De discussie in De Nationale Assemblee over de vermeende politieke kleur van de procureur-generaal (pg) mist de kern.
Niet de vraag of een pg sympathieën heeft is het grootste gevaar, maar deze: wat als de pg daadwerkelijk politieke instructies ontvangt – of heeft ontvangen – om selectief te vervolgen of juist niet te vervolgen?
Wanneer ik het heb over politieke instructies bedoel ik niet bevelen zoals vervat in artikel 148 van onze Grondwet dat “De Regering bepaalt het algemeen vervolgingsbeleid. In het belang van de staatsveiligheid kan de regering in concrete gevallen aan de Procureur-Generaal bevelen geven met betrekking tot de vervolging”.
Ik adviseer de politiek om niet aan dit betreffend artikel te komen, omdat het waarborgt dat de regering een middel in handen heeft om in te grijpen wanneer de staatsveiligheid in gevaar is.
Evenmin heb ik het over de ‘dominus litis’- positie van het Openbaar Ministerie (OM), welke inhoudt dat het OM “heer is van het geding”. Dat betekent dat het OM de regie voert over de strafvervolging.
Het beslist of, tegen wie en waarvoor wordt vervolgd. Ook bepaalt het OM in belangrijke mate de koers van het opsporingsonderzoek, in samenwerking met politie en andere opsporingsdiensten.
De dominus-litis-rol stelt het OM in staat om:
• het opportuniteitsbeginsel toe te passen (vervolgen of seponeren in het algemeen belang);
• prioriteiten te stellen in opsporing en vervolging;
• consistent en coherent strafrechtelijk beleid te voeren;
• burgers te beschermen tegen lichtvaardige of selectieve vervolging.
Gelukkig is die macht niet onbeperkt
De wetgever heeft in artikel 4 van het Wetboek van Strafvordering de mogelijkheid geboden aan belanghebbenden om een beklag te doen bij het Hof van Justitie indien het OM besluit een bepaald strafbaar feit niet te vervolgen. De bevoegdheden van het OM worden verder begrensd door meerdere waarborgen, waaronder de rechterlijke controle.
De rechter toetst uiteindelijk: de rechtmatigheid van het opsporingsonderzoek, de ontvankelijkheid van het OM, de proportionaliteit en subsidiariteit van dwangmiddelen en kan ingrijpen bij misbruik van bevoegdheid of schending van beginselen van een behoorlijke procesorde. Bovendien dient het OM zich te houden aan beginselen van behoorlijk bestuur en strafprocesrecht.
Maar stel dat “de procureur-generaal politiek wordt geïnstrueerd. Niet vanwege de staatsveiligheid die in het geding is en vanwege de ‘dominus litis’- positie, maar puur om ‘politieke’ tegenstanders uit te schakelen”. En dit alles vóór een rechterlijke toetsing? Dan zit je mogelijk weken of maanden opgesloten in een cel wachtend op jouw oordeel!
Het bovenstaande is een stelling, en geen vaststelling of constatering. Ik stel dit zonder vast te willen stellen en of te willen constateren dat de huidige pg de afgelopen periode instructies heeft gehad wie wél of juist wie niet te moeten vervolgen.
Toch vind ik dat wij die discussie niet moeten ontwijken of verafschuwen, want stel dat blijkt dat ‘het systeem kwetsbaar is voor politieke druk’.
Deze stellingen van mij zijn geen theoretische exercitie om te komen aan de onafhankelijkheid van de Rechterlijke Macht, het Openbaar Ministerie en de pg. Het gaat sec om nachtmerriescenario’s die mij achtervolgen.
Pg met persoonlijke politieke overtuiging staatsrechtelijk irrelevant
Voor mij is een pg met een persoonlijke politieke overtuiging staatsrechtelijk irrelevant, zolang die overtuiging geen invloed heeft op vervolgingsbeslissingen. Eenieder, dus ook de pg, mag een politieke kleur hebben. Wat die kleur is, is voor mij irrelevant, evenzo de politieke kleur van mijn buurman of – vrouw.
Het echte gevaar zou zijn een pg die desgewenst wordt geïnstrueerd door de uitvoerende macht, door een president, minister of politieke top. Dit laatste vormt een directe bedreiging voor het fundament van de democratische rechtsorde.
Dan verandert het Openbaar Ministerie van hoeder van het algemeen belang in een politiek instrument. Dan wordt strafrecht selectief. Dan is vervolging geen juridische, maar een politieke keuze en dat kunnen wij als land niet hebben. Ik ben geen doemdenker, maar dan zijn wij echt de pineut.
Van rechtsstaat naar machtsstaat
Wanneer politieke instructie binnensluipt in het vervolgingsbeleid, verschuift een land ongemerkt van rechtsstaat naar machtsstaat. Tegenstanders worden aangepakt, bondgenoten ontzien. Zaken worden versneld of vertraagd. Dossiers verdwijnen of worden juist afgestoft, afhankelijk van wie aan de macht is.
Dat proces laat zelden sporen na op papier. Het gebeurt via ‘telefoontjes’, ‘instructies’, ‘afstemming’ en ‘informele gesprekken’. Juist daarom is het zo gevaarlijk en zo moeilijk te bewijzen.
De pg beschikt over enorme macht: hij of zij beslist wie wordt vervolgd en wie niet. In een gezonde rechtsstaat wordt die macht begrensd door transparantie, checks and balances en institutionele afstand tot de politiek.
Zodra die afstand vervaagt, resteert één vraag: wie beschermt burgers tegen een vervolgingsapparaat dat politiek wordt aangestuurd?
Het antwoord mag nooit zijn: niemand.
Waarschuwing: politiek moet afblijven van de benoeming van pg’s
De initiatiefnemers van de wetten voor hervorming van de Rechterlijke Macht en het Openbaar Ministerie voeren onder meer aan dat deze hervormingen noodzakelijk zijn omwille van modernisering en het versterken van de rechtsstaat met oog voor kwaliteit, bemensing en controleerbaarheid van macht.
En nu komt het. Wij, de samenleving, weten niet wat in achterkamers wordt besproken. Ik schrok mij daarom een aap bij het lezen van het artikel “Jogi: Ook aan de ABOP is aangeboden om een pg te benoemen”.
Ik citeer verder uit het artikel: “VHP-parlementariër Mahinder Jogi beweert over informatie te beschikken dat de regering coalitiepartner ABOP aangeboden heeft om één van de kandidaten voor te dragen voor de benoeming in een college van procureur-generaals in Suriname.
“Er is aangeboden…ook aan ABOP en meneer Brunswijk…om een pg te benoemen. Laten wij dus geen broodjeswinkel ervan maken. Het is echt geen rotishop waar iedereen naar binnenloopt om een roti te kopen…blanco of met doks. Dus laten we heel serieus zijn, want het gaat om de rechtstaat Suriname en iedereen met kwade bedoelingen moet met zijn vingers ervan afblijven”, zei Jogi in een interview op TBN.
Als de informatie van het DNA-lid klopt, wil ik de regering oproepen om meteen van dit pad af te stappen. Hoe garandeer je trias politica, geen politieke inmenging, geen politieke druk, en politieke machtscontrole over het OM als jezelf voornemens bent politiek te gebruiken om de functie politiek in te vullen? Please, make it make sense…. Zijn we bezig met een pur’ bruku’ wer’ bruku-systeem?
Debat moet gaan over het systeem en niet een persoon
Het probleem is niet deze pg, of een vorige, of een volgende. Het probleem is dat er vrees is dat het systeem kwetsbaar is voor politieke druk.
Het is heel jammer dat het parlement die kwetsbaarheid niet frontaal adresseert, maar omzeilt met de woorden ‘hervorming’ en ‘versterking’, zonder het kind bij de naam te willen noemen.
Wie werkelijk om de rechtsstaat geeft, durft de vraag te stellen die nu wordt gemeden: is de pg ooit politiek geïnstrueerd en hoe voorkomen we dat dit opnieuw gebeurt?
Zonder die vraag is elk debat over hervorming hol.
Evenmin los je vrees die er nu bestaat op met een college van procureur-generaals, maar ben je gewoon bezig met een “pur’ bruku’ wer’ bruku-systeem”.
Sheila Mijnals
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
