Suriname heeft de afgelopen decennia een ontwikkeling doorgemaakt die steeds meer vragen oproept over de kwaliteit van bestuur, integriteit en de werking van de rechtsstaat.
Wat ooit werd gezien als incidentele corruptie en machtsmisbruik, lijkt in de ogen van veel burgers steeds vaker onderdeel te zijn geworden van een diepgeworteld systeem waarin politieke invloed, persoonlijke belangen en economische macht elkaar versterken.
De harde uitspraak dat “iedereen omkoopbaar” zou zijn, mag dan een generalisering zijn, maar het gevoel erachter kan niet zomaar worden weggewuifd.
Wanneer burgers herhaaldelijk geconfronteerd worden met berichten over corruptie, belangenverstrengeling, fraude en politieke bescherming, ontstaat het gevaarlijkste gevolg van allemaal: het verlies van vertrouwen in de instituties van de staat.
Van strijd tegen corruptie naar een hardnekkig probleem
Suriname heeft in het verleden zelfs een staatsgreep meegemaakt die mede werd gerechtvaardigd vanuit de strijd tegen corruptie en misstanden. Decennia later kan moeilijk worden volgehouden dat die problemen definitief zijn opgelost.
Integendeel. De vraag dringt zich op hoe een samenleving die ooit verandering en rechtvaardigheid verlangde, uiteindelijk terecht is gekomen in een situatie waarin corruptie telkens opnieuw onderwerp van maatschappelijke discussie is.
Het probleem ligt daarbij niet alleen bij politici. Corruptie kan alleen bestaan wanneer er meerdere partijen zijn die bereid zijn eraan mee te werken.
Ondernemers, ambtenaren, tussenpersonen, politieke financiers en andere belanghebbenden kunnen allemaal een rol spelen. Daarom is het te gemakkelijk om uitsluitend naar de politiek te wijzen.
Maar politici dragen wél een bijzondere verantwoordelijkheid. Zij leggen een eed af om de Grondwet en de wetten van het land te respecteren.
Wie vervolgens politieke macht gebruikt om personen met criminele belangen te beschermen, raakt niet alleen de integriteit van de politiek, maar ondermijnt het fundament van de rechtsstaat.
Wanneer politieke bescherming belangrijker wordt dan recht
Een democratische rechtsstaat kan niet functioneren wanneer politieke loyaliteit belangrijker wordt dan onafhankelijk onderzoek en rechtshandhaving.
Als er werkelijk sprake is van banden tussen politieke machthebbers en personen die zich bezighouden met criminaliteit, moeten die banden onderzocht worden. Niet op basis van geruchten of politieke afrekeningen, maar op basis van feiten, bewijs en onafhankelijke instituties.
Juist daar ligt een belangrijke verantwoordelijkheid voor politie, Openbaar Ministerie, rechterlijke macht, controleorganen en het parlement. Niemand mag boven de wet staan. Niet de burger, niet de ondernemer en zeker niet de politicus.
Het is daarom gevaarlijk wanneer burgers het gevoel krijgen dat de ene persoon vanwege zijn politieke connecties anders wordt behandeld dan de andere. Zodra dat vertrouwen verdwijnt, wordt de rechtsstaat langzaam uitgehold.
Olie en gas kunnen het probleem groter maken
De verwachte ontwikkeling van de olie- en gassector maakt deze discussie urgenter, niet minder.
De komst van grote olie- en gasinkomsten biedt Suriname enorme mogelijkheden. Maar natuurlijke rijkdom is geen garantie voor ontwikkeling.
Integendeel: zonder sterke instituties, transparant financieel beheer en effectieve controle kunnen grote inkomsten juist nieuwe vormen van corruptie, belangenverstrengeling en machtsconcentratie aantrekken.
De waarschuwing dat het met olie en gas “nog erger” kan worden, moet daarom serieus worden genomen als een waarschuwing voor het bestuurssysteem.
De echte vraag is niet hoeveel geld de olie- en gassector Suriname zal opleveren. De echte vraag is of Suriname sterk genoeg is om dat geld eerlijk, transparant en verantwoord te beheren.
Niet alleen de politiek moet veranderen
Het is echter te gemakkelijk om alle schuld bij politici neer te leggen. De afgelopen vijftig jaar heeft ook de Surinaamse samenleving zelf gewoonten ontwikkeld die vooruitgang kunnen belemmeren.
Wanneer iemand een familielid aan een baan probeert te helpen omdat hij “iemand kent”, wanneer een vergunning sneller wordt geregeld vanwege een persoonlijke relatie, wanneer belastingregels selectief worden toegepast of wanneer men zwijgt omdat men zelf voordeel heeft bij een systeem, wordt corruptie maatschappelijk genormaliseerd.
Een land verandert daarom niet alleen door nieuwe politici. Het verandert wanneer burgers, bedrijven, ambtenaren en politieke leiders gezamenlijk weigeren mee te werken aan een cultuur waarin regels afhankelijk zijn van wie je kent.
Suriname heeft geen gebrek aan wetten, maar aan consequentie
Het grootste probleem is misschien niet dat Suriname geen regels heeft. Het probleem is dat regels niet altijd consequent lijken te worden toegepast.
Een sterke anticorruptiepolitiek vraagt daarom meer dan mooie verklaringen. Er zijn onafhankelijke instellingen nodig, transparante aanbestedingen, effectieve financiële controle, bescherming van klokkenluiders, onderzoek naar belangenverstrengeling en daadwerkelijke vervolging wanneer strafbare feiten worden vastgesteld.
Daarbij moet dezelfde maatstaf voor iedereen gelden.
Want zolang de burger denkt dat rechtvaardigheid afhankelijk is van politieke connecties, zal iedere nieuwe anticorruptiecampagne uiteindelijk worden gezien als slechts een nieuwe politieke slogan.
De keuze ligt uiteindelijk bij Suriname zelf
Suriname staat aan de vooravond van een periode waarin enorme economische mogelijkheden kunnen ontstaan, maar economische rijkdom zonder institutionele integriteit kan een land juist kwetsbaarder maken.
De komende jaren zullen daarom niet alleen bepalen hoeveel Suriname verdient, maar ook wat voor land Suriname wil zijn.
Een land waarin macht toegang geeft tot uitzonderingen? Of een rechtsstaat waarin positie, afkomst, geld en politieke connecties niemand boven de wet plaatsen?
De waarschuwing is duidelijk. Als Suriname zijn bestuurscultuur niet verandert, kan olie en gas bestaande problemen vergroten in plaats van oplossen.
Suriname heeft geen gebrek aan talent, natuurlijke rijkdom of potentieel. Wat nodig is, is politieke moed, maatschappelijke verantwoordelijkheid en vooral de bereidheid om corruptie niet langer als normaal onderdeel van het systeem te accepteren.
Want een land wordt niet alleen kapotgemaakt door degenen die corrupt zijn. Het wordt ook kapotgemaakt door degenen die het zien, er voordeel uit halen en besluiten te zwijgen.
E.M.
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
