Een conflict over honoraria tussen chirurgen en het Staatsziekenfonds (SZF) heeft inmiddels een rechtstreeks gevolg voor patiënten: sinds 3 november worden in het Diakonessenhuis geen patiënten meer geopereerd die bij het SZF verzekerd zijn.
Daarmee is een financieel en contractueel geschil tussen zorgverleners en een zorgverzekeraar doorgeschoven naar degenen die daar het minst invloed op hebben: de patiënten.
De vraag die Suriname zich moet stellen, is niet alleen of chirurgen SRD 300.000 per maand mogen vragen, of het SZF bereid is dat bedrag te betalen.
De veel belangrijkere vraag is: hoe kan het dat een conflict over geld ertoe leidt dat de toegang tot noodzakelijke medische zorg wordt stilgelegd?
De patiënt als inzet van een financieel conflict
Volgens minister André Misiekaba gaat het om drie chirurgen die elk een maandelijkse vergoeding van SRD 300.000 wensen.
De minister heeft aangegeven dat hij niet principieel tegen een dergelijke vergoeding is, mits daarvoor een deugdelijke onderbouwing bestaat.
Tegelijkertijd stelt hij dat er geen sprake mag zijn van een situatie waarin specialisten van het ene ziekenhuis aanzienlijk meer verdienen dan hun collega’s in andere ziekenhuizen, zonder dat daarvoor objectieve criteria bestaan.
Dat is een legitieme vraag. Publieke middelen moeten verantwoord worden besteed. Vergoedingen moeten transparant, uitlegbaar en gebaseerd zijn op duidelijke afspraken en criteria.
Maar ondertussen is de patiënt de rekening aan het betalen. Mensen die verzekerd zijn bij het SZF en voor een chirurgische ingreep afhankelijk zijn van het Diakonessenhuis, worden geconfronteerd met onzekerheid, vertraging en mogelijk het zoeken naar alternatieve zorg.
Dat is geen gewone onderhandelingspositie meer. Wanneer de dienstverlening aan een grote groep verzekerden wordt stopgezet om een financieel geschil kracht bij te zetten, ontstaat een situatie waarin de gezondheidszorg feitelijk wordt gegijzeld.
Het recht op een eerlijke vergoeding is geen vrijbrief
Laat één ding duidelijk zijn: artsen en medisch specialisten hebben recht op een passende en eerlijke vergoeding voor hun kennis, opleiding, verantwoordelijkheid en werkzaamheden.
Het is niet redelijk om van hooggespecialiseerde professionals te verwachten dat zij hun diensten blijven leveren onder voorwaarden waarmee zij niet kunnen instemmen.
Maar daar staat tegenover dat medische zorg geen gewone commerciële dienstverlening is. Het gaat om mensenlevens, gezondheid en de continuïteit van noodzakelijke behandelingen.
De bijzondere positie van medisch specialisten brengt daarom ook een bijzondere verantwoordelijkheid met zich mee. Onderhandelingen over honoraria mogen niet ontaarden in een situatie waarin patiënten als drukmiddel worden gebruikt.
Wie een financieel geschil heeft met een zorgverzekeraar, moet dat geschil langs de daarvoor bestemde wegen oplossen.
Het volledig stopzetten van zorg aan verzekerden mag niet de vanzelfsprekende manier worden om een onderhandelingspositie af te dwingen.
Wie heeft deze situatie laten ontstaan?
Het is te gemakkelijk om uitsluitend naar de huidige minister of de betrokken chirurgen te wijzen. Volgens de minister zijn er afspraken uit een vorige regeerperiode die niet voldoende duidelijk zijn onderbouwd.
Als dat inderdaad het geval is, moet worden onderzocht wie deze afspraken heeft gemaakt, op welke grondslag dat is gebeurd en welke financiële verplichtingen daaruit voortvloeien.
Overeenkomsten die met publieke middelen worden gefinancierd, mogen geen ondoorzichtige verplichtingen worden die iedere volgende regering zonder verdere beoordeling moet overnemen.
Tegelijkertijd kunnen bestaande afspraken niet zonder meer terzijde worden geschoven omdat een nieuwe beleidsmaker ze financieel onwenselijk vindt. Ook de rechtsgeldigheid en eventuele contractuele verplichtingen moeten worden gerespecteerd.
De overheid moet dus niet alleen onderhandelen over bedragen, maar ook duidelijkheid scheppen over de afspraken, de verantwoordelijkheden en de financiële kaders waarbinnen specialistische zorg wordt ingekocht.
Een ziekenhuis met publieke verantwoordelijkheid
Ook de positie van het Diakonessenhuis verdient aandacht. Hoewel het een particulier ziekenhuis is, ontvangt het in belangrijke mate overheidssteun. Dat roept een gerechtvaardigde vraag op over de publieke verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat.
Een instelling die mede afhankelijk is van publieke middelen, kan zich niet uitsluitend beroepen op haar particuliere karakter wanneer de continuïteit van zorg voor een grote groep burgers in gevaar komt.
De directie heeft zelf gewaarschuwd voor de ernstige gevolgen van de ontstane situatie voor de toegankelijkheid en continuïteit van chirurgische zorg. Die waarschuwing moet serieus worden genomen. Maar waarschuwen voor de gevolgen is niet voldoende.
Er moet ook duidelijk worden welke verantwoordelijkheid het ziekenhuis neemt om te voorkomen dat patiënten tussen de financiële en bestuurlijke partijen terechtkomen.
SRD 200.000 als tijdelijke oplossing, maar wat daarna?
De minister heeft een voorstel gedaan om voorlopig SRD 200.000 per maand te betalen, in afwachting van nader onderzoek.
Daarnaast wordt geïnventariseerd welke patiënten een operatie nodig hebben en wordt met het Academisch Ziekenhuis Paramaribo gesproken over mogelijke overname van patiënten.
Dat zijn noodzakelijke stappen om de directe gevolgen te beperken. Maar patiënten overplaatsen is geen structurele oplossing voor een conflict dat de beschikbaarheid van specialistische zorg raakt.
Bovendien moet worden voorkomen dat een ander ziekenhuis de gevolgen moet opvangen zonder dat daarvoor voldoende capaciteit, personeel en middelen beschikbaar zijn.
De vraag is niet alleen waar patiënten terechtkunnen, maar ook hoe snel zij daar geholpen kunnen worden en of hun behandeling zonder onverantwoorde vertraging kan plaatsvinden.
Een tijdelijke financiële regeling kan ruimte bieden voor overleg. Maar er moet een duidelijke termijn komen waarbinnen partijen tot een structurele overeenkomst komen. De patiënt mag niet maandenlang afhankelijk blijven van onderhandelingen achter gesloten deuren.
De gezondheidszorg mag geen onderhandelingsinstrument worden
Wat deze kwestie vooral blootlegt, is een structureel probleem in de organisatie van de Surinaamse gezondheidszorg. Er is al jarenlang discussie over de beloning van specialisten, de beschikbaarheid van medisch personeel, de financiering van ziekenhuizen en de verhouding tussen zorgaanbieders en het SZF.
Wanneer dergelijke vraagstukken pas worden aangepakt nadat de zorgverlening wordt stilgelegd, is er sprake van bestuurlijk tekortschieten.
Een zorgstelsel hoort voorbereid te zijn op conflicten over tarieven, contracten en vergoedingen. Er moeten mechanismen bestaan om geschillen op te lossen zonder dat patiënten hun toegang tot noodzakelijke zorg verliezen.
De overheid, het SZF, de ziekenhuisdirecties en de medisch specialisten dragen ieder een verantwoordelijkheid. Geen van deze partijen kan zich volledig verschuilen achter de positie van een ander.
Wie beschermt de patiënt?
De kern van deze kwestie is uiteindelijk niet of SRD 200.000 of SRD 300.000 het juiste bedrag is. De kern is dat een patiënt die premie betaalt en verzekerd is, erop moet kunnen vertrouwen dat noodzakelijke zorg beschikbaar blijft.
Een zorgverzekering die op papier dekking biedt, maar in de praktijk geen toegang garandeert wanneer zorgverleners en verzekeraars een financieel conflict hebben, roept fundamentele vragen op over de bescherming van verzekerden.
Het is onaanvaardbaar dat patiënten moeten afwachten wie financieel toegeeft voordat zij geholpen kunnen worden. Het recht op zorg mag niet afhankelijk worden van de uitkomst van een onderhandeling tussen partijen die ieder hun eigen belangen verdedigen.
Chirurgen mogen onderhandelen. Het SZF mag financiële grenzen stellen. Ziekenhuizen mogen hun belangen verdedigen. Maar geen van deze belangen mag ertoe leiden dat de patiënt de toegang tot noodzakelijke zorg verliest.
Want zodra de operatiekamer voor SZF-verzekerden dichtgaat vanwege een financieel conflict, is niet alleen een onderhandeling vastgelopen.
Dan staat de toegankelijkheid van de gezondheidszorg zelf onder druk. En een gezondheidszorg die door financiële belangen kan worden gegijzeld, heeft dringend meer nodig dan een tijdelijke overeenkomst: zij heeft duidelijke regels, verantwoordelijkheid en bescherming van de patiënt nodig.
N. Mohari
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
