en anderzijds de fysieke omgeving die buitenlandse bezoekers aantrekt onvoldoende beschermt.
Wat is het nut van investeren in toeristische promotie als wij tegelijkertijd het unieke karakter van de bestemming afbreken?
De waarde van Paramaribo ligt juist in het feit dat de stad anders is dan moderne hoofdsteden. De houten architectuur, de historische gebouwen en de stedelijke structuur vertellen samen het verhaal van Suriname.
Als wij die identiteit vervangen door gebouwen die overal ter wereld hadden kunnen staan, verliezen we precies datgene wat Paramaribo bijzonder maakt.
Ontwikkeling en erfgoed hoeven geen vijanden te zijn
Een belangrijk tegenargument is dat Suriname zich moet ontwikkelen. Dat klopt.
Maar ontwikkeling betekent niet automatisch hoogbouw. En vooruitgang betekent niet automatisch dat historische gebouwen moeten wijken voor moderne constructies.
Een volwassen ruimtelijk beleid zoekt naar een balans tussen economische ontwikkeling en behoud van cultuurhistorische waarden.
Ook in historische steden elders ter wereld wordt voortdurend gebouwd. Het verschil is dat daar veelal vooraf wordt onderzocht wat een nieuw gebouw doet met het bestaande stadsbeeld.
Dat is precies waar Heritage Impact Assessments voor dienen.
Het probleem is dus niet dat Suriname wil bouwen. Het probleem is dat wij kennelijk soms eerst bouwen en pas daarna vragen welke gevolgen dat heeft.
Dat is geen ruimtelijke ordening. Dat is achterafmanagement.
Van schrikreactie naar erfgoedbeleid
Suriname moet deze crisis aangrijpen om het beleid fundamenteel te veranderen.
Er moet een duidelijk en afdwingbaar kader komen voor alle bouwprojecten binnen en rond de historische binnenstad. Geen politieke invloed mag ertoe leiden dat deskundige erfgoedadviezen vrijblijvend worden.
Nieuwe grote projecten moeten vooraf worden getoetst op hun gevolgen voor het historische stadsbeeld. Niet nadat de fundering is gelegd, maar voordat de eerste schop de grond in gaat.
Daarnaast moeten verantwoordelijkheden tussen ministeries, de erfgoedautoriteiten, de ruimtelijke ordening en andere betrokken instanties helder worden vastgelegd.
Want zolang iedereen verantwoordelijk is, is uiteindelijk niemand verantwoordelijk.
J. Mangru
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
