De beslaglegging onder de Telecommunicatie Autoriteit Suriname (TAS) om een schadevergoeding van ruim US$ 3,66 miljoen veilig te stellen, legt een pijnlijke vraag bloot over de manier waarop de staat juridisch wordt verdedigd. De zaak Houtzagerij De Eenheid tegen de Staat Suriname is namelijk niet alleen een financieel probleem.
Zij roept ernstige vragen op over de kwaliteit van de juridische vertegenwoordiging van de staat, de verantwoordelijkheid van de toenmalige landsadvocaat Harish Monorath – de huidige miniser van Justitie en Veiligheid – en de manier waarop met publieke middelen wordt omgegaan.
Monorath vertegenwoordigde de staat in een procedure waarin uiteindelijk een miljoenenveroordeling volgde. Inmiddels is hij minister van Justitie en Politie. Dat maakt de kwestie extra gevoelig.
Want wanneer iemand die eerder als advocaat de belangen van de staat moest behartigen later deel uitmaakt van de regering, mag de samenleving dan niet verwachten dat er volledige duidelijkheid komt over de wijze waarop hij die verantwoordelijkheid heeft ingevuld?
Een miljoenenverlies dat vragen oproept
De feiten in de zaak De Eenheid zijn opmerkelijk. De intrekking van de houtconcessies vond plaats in januari 2017, nadat achterstanden in de betaling van concessierechten waren ontstaan. De houtzagerij vocht de intrekking aan en eiste schadevergoeding.
Op 10 juni 2025 stelde kantonrechter Sabitrie Nanhoe-Gangadien de onderneming in het gelijk. De rechter oordeelde dat de intrekking onrechtmatig was en veroordeelde de staat tot betaling van ruim US$ 3,66 miljoen, vermeerderd met zes procent wettelijke rente per jaar vanaf 28 september 2022. Daarbovenop kwamen proceskosten.
Maar misschien nog zorgwekkender dan de hoogte van de veroordeling is wat uit het vonnis blijkt over de verdediging van de staat.
De conclusie van antwoord werd niet tijdig ingediend. De rechter verleende vervolgens een akte van niet-dienen. Ook de schadeberekening van De Eenheid werd niet inhoudelijk betwist.
Dit is geen onbelangrijk procedureel detail. Wanneer de staat in een rechtszaak wordt aangesproken voor miljoenen dollars, behoort de juridische vertegenwoordiging alles in het werk te stellen om de belangen van de samenleving te verdedigen.
Dat betekent tijdig verweer voeren, bewijsstukken aandragen, schadeberekeningen kritisch toetsen en waar nodig deskundigen inschakelen.
Wanneer dat achterwege blijft, ontstaat een situatie waarin de staat niet alleen het risico loopt een zaak te verliezen, maar mogelijk ook een aanzienlijk bedrag verschuldigd wordt zonder dat de rechter de argumenten van de staat daadwerkelijk heeft kunnen beoordelen.
Waarvoor werd de advocaat van de staat betaald?
Hier ligt de kern van de maatschappelijke verontwaardiging. Een advocaat die door de staat wordt betaald, wordt niet ingehuurd om slechts formeel in een rechtszaal aanwezig te zijn.
Hij wordt betaald om de belangen van de Staat Suriname te behartigen. Daarvoor ontvangt hij honoraria uit publieke middelen, afkomstig uit belastinginkomsten en andere staatsinkomsten.
Als een advocaat gedurende meerdere jaren voor de staat optreedt, maar in verschillende procedures weinig succesvol blijkt, mag de samenleving vragen stellen over de kwaliteit en effectiviteit van die juridische dienstverlening. Zeker wanneer in een zaak van miljoenen dollars essentiële proceshandelingen achterwege blijven.
Het gaat daarbij niet om de veronderstelling dat een advocaat iedere rechtszaak moet winnen. Dat is juridisch noch praktisch een redelijke eis.
Ook de beste advocaat kan een zaak verliezen wanneer de feiten, het bewijs of het toepasselijke recht in het nadeel van zijn cliënt spreken.
Maar er bestaat een wezenlijk verschil tussen een zaak verliezen na een grondige juridische verdediging en een zaak verliezen doordat elementaire proceshandelingen niet of niet tijdig zijn verricht.
De vraag is daarom niet alleen waarom de staat deze zaak heeft verloren, maar vooral of de toenmalige advocaat alles heeft gedaan wat redelijkerwijs van hem mocht worden verwacht.
Was dit een incident of een structureel probleem?
De zaak De Eenheid staat niet op zichzelf in de discussie over de juridische verdediging van de staat. Wanneer de staat herhaaldelijk wordt geconfronteerd met ongunstige rechterlijke uitspraken, moet worden onderzocht of sprake is van afzonderlijke juridische nederlagen of van een structureel tekortschietende aanpak.
Het is te gemakkelijk om iedere verloren rechtszaak af te doen als een onvermijdelijk juridisch risico. De staat moet immers niet alleen procederen om formeel zijn standpunt kenbaar te maken. Hij moet dat doen met een strategie die gericht is op bescherming van het algemeen belang.
Daarbij hoort ook een evaluatie van de advocaten die namens de staat optreden. Welke zaken hebben zij behandeld? Welke bedragen waren ermee gemoeid? Welke processtukken zijn ingediend? Zijn termijnen bewaakt? Zijn schikkingsmogelijkheden onderzocht? En welke financiële gevolgen hebben hun werkzaamheden voor de staatskas gehad?
Als de overheid miljoenen uitgeeft aan juridische bijstand, mag zij ook resultaten, transparantie en verantwoording verlangen. Niet iedere zaak hoeft gewonnen te worden, maar iedere zaak moet professioneel en zorgvuldig worden behandeld.
Monorath moet ook over zijn eigen rol duidelijkheid geven
De positie van Monorath maakt deze kwestie nog ingewikkelder. Hij was niet alleen de advocaat die de staat in de zaak De Eenheid vertegenwoordigde, maar bekleedde destijds ook een functie als president-commissaris bij TAS.
Bovendien speelde hij als president-commissaris een rol bij de ondertekening van de arbeidsovereenkomst die TAS in 2021 met voormalig directeur Wendy Jap-A-Joe sloot.
Juist die overeenkomst vormt inmiddels onderwerp van een nieuwe juridische controverse. Het Hof van Justitie heeft de eerdere beslissing over het einde van de wettelijke benoemingstermijn van Jap-A-Joe bevestigd.
Vervolgens heeft de huidige raad van commissarissen op 5 november een strafrechtelijke klacht ingediend tegen Monorath en Jap-A-Joe wegens vermoedelijke onregelmatigheden bij de totstandkoming en uitvoering van de overeenkomst.
Dat zijn ernstige ontwikkelingen. De klacht betekent uiteraard niet dat Monorath schuldig is aan enig strafbaar feit.
Ook moet zijn eerdere verklaring dat hij bevoegd was de overeenkomst te ondertekenen bij een eventuele beoordeling worden betrokken. Maar het is wel noodzakelijk dat de feiten onafhankelijk worden onderzocht.
De combinatie van zijn voormalige rol als advocaat van de staat, zijn positie binnen de raad van commissarissen van TAS en zijn huidige ministeriële verantwoordelijkheid vraagt om maximale transparantie.
De samenleving mag weten welke verantwoordelijkheden hij destijds droeg, welke besluiten hij heeft genomen en op welke juridische gronden hij die besluiten heeft verdedigd.
De belastingbetaler betaalt de rekening
Ondertussen loopt de financiële schade voor de staat verder op. De toegewezen hoofdsom bedraagt ruim US$ 3,66 miljoen.
Bij een volledig openstaande hoofdsom komt zes procent wettelijke rente neer op ongeveer US$ 219.600 per jaar. Dat is ruim US$ 600 per dag. Daarnaast zijn executiekosten en proceskosten verschuldigd.
Het vonnis werd op 16 januari aan de staat betekend, met het bevel binnen twee dagen aan de betalingsverplichting te voldoen.
Toch volgde pas op 3 november de beslaglegging onder TAS. De overheid heeft daarmee niet alleen te maken met een forse schadevergoeding, maar ook met oplopende financiële verplichtingen en de gevolgen van gedwongen tenuitvoerlegging.
Het is bovendien opmerkelijk dat een zelfstandige staatsautoriteit als TAS nu als derde-beslagene wordt betrokken bij een geschil waarin de Staat Suriname de veroordeelde partij is.
De beslaglegging is gericht op gelden en goederen die TAS aan de staat verschuldigd is of in de toekomst verschuldigd zal worden. Daarmee wordt zichtbaar hoe een juridische nederlaag van de overheid ook andere staatsinstellingen kan raken.
De vraag hoeveel geld TAS daadwerkelijk op het moment van beslaglegging aan de staat verschuldigd was, is nog niet duidelijk.
Maar één ding staat vast: de financiële gevolgen van de procedure zijn niet langer een abstracte kwestie tussen twee procespartijen. Ze raken de publieke middelen.
Justitie moet ook de eigen juridische verantwoordelijkheid onderzoeken
Het ministerie van Justitie en Politie behoort bij uitstek te staan voor de rechtsstaat, rechtszekerheid en naleving van rechterlijke uitspraken. Maar dat betekent ook dat binnen de overheid verantwoordelijkheid moet worden genomen wanneer juridische vertegenwoordiging tekortschiet.
Monorath kan zich niet uitsluitend verschuilen achter het feit dat hij inmiddels minister is of dat de zaak betrekking heeft op zijn eerdere werkzaamheden als advocaat. Juist vanwege zijn huidige functie is het van belang dat hij openheid geeft over zijn rol in deze procedures.
Er moet onafhankelijk worden onderzocht waarom de staat in de zaak De Eenheid geen tijdig en inhoudelijk verweer heeft gevoerd.
Ook moet worden nagegaan welke afspraken over de juridische dienstverlening bestonden, welke honoraria zijn betaald en of er aanleiding is om de toenmalige vertegenwoordiging op haar professionele handelen aan te spreken.
Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen een ongunstige rechterlijke uitspraak en mogelijk verwijtbaar handelen van een advocaat.
Een verloren zaak bewijst op zichzelf geen beroepsfout. Maar het niet tijdig indienen van een conclusie van antwoord en het niet betwisten van een miljoenenclaim zijn omstandigheden die een serieuze beoordeling rechtvaardigen.
Wie verdedigt uiteindelijk het belang van Suriname?
De zaak De Eenheid stelt een fundamentele vraag: wie bewaakt de belangen van de Staat Suriname wanneer degenen die daarvoor worden betaald hun verantwoordelijkheid mogelijk niet naar behoren invullen?
Het kan niet zo zijn dat advocaten publieke middelen ontvangen voor juridische bijstand, de staat vervolgens miljoenenverliezen lijdt en niemand zich verantwoordelijk voelt voor de kwaliteit van de gevoerde verdediging. Evenmin mag een ministeriële functie een reden zijn om kritische vragen over eerder professioneel handelen uit de weg te gaan.
De samenleving heeft recht op antwoorden. Niet om iemand vooraf schuldig te verklaren, maar om te voorkomen dat publieke middelen door gebrekkige juridische vertegenwoordiging verloren gaan.
Want uiteindelijk gaat het niet om het persoonlijke prestige van een advocaat of minister. Het gaat om het vertrouwen in de rechtsstaat en om het geld van de Surinaamse belastingbetaler. En dat belang verdient een betere verdediging dan een dossier waarin de staat bij een miljoenenclaim niet eens tijdig inhoudelijk verweer heeft gevoerd.
N. Mohari
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
