Een politieke topper kan je een opdracht geven die in strijd is met de wet. Maar uiteindelijk ben jij degene die beslist of je die opdracht uitvoert en daarmee de wet wel of niet overtreedt.
Dat is de kern van integriteit binnen het openbaar bestuur. Wie een publieke functie bekleedt, kan zich niet achter politieke instructies verschuilen om eigen verantwoordelijkheid te ontlopen.
De ontwikkelingen rond minister Harish Monorath van Justitie en Veiligheid en de kwestie bij de Telecommunicatie Autoriteit Suriname (TAS) brengen deze fundamentele vraag opnieuw naar voren: in hoeverre kan iemand zich beroepen op opdrachten van politieke leidinggevenden wanneer de rechtmatigheid van zijn eigen handelen ter discussie staat?
Politieke opdrachten ontslaan niemand van verantwoordelijkheid
President Jennifer Simons heeft vooralsnog geen besluit genomen over de positie van minister Monorath. Het gesprek met de bewindsman wordt donderdag voortgezet.
ABOP-voorzitter Ronnie Brunswijk verklaarde dat tijdens het overleg documenten zijn overgelegd waaruit volgens hem moet blijken dat de omstreden handelingen bij TAS op instructie van de toenmalige politieke leiding zijn verricht.
Het zou onder meer gaan om correspondentie vanuit het toenmalige kabinet van de vicepresident, stukken van het kabinet van de toenmalige president en ondertekende voorstellen over de uitvoering van bepaalde werkzaamheden.
Volgens Brunswijk tonen deze documenten aan dat er daadwerkelijk opdrachten zijn verstrekt voor handelingen die nu ter discussie staan.
De president zou tijdens het gesprek hebben aangegeven niet bekend te zijn met bepaalde documenten. Zij wil de stukken eerst bestuderen voordat het overleg wordt voortgezet.
Maar zelfs als de documenten inderdaad aantonen dat politieke opdrachten zijn gegeven, is daarmee nog niet bewezen dat de uitgevoerde handelingen rechtmatig waren. Een opdracht bewijst de herkomst van een instructie, niet automatisch de wettigheid ervan.
Wie een opdracht uitvoert, heeft ook een eigen verantwoordelijkheid
Binnen het openbaar bestuur bestaat er een duidelijke verantwoordelijkheid om zorgvuldig, rechtmatig en integer te handelen.
Een ambtenaar, bestuurder of functionaris kan niet zonder meer stellen dat hij slechts heeft uitgevoerd wat een politieke leidinggevende hem heeft opgedragen.
Juist wanneer een opdracht mogelijk in strijd is met wettelijke voorschriften, moet de vraag worden gesteld of degene die de opdracht ontving de rechtmatigheid ervan heeft onderzocht, de nodige bezwaren heeft geuit of heeft geweigerd mee te werken aan een onrechtmatige handeling.
Politieke loyaliteit mag nooit zwaarder wegen dan de wet. Een functie binnen de overheid is geen persoonlijke gunst van een politieke partij of machthebber. Het is een publieke verantwoordelijkheid die wordt uitgeoefend binnen de grenzen van de wet.
Wie weet of redelijkerwijs had moeten begrijpen dat een opdracht onrechtmatig is, kan zich niet automatisch verschuilen achter de persoon die de instructie heeft gegeven.
De TAS-kwestie vraagt om feiten, geen politieke afschuiving
De kwestie draait om de omstreden arbeidsovereenkomst van voormalig TAS-directeur Wendy Jap-A-Joe en de rol die Monorath daarbij als toenmalig president-commissaris van TAS heeft gespeeld. Over de gang van zaken is een strafklacht ingediend bij de procureur-generaal.
De centrale vraag is of bij het aangaan van de overeenkomst de wettelijke bevoegdheden en procedures zijn nageleefd.
Daarbij moet niet alleen worden gekeken naar wie opdracht heeft gegeven, maar vooral naar wie welke handelingen heeft verricht, op basis van welke bevoegdheid en met welke juridische onderbouwing.
Als er daadwerkelijk instructies vanuit de toenmalige politieke leiding zijn gegeven, moeten ook die instructies worden onderzocht. Niemand die mogelijk betrokken was bij onrechtmatig handelen, mag buiten schot blijven vanwege een politieke functie, politieke bescherming of een machtspositie.
Het zou bovendien een verkeerd signaal zijn wanneer politieke verantwoordelijkheid wordt gebruikt om persoonlijke verantwoordelijkheid van uitvoerende functionarissen uit te wissen.
Verantwoordelijkheid moet worden vastgesteld aan de hand van feiten, bevoegdheden, handelingen en toepasselijke wetgeving.
Integriteit wordt juist getest wanneer de druk groot is
Integriteit is gemakkelijk te belijden wanneer niemand je onder druk zet. De werkelijke test ontstaat wanneer een politieke topper, partijvoorzitter, minister of andere invloedrijke functionaris iets van je verlangt waarvan je weet of vermoedt dat het niet volgens de wet kan.
Op dat moment moet je een keuze maken. Je kunt gehoorzamen om je positie veilig te stellen, politieke relaties niet te verstoren of een conflict te vermijden. Maar je kunt ook opstaan voor de wet, vragen stellen, bezwaar maken en weigeren mee te werken aan handelingen die niet rechtmatig zijn.
Dat laatste vraagt moed. Het kan gevolgen hebben voor je carrière, je positie of je politieke relaties. Maar het is precies die houding die van een integere publieke functionaris mag worden verwacht.
Suriname heeft geen behoefte aan functionarissen die uitsluitend loyaal zijn aan politieke machthebbers. Suriname heeft behoefte aan mensen die loyaal zijn aan de Grondwet, de wet en het algemeen belang.
President Simons moet verder kijken dan politieke verhoudingen
De president staat nu voor de verantwoordelijkheid om de beschikbare informatie zorgvuldig te beoordelen. Dat betekent dat niet alleen de verklaringen van de betrokkenen, maar ook de documenten, de wettelijke bevoegdheden en de feitelijke gang van zaken moeten worden onderzocht.
Het feit dat een minister voorlopig aanblijft, zoals Brunswijk heeft verklaard, betekent niet dat de kwestie daarmee is opgelost.
Evenmin mag een besluit over de politieke positie van de minister vooruitlopen op de uitkomst van het strafrechtelijk onderzoek.
De strafklacht moet onafhankelijk en zorgvuldig worden behandeld. Daarbij moet iedereen die mogelijk betrokken is geweest, ongeacht politieke kleur of functie, volgens dezelfde rechtsregels worden beoordeeld.
Een politieke opdracht kan een verklaring zijn voor de herkomst van een handeling. Zij vormt echter niet automatisch een juridische rechtvaardiging.
De wet mag nooit ondergeschikt worden aan de politieke top
De TAS-kwestie moet voor Suriname een bredere les zijn. Het openbaar bestuur kan alleen functioneren wanneer functionarissen begrijpen dat hun verantwoordelijkheid verder reikt dan het uitvoeren van instructies van politieke leidinggevenden.
Een politieke topper kan je een opdracht geven. Maar jij blijft verantwoordelijk voor je eigen handelen binnen de grenzen van de wet. En wie een onrechtmatige opdracht uitvoert, kan niet zonder meer verwachten dat de opdrachtgever alle verantwoordelijkheid overneemt.
Integriteit betekent niet dat je doet wat de politieke top van je verlangt. Integriteit betekent dat je doet wat de wet van je verlangt, ook wanneer dat politiek ongemakkelijk is.
Suriname moet af van een bestuurscultuur waarin politieke opdrachten achteraf als excuus worden gebruikt. De wet geldt voor iedereen. Ook voor degenen die de opdrachten geven. Juist voor hen.
N. Mohari
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
