Een psychisch verwarde man met een mes heeft voor onrust gezorgd bij Gow2 Latour.
Het incident heeft opnieuw een probleem zichtbaar gemaakt waar Suriname al langere tijd mee worstelt, maar waar structureel weinig over wordt gesproken: de groeiende groep dak- en thuisloze mensen die op straat leeft, onder wie personen met ernstige psychische problemen.
Voor omwonenden, ondernemers en voorbijgangers leidt dat regelmatig tot gevoelens van angst en onveiligheid. Tegelijkertijd zijn deze mensen zelf vaak bijzonder kwetsbaar en ontbreekt het aan een structurele plek waar zij begeleiding, behandeling en opvang kunnen krijgen.
Het probleem is daarmee groter dan één man met een mes.
Het gaat om een systeem dat zowel de samenleving als de kwetsbare persoon in de steek laat.
Van overlast naar een veiligheidsprobleem
In verschillende buurten en winkelgebieden worden mensen die op straat leven regelmatig aangetroffen. Sommigen bedelen, anderen slapen op openbare plekken of zoeken hun toevlucht bij winkels, bushaltes en benzinestations.
Maar tussen deze groep bevinden zich ook mensen die duidelijk psychisch ontregeld zijn.
Sommigen praten voortdurend in zichzelf, reageren agressief op voorbijgangers, lopen verward rond of lijken volledig het contact met de werkelijkheid te zijn kwijtgeraakt.
En het blijft niet altijd bij overlast.
Er zijn situaties geweest waarbij personen werden bedreigd of aangevallen. Wanneer iemand vervolgens met een mes rondloopt, verandert de situatie onmiddellijk van een sociaal probleem in een potentieel ernstig veiligheidsrisico.
De vraag is dan niet meer alleen waar iemand kan slapen.
De vraag wordt: wie grijpt in voordat iemand gewond raakt of erger?
Dakloosheid en psychiatrische problematiek zijn niet hetzelfde
Het is belangrijk om één onderscheid te maken.
Niet iedere dakloze is psychisch ziek.
En niet iedere persoon met een psychische aandoening is dakloos.
Maar wanneer dakloosheid, verslaving, psychische ontregeling en gebrek aan familie- of professionele ondersteuning samenkomen, kan een zeer complexe situatie ontstaan.
Daar lijkt Suriname onvoldoende op voorbereid.
Een persoon die zichtbaar psychisch ontregeld is, kan niet simpelweg iedere ochtend worden weggejaagd van een winkelcentrum om vervolgens enkele uren later ergens anders weer op te duiken.
Dat is geen oplossing.
Het verplaatst het probleem.
De politie kan niet de psychiatrische zorg vervangen
Wanneer een psychisch verward persoon voor overlast zorgt, wordt uiteindelijk vaak de politie gebeld.
Dat is begrijpelijk. De politie is immers verantwoordelijk voor de openbare orde en moet ingrijpen wanneer er sprake is van bedreiging, geweld of direct gevaar.
Maar de politie kan geen psychiatrische behandeling geven.
Een agent kan iemand meenemen.
Een agent kan een situatie de-escaleren.
Een agent kan optreden wanneer een strafbaar feit wordt gepleegd.
Maar daarna begint het echte probleem.
Waar gaat deze persoon naartoe?
Wie beoordeelt zijn psychische toestand?
Wie zorgt voor behandeling?
Wie zorgt ervoor dat hij zijn medicatie krijgt?
Wie zorgt voor opvang?
Wie houdt toezicht wanneer hij opnieuw op straat terechtkomt?
Als het antwoord op al deze vragen ontbreekt, is het slechts een kwestie van tijd voordat dezelfde persoon opnieuw voor problemen zorgt.
Een vicieuze cirkel van straat, politie en ziekenhuis
Suriname dreigt daarmee gevangen te raken in een vicieuze cirkel.
Iemand raakt psychisch ontregeld.
Hij komt op straat terecht.
Omwonenden ervaren overlast.
Er ontstaat een incident.
De politie wordt gebeld.
De persoon wordt tijdelijk meegenomen.
Na verloop van tijd staat hij opnieuw op straat.
Vervolgens begint alles opnieuw.
Dat is geen beleid.
Dat is crisismanagement.
En crisismanagement werkt niet wanneer het probleem structureel is.
Wie beschermt de kwetsbare persoon?
Bij discussies over deze problematiek wordt snel gesproken over veiligheid.
En terecht.
Een ondernemer die wordt bedreigd, een voorbijganger die wordt aangevallen of een kind dat wordt geconfronteerd met iemand die met een mes rondloopt, moet worden beschermd.
Maar er is nog een andere vraag die gesteld moet worden:
Wie beschermt de psychisch zieke persoon tegen zichzelf en tegen de straat?
Want iemand die door een ernstige psychische aandoening niet meer in staat is rationele keuzes te maken, heeft niet uitsluitend behoefte aan politieoptreden.
Die persoon heeft zorg nodig.
Wanneer iemand in een verwarde toestand op straat leeft, zonder behandeling, zonder stabiele woonplek en zonder sociaal netwerk dat kan ingrijpen, is dat óók een menselijke tragedie.
De samenleving kan niet eindeloos wegkijken
Het probleem wordt vaak pas zichtbaar wanneer er iets gebeurt.
Een winkelier belt de politie.
Een buurtbewoner maakt een video.
Een voorbijganger wordt bedreigd.
Iemand wordt aangevallen.
Dan ontstaat er tijdelijk maatschappelijke verontwaardiging.
Maar zodra de rust terugkeert, verdwijnt het onderwerp weer naar de achtergrond.
Tot het volgende incident.
Daarmee houden we een systeem in stand waarin mensen letterlijk tussen wal en schip vallen.
Niet ziek genoeg om permanent opgenomen te blijven.
Niet stabiel genoeg om zelfstandig op straat te functioneren.
Geen woning.
Geen begeleiding.
Geen familie die de verantwoordelijkheid kan of wil dragen.
En ondertussen een samenleving die de gevolgen dagelijks ondervindt.
Waar is de psychiatrische opvang?
Suriname heeft behoefte aan een veel duidelijker keten voor mensen met ernstige psychische problemen die op straat leven.
Daarbij moet niet alleen worden gekeken naar ziekenhuisopname.
Er is behoefte aan verschillende vormen van opvang en begeleiding: acute psychiatrische opvang wanneer iemand een gevaar vormt, tijdelijke opvang na stabilisatie, begeleid wonen voor mensen die niet volledig zelfstandig kunnen functioneren en ambulante begeleiding voor mensen die met ondersteuning wél zelfstandig kunnen leven.
Zonder die schakels blijft men telkens terugvallen op politie en spoedeisende zorg.
Dat is bovendien duurder en menselijker gezien veel schadelijker.
Ook gemeenten en sociale diensten moeten verantwoordelijkheid nemen
Dit probleem kan niet uitsluitend bij de politie of de gezondheidszorg worden gelegd.
Ook de sociale sector heeft een belangrijke verantwoordelijkheid.
Wanneer mensen structureel op straat leven, moet worden nagegaan waarom zij daar terecht zijn gekomen.
Hebben zij familie?
Hebben zij een identiteitsbewijs?
Hebben zij toegang tot medische zorg?
Is er sprake van psychiatrische problematiek?
Is verslaving een factor?
Hebben zij inkomen?
Kunnen zij zelfstandig wonen?
En misschien nog belangrijker: wie blijft verantwoordelijk nadat de eerste crisis voorbij is?
Zonder casemanagement blijft iedereen naar elkaar wijzen.
Gow2 Latour is een waarschuwing
Het incident bij Gow2 Latour moet daarom niet worden afgedaan als het zoveelste incident met “een gestoorde man”.
Die omschrijving maakt het probleem juist kleiner dan het is.
Het is een waarschuwing.
Een waarschuwing dat er mensen op straat rondlopen die mogelijk ernstige psychische hulp nodig hebben.
Een waarschuwing dat ondernemers en buurtbewoners zich steeds vaker geconfronteerd kunnen zien met onvoorspelbaar gedrag.
Een waarschuwing dat de grens tussen overlast en gevaar soms binnen enkele seconden kan worden overschreden.
En vooral een waarschuwing dat preventie ontbreekt.
Wachten tot er een slachtoffer valt, is geen beleid
De samenleving mag niet pas in beweging komen wanneer een psychisch verward persoon daadwerkelijk iemand ernstig verwondt.
Dan zijn we te laat.
De overheid moet weten hoeveel mensen structureel dakloos zijn.
Daarbinnen moet worden vastgesteld hoeveel mensen kampen met psychiatrische problematiek.
Er moet een systeem komen waarin politie, gezondheidszorg en sociale diensten informatie en verantwoordelijkheden kunnen afstemmen, uiteraard met respect voor privacy en wettelijke waarborgen.
Er moet bovendien duidelijkheid zijn over wat er gebeurt wanneer iemand een acuut gevaar vormt voor zichzelf of anderen.
Want één ding moet helder zijn:
vrijheid betekent niet dat de samenleving machteloos moet toezien wanneer iemand door ernstige psychische ontregeling een direct gevaar vormt.
Maar bescherming betekent evenmin dat kwetsbare mensen simpelweg van straat moeten worden verwijderd zonder behandeling of opvang.
Dit gaat uiteindelijk over beschaving
De manier waarop een samenleving omgaat met haar meest kwetsbare mensen zegt veel over die samenleving.
Een dakloze psychisch zieke persoon op straat laten rondzwerven is geen teken van vrijheid.
Een winkelier dagelijks blootstellen aan intimidatie is geen teken van veiligheid.
En iemand pas hulp bieden nadat hij een ander heeft aangevallen, is geen teken van goed bestuur.
Suriname moet daarom stoppen met het uitsluitend bestrijden van de symptomen.
Het echte probleem ligt dieper: gebrek aan opvang, gebrek aan psychiatrische begeleiding, gebrekkige samenwerking tussen diensten en een onvoldoende uitgewerkt systeem voor mensen die niet zelfstandig in de samenleving kunnen functioneren.
Het incident bij Gow2 Latour zou daarom niet moeten eindigen met de vraag: “Wat heeft de politie gedaan?”
De veel belangrijkere vraag is:
“Waarom moest de politie überhaupt de laatste schakel zijn voordat iemand hulp kreeg?”
Want als wij wachten tot de volgende psychisch verwarde persoon met een mes op straat verschijnt, zijn we opnieuw bezig met reageren.
En tegen die tijd kan het slachtoffer al gevallen zijn.
Ben M.D.
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
