De recente uitspraken van minister Marinus Bee van Binnenlandse Zaken, dat hij niet beschikt over een betrouwbaar overzicht van het aantal ambtenaren binnen de overheid, leggen een fundamenteel probleem bloot: het bestuurlijk en administratief beheer van onze staat faalt op cruciale punten.
Het is onbegrijpelijk dat de overheid wel maandelijks salarissen uitbetaalt op basis van gedetailleerde bancaire en persoonlijke gegevens, maar geen sluitend overzicht kan presenteren van de personen aan wie deze betalingen worden verricht.
Dit wijst op een ernstig tekortschietend systeem en een structureel falen van administratie, controlemechanismen en financieel beheer.
“Juist daarom rust op de minister de zwaarste verantwoordelijkheid om binnen de resterende vier jaar van zijn ambtstermijn een reëel, doeltreffend en uitvoerbaar beleidsplan te presenteren en te realiseren.
Een plan dat niet alleen deze schrijnende tekortkomingen aanpakt, maar ook alle andere misstanden binnen zijn departement structureel en duurzaam oplost.”
Gebrekkige controle en verantwoordelijkheid
De bewering van de minister dat het systeem van presentielijsten niet functioneert, verdient kritische beschouwing. Een presentielijst is slechts een hulpmiddel; de effectiviteit ervan hangt af van de discipline en het toezicht waarmee deze wordt gehandhaafd.
Het falen van dit systeem zegt meer over leidinggevenden en controleurs dan over het instrument zelf. Het is bovendien onaanvaardbaar dat de minister ondanks zijn constatering geen concrete oplossing aandraagt voor dit probleem.
Modernisering is noodzakelijk
De invoering van digitale prikklokken en toegangsregistratie op alle overheidskantoren en dependances is een bewezen effectief middel om aanwezigheid en productiviteit te waarborgen.
Dit systeem moet verplicht worden voor alle ambtenaren, met uitzondering van ministers. Daarnaast zijn duidelijke sancties tegen moedwillige afwezigheid, fraude en nalatigheid onmisbaar. Wetgeving moet worden aangescherpt om deze praktijken effectief te bestrijden.
Politieke patronage ondermijnt de staat
Het is een publiek geheim dat het ambtenarenapparaat decennialang is misbruikt om politieke loyalisten te belonen. Het resultaat is een log en kostbaar apparaat dat zwaar drukt op de staatsbegroting, terwijl de productiviteit bijzonder laag blijft.
Onderzoeken tonen aan dat meer dan 60% van de ambtenaren minder dan de helft van hun werkdag aanwezig is op hun werkplek, en zich vaak bezighoudt met nevenactiviteiten zoals taxivervoer, werk op kostgrondjes of gewoon thuis in de hangmat.
Een bijzonder schadelijke praktijk is dat na elke regeringswisseling ervaren en kundige ambtenaren worden vervangen door partijloyalisten zonder de vereiste expertise.
Dit ondermijnt de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening. Het is hoog tijd dat deze praktijken wettelijk worden verboden en dat de carrièrebelangen van deskundige ambtenaren die tegen hun wil soms tientallen jaren lang betaald thuis moeten zitten duimdraaien worden beschermd.
Stopzetting van wildgroei
Een van de ernstigste misstanden is de massale benoeming van beleidsadviseurs en beleidsmedewerkers, waarvan het aantal naar schatting richting de duizend loopt. Het onmiddellijk terugdraaien van deze ongegronde benoemingen is daarom een eerste vereiste.
Ook hiervoor moeten wettelijke regelingen worden ingevoerd, inclusief zware sancties tegen beleidsfunctionarissen die dergelijke praktijken faciliteren.
Naar een kleinere, efficiëntere overheid
De structurele uitbreiding van het ambtenarenapparaat moet worden gestopt. Er moet een stappenplan komen voor een kleinere, maar efficiëntere overheid, gebaseerd op behoefte, deskundigheid en efficiëntie – niet op politieke beloning of partijloyaliteit. Dit proces moet hand in hand gaan met het creëren van nieuwe banen in de particuliere sector.
Conclusie
Werkelijke hervormingen vragen om meer dan populistische uitspraken. Ze vereisen concrete en realistische oplossingen, gedragen door consistent beleid, moderne systemen, bestuurlijke verantwoordelijkheid en politieke wil.
Alleen zo kunnen oude patronen definitief worden doorbroken en kan een toekomstbestendig, efficiënt en betaalbaar ambtenarenapparaat worden opgebouwd.
Yerry Khoesial
Vz. Wetenschappelijk Bureau DNL
