Kort voor zijn aftreden heeft de toenmalige president, Chan Santokhi, per presidentieel besluit een vergaande bijzondere volmacht verleend aan de Procureur-Generaal bij het Hof van Justitie.
Deze volmacht geeft het Openbaar Ministerie (OM) vrijwel volledige zeggenschap over alle personeelsaangelegenheden, inclusief benoemingen, bevorderingen, disciplinaire maatregelen, beloningsstructuren en organisatorische inrichting.
De impact van dit besluit reikt ver en raakt direct aan de balans tussen autonomie, controle en de rechtsstatelijke verhoudingen.
Verregaande autonomie voor het Openbaar Ministerie
Met het besluit krijgt de Procureur-Generaal de bevoegdheid om zelfstandig te bepalen over:
aanstelling, bevordering, schorsing en ontslag van personeel;
vaststelling van een eigen organisatiestructuur en personeelsreglement;
invoering van een eigen belonings- en toelagenstructuur;
afhandeling van disciplinaire procedures en personeelsdossiers;
uitvoering van salarisadministratie en personeelsregistratie buiten de reguliere ministeries om.
Hiermee worden ministeries die traditioneel verantwoordelijk zijn voor personeels- en ambtenarenbeleid grotendeels teruggebracht tot een faciliterende rol.
Impact op checks and balances
Critici wijzen erop dat deze volmacht de interne en externe checks and balances aanzienlijk verzwakt.
Door personeelsbeleid, beloning en discipline volledig onder te brengen bij één instituut, ontstaat het risico van machtsconcentratie zonder voldoende democratische of bestuurlijke controle.
Dit is des te gevoeliger omdat het gaat om het Openbaar Ministerie, een kerninstituut binnen de rechtsstaat.
Besluit genomen zonder parlementaire wet
De volmacht is verleend in afwachting van een wet in formele zin over de verzelfstandiging van het Openbaar Ministerie.
Daarmee wordt vooruitgelopen op wetgeving die nog niet door De Nationale Assemblée is behandeld of goedgekeurd. Juristen en waarnemers stellen dat dit een bestuurlijke realiteit creëert die later moeilijk terug te draaien is.
Wat kan president Jennifer Simons doen?
Als staatshoofd en hoeder van de rechtsstaat beschikt president Jennifer Simons over meerdere opties om met deze situatie om te gaan:
Herbeoordeling van het besluit
De president kan het presidentieel besluit juridisch en beleidsmatig laten herbeoordelen op proportionaliteit, rechtsstatelijkheid en bestuurlijke noodzaak.
Opschorting of aanpassing
Indien nodig kan (delen van) de volmacht worden opgeschort of aangepast, bijvoorbeeld door extra toezichtmechanismen in te bouwen of bevoegdheden tijdelijk te beperken.
Versnellen van wetgeving
De regering kan prioriteit geven aan behandeling van de wet inzake het Openbaar Ministerie, zodat bevoegdheden niet langer via tijdelijke volmachten maar via democratisch gelegitimeerde wetgeving worden geregeld.
Versterken van toezicht en transparantie
De president kan aanvullende rapportage- en verantwoordingsverplichtingen instellen richting de regering en De Nationale Assemblée zolang de volmacht van kracht is.
Kernvraag voor de rechtsstaat
De centrale vraag is niet óf het Openbaar Ministerie meer autonomie nodig heeft, maar hoe ver die autonomie mag reiken zonder democratische controle en rechtsstatelijke waarborgen.
Het besluit legt een zware verantwoordelijkheid bij de nieuwe president om te bewaken dat noodzakelijke hervormingen niet ontaarden in structurele machtsverschuivingen zonder voldoende tegenwicht.
