Stichting Projekta kijkt terug op een succesvolle openbare lezing over de relatie tussen universele mensenrechten en culturele diversiteit.
De bijeenkomst vond plaats in samenwerking met de partnerorganisatie Centre for Civil and Political Rights (CCPR) uit Genève en bracht deskundigen, beleidsmakers, maatschappelijke organisaties en geïnteresseerde burgers samen.
Centraal tijdens de bijeenkomst stond de bijdrage van prof. mr. dr. Yvonne Donders, lid van het VN-Mensenrechtencomité en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.
Zij ging in op de vraag hoe universele mensenrechten zich verhouden tot culturele verschillen en lokale tradities.
Universaliteit betekent geen uniformiteit
Volgens prof. Donders betekent het universele karakter van mensenrechten niet dat iedere samenleving op exact dezelfde manier invulling moet geven aan deze rechten.
“Universaliteit is geen uniformiteit. Gelijkheid omvat juist ook het recht om anders te zijn,” benadrukte zij tijdens haar presentatie.
Zij legde uit dat cultuur en culturele identiteit een belangrijk onderdeel vormen van menselijke waardigheid en daarom ook bescherming genieten binnen het internationale mensenrechtenrecht. Volgens haar bieden mensenrechten ruimte voor verschillen, zolang de fundamentele rechten van individuen worden gerespecteerd.
Wanneer cultuur en mensenrechten botsen
In een cultureel diverse samenleving als Suriname kunnen tradities, gebruiken en internationale mensenrechtennormen soms met elkaar in spanning komen te staan. Donders benadrukte dat cultuur niet statisch is, maar voortdurend verandert.
Volgens haar betekent het beschermen van mensenrechten niet automatisch dat alle culturele gebruiken moeten verdwijnen.
Sommige tradities kunnen worden aangepast wanneer blijkt dat zij schadelijk zijn voor individuen, groepen of de samenleving als geheel.
Zij wees erop dat vooral situaties waarbij bijvoorbeeld kinderen worden geschaad, vragen om kritische reflectie en actie.
Technologie brengt nieuwe uitdagingen
Tijdens de discussie ging minister van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur Dirk Currie in op de invloed van moderne technologie, sociale media en kunstmatige intelligentie op cultuur en mensenrechten.
Prof. Donders gaf aan dat digitalisering kansen biedt om culturen wereldwijd toegankelijker te maken, maar tegelijkertijd ook nieuwe risico’s met zich meebrengt.
De verspreiding van mis- en desinformatie en mogelijke vooringenomenheid binnen technologische systemen kunnen volgens haar een bedreiging vormen voor rechten en maatschappelijke verhoudingen.
Overheid heeft actieve verantwoordelijkheid
Een belangrijk onderdeel van de bijeenkomst was de rol van de overheid bij het beschermen en bevorderen van mensenrechten.
Donders benadrukte dat landen vrijwillig kiezen om internationale mensenrechtenverdragen te ondertekenen, maar dat zij zich na ratificatie ook verplichten om nationale wetgeving en beleid hiermee in overeenstemming te brengen.
Volgens haar kunnen overheden zich niet onbeperkt beroepen op culturele verschillen of een gebrek aan maatschappelijk draagvlak om bepaalde rechten niet te realiseren.
Zij stelde dat staten actief moeten werken aan verandering door onder meer mensenrechteneducatie binnen het onderwijs, het bestrijden van discriminatie en vooroordelen en het stimuleren van een brede maatschappelijke dialoog.
Rol van maatschappelijk middenveld blijft belangrijk
Tijdens de bijeenkomst werd ook stilgestaan bij de bijdrage van maatschappelijke organisaties aan het beschermen van mensenrechten.
Volgens Stichting Projekta zijn juridische afspraken alleen niet voldoende. Bewustwording, educatie en voortdurende dialoog blijven noodzakelijk om mensenrechten daadwerkelijk onderdeel te maken van de samenleving.
Organisaties zoals Projekta spelen daarbij een belangrijke rol door bewustwording te vergroten, gesprekken tussen verschillende groepen te faciliteren en de naleving van mensenrechten kritisch te volgen.
De lezing vormde daarmee een belangrijk platform voor discussie over hoe Suriname, als multiculturele samenleving, ruimte kan bieden aan culturele diversiteit zonder de bescherming van fundamentele mensenrechten uit het oog te verliezen.
