De cijfers die minister van Justitie en Veiligheid Harish Monorath onlangs noemde over suïcide en huiselijk geweld in Suriname, verdienen ernstige maatschappelijke aandacht.
Volgens de minister hebben in juli alleen al 22 mensen een einde aan hun leven gemaakt. Daarnaast is het aantal geregistreerde gevallen van huiselijk geweld volgens hem gestegen van ongeveer 900 naar tussen de 1.400 en 1.600 gevallen.
Voor UMA Legal Aid & Marketing zijn dit geen cijfers die alleen tijdens een officiële bijeenkomst genoemd zouden moeten worden. Het zijn signalen die vragen om analyse, preventie en een structurele aanpak.
Achter iedere melding en ieder sterfgeval bevindt zich een mens, een gezin en vaak een bredere sociale omgeving die wordt geraakt.
22 levens in één maand
Het gegeven dat volgens de minister in één maand 22 mensen door suïcide zijn overleden, is buitengewoon ernstig.
Suïcide heeft zelden één enkele oorzaak. Het kan samenhangen met persoonlijke, relationele, sociale en economische omstandigheden.
Financiële problemen, conflicten binnen relaties, geweld, verlies, eenzaamheid en gevoelens van uitzichtloosheid kunnen in individuele situaties een rol spelen.
Daarom is het belangrijk dat de samenleving verder kijkt dan de cijfers alleen.
De fundamentele vraag moet zijn: wat brengt mensen ertoe dat zij geen uitweg meer zien?
Zonder die vraag serieus te onderzoeken, blijft beleid vooral reageren nadat het leed al heeft plaatsgevonden.
Stijging huiselijk geweld vraagt om onderzoek
Ook de door de minister genoemde stijging van geregistreerde gevallen van huiselijk geweld is zorgwekkend.
Volgens de genoemde cijfers is het aantal gevallen toegenomen van ongeveer 900 naar tussen de 1.400 en 1.600.
Daarbij is een belangrijke kanttekening noodzakelijk. Een stijging van geregistreerde gevallen betekent niet automatisch dat het daadwerkelijke aantal incidenten in dezelfde verhouding is toegenomen.
Het kan bijvoorbeeld ook betekenen dat meer slachtoffers melding maken, dat registratie is verbeterd of dat slachtoffers gemakkelijker de weg naar hulpverlening vinden.
Maar welke verklaring uiteindelijk ook van toepassing is, een dergelijke ontwikkeling verdient nader onderzoek.
Want als meer mensen daadwerkelijk slachtoffer worden van geweld binnen de huiselijke sfeer, moet worden vastgesteld waarom. En als meer slachtoffers zich melden, moeten we eveneens onderzoeken of onze systemen voldoende zijn ingericht om hen op te vangen en te beschermen.
Huiselijk geweld is geen privéaangelegenheid
Een van de grootste obstakels bij de aanpak van huiselijk geweld is het idee dat wat zich binnen een relatie of gezin afspeelt, een privékwestie is.
Dat is het niet.
Wanneer iemand structureel wordt bedreigd, mishandeld, vernederd, gecontroleerd of financieel afhankelijk wordt gehouden, heeft dat gevolgen voor die persoon, de kinderen, de familie en uiteindelijk de samenleving.
Huiselijk geweld kan bovendien jarenlang verborgen blijven.
Slachtoffers kunnen bang zijn om te praten. Zij kunnen financieel afhankelijk zijn van de pleger. Zij kunnen vrezen voor hun kinderen. Zij kunnen zich schamen of ervan overtuigd zijn dat niemand hen zal geloven.
Juist daarom is laagdrempelige hulpverlening zo belangrijk.
Het moment waarop iemand hulp zoekt, is cruciaal
Wanneer een slachtoffer uiteindelijk de moed vindt om hulp te zoeken, mag dat moment niet verloren gaan.
Een melding moet kunnen leiden tot daadwerkelijke begeleiding. Dat betekent niet alleen politieoptreden of juridische stappen, maar waar nodig ook psychosociale ondersteuning, opvang, medische hulp, bescherming en begeleiding bij vervolgstappen.
Een slachtoffer mag niet worden geconfronteerd met een systeem waarin verschillende instanties naar elkaar verwijzen en niemand de verantwoordelijkheid voor de totale begeleiding neemt.
Er moet een duidelijke hulpverleningsketen zijn.
Van crisis naar bescherming
Voor UMA is juridische ondersteuning een onderdeel van die keten.
Veel slachtoffers weten niet welke juridische mogelijkheden zij hebben. Zij weten soms niet wat hun rechten zijn met betrekking tot bescherming, kinderen, woning, bezit, financiële zaken of het beëindigen van een relatie.
Juridische informatie kan iemand helpen om opnieuw grip te krijgen op een situatie waarin die persoon lange tijd weinig controle heeft ervaren.
Maar juridische hulp alleen is niet voldoende.
Een effectieve aanpak vereist samenwerking tussen justitie, politie, gezondheidszorg, maatschappelijk werk, opvangorganisaties, juridische dienstverleners en maatschappelijke organisaties.
De relatie tussen geweld en wanhoop verdient aandacht
Ook de mogelijke relatie tussen huiselijk geweld en ernstige psychische nood verdient meer aandacht.
Langdurig leven in een situatie van bedreiging, controle of geweld kan diepe gevolgen hebben voor een slachtoffer. Tegelijkertijd kunnen ernstige relationele en sociale crises in sommige situaties bijdragen aan escalatie binnen een gezin.
Dat betekent niet dat iedere suïcide samenhangt met huiselijk geweld of dat ieder geval van huiselijk geweld leidt tot suïcidaliteit. Daarvoor zijn individuele omstandigheden te verschillend.
Maar het betekent wel dat beleid niet in volledig gescheiden hokjes moet worden ontwikkeld.
Waar verschillende problemen elkaar kunnen raken, moet ook de hulpverlening daarop voorbereid zijn.
Preventie begint vóór de crisis
Een structurele aanpak betekent dat we niet alleen moeten reageren wanneer iemand wordt mishandeld of wanneer iemand een suïcidepoging heeft gedaan.
Preventie moet veel eerder beginnen.
Jongeren moeten leren wat gezonde relaties zijn. Mensen moeten weten wat emotionele en psychologische mishandeling inhoudt.
Slachtoffers moeten weten waar zij terechtkunnen. Omstanders moeten leren signalen van geweld en ernstige wanhoop te herkennen.
En professionals die dagelijks met gezinnen, jongeren en slachtoffers werken, moeten voldoende zijn toegerust om signalen tijdig te herkennen en adequaat door te verwijzen.
Meer data, minder aannames
De door de minister genoemde cijfers zouden bovendien aanleiding moeten zijn voor een diepgaande analyse.
Bij suïcide moet worden gekeken naar leeftijd, geslacht, regio, omstandigheden en mogelijke risicofactoren, met volledige eerbied voor privacy en menselijke waardigheid.
Bij huiselijk geweld moet onder meer worden onderzocht hoeveel meldingen leiden tot daadwerkelijke bescherming, hoeveel slachtoffers terugkeren naar een onveilige situatie en waar in de hulpverleningsketen knelpunten ontstaan.
Zonder betrouwbare gegevens weten we onvoldoende waar de grootste problemen liggen.
En zonder die kennis is het moeilijk om middelen gericht in te zetten.
Bescherming van slachtoffers moet centraal staan
Een samenleving kan niet volstaan met de boodschap dat slachtoffers hulp moeten zoeken.
De samenleving moet er vervolgens ook voor zorgen dat die hulp daadwerkelijk beschikbaar, bereikbaar en veilig is.
Dat betekent investeren in opvang, juridische ondersteuning, psychosociale begeleiding, preventie en samenwerking tussen instanties.
Het betekent ook dat slachtoffers serieus moeten worden genomen wanneer zij voor het eerst aan de bel trekken.
Dat eerste contact kan bepalend zijn voor wat daarna gebeurt.
Niet wachten op het volgende cijfer
De cijfers die minister Monorath heeft genoemd, zouden niet moeten verdwijnen zodra de actualiteit voorbij is.
Zij moeten aanleiding zijn voor een structureel gesprek over de vraag hoe Suriname omgaat met mensen die vastlopen, met gezinnen waar geweld voorkomt en met slachtoffers die geen uitweg meer zien.
22 mensenlevens in één maand en een sterke stijging van geregistreerde gevallen van huiselijk geweld zijn geen statistieken om slechts te registreren. Het zijn signalen die vragen om actie, onderzoek en samenwerking.
UMA pleit daarom voor een benadering waarin preventie, bescherming, juridische ondersteuning en psychosociale hulp elkaar versterken.
Want uiteindelijk gaat het niet om hoeveel dossiers er op een bureau liggen.
Het gaat om hoeveel mensen we kunnen bereiken voordat een crisis escaleert.
En misschien is dát de belangrijkste vraag die deze cijfers ons stellen: hoe zorgen wij ervoor dat iemand die geen uitweg meer ziet, op tijd iemand vindt die kan helpen?
