De discussie over de nieuwe loadshedding in Suriname zou niet uitsluitend moeten gaan over de vraag wanneer de stroom uitvalt en wanneer die weer wordt ingeschakeld.
Achter de actuele energieproblemen ligt een fundamenteler vraagstuk: hoe bestuurbaar en financieel transparant is het staatsbedrijf dat verantwoordelijk is voor een groot deel van onze elektriciteitsvoorziening?
BEP-fractieleider Ronny Asabina heeft in De Nationale Assemblee daarom niet alleen vragen gesteld over de oorzaken van de stroomonderbrekingen, maar ook over de financiële verslaglegging van de Energiebedrijven Suriname (EBS). Volgens hem dateert het laatste beschikbare jaarverslag, voor zover hij weet, uit 2018.
Die uitspraak verdient serieuze aandacht. Niet omdat daarmee automatisch bewezen is dat de EBS financieel slecht wordt bestuurd, maar omdat een staatsbedrijf van strategisch belang zich geen langdurige onduidelijkheid over zijn financiële positie kan permitteren.
Geen actuele cijfers, wel grote beleidsbeslissingen
De overheid staat voor miljardenbeslissingen over de toekomstige energievoorziening. Er moet worden geïnvesteerd in productiecapaciteit, onderhoud, thermische centrales, zonne-energie en mogelijk andere vormen van energieopwekking.
Tegelijkertijd moet de samenleving steeds vaker rekening houden met stroomonderbrekingen en stijgende kosten.
Dan ontstaat een logische vraag: op basis van welke actuele financiële informatie worden deze beslissingen genomen?
Een regering kan geen duurzaam energiebeleid ontwikkelen op basis van verouderde cijfers. Evenmin kan De Nationale Assemblee haar controlerende taak goed uitvoeren wanneer essentiële financiële informatie over een staatsbedrijf niet actueel en publiek beschikbaar is.
Dat is geen boekhoudkundige formaliteit. Het gaat om publieke middelen, publieke infrastructuur en een voorziening waarvan vrijwel iedere burger en onderneming afhankelijk is.
Het probleem is al eerder vastgesteld
Opvallend is dat de zorgen over de financiële administratie van de EBS niet nieuw zijn.
Bij een doorlichting van de EBS door Ernst & Young werd eerder al vastgesteld dat de financiële administratie dringend moest worden gereorganiseerd.
De overheid meldde destijds dat het meest recente goedgekeurde jaarverslag 2018 betrof en dat financiële transformatie noodzakelijk was om tot tijdige en accurate rapportage te komen.
Daarmee krijgt de huidige kritiek van Asabina een veel bredere betekenis.
Als dezelfde achterstand jarenlang blijft bestaan, is de vraag niet langer alleen waarom er geen actuele jaarverslagen zijn, maar vooral: waarom is het probleem niet structureel opgelost?
De EBS kan niet tegelijkertijd onmisbaar én ondoorzichtig zijn
De EBS is geen gewone commerciële onderneming. De elektriciteitsvoorziening raakt de nationale economie, volksgezondheid, bedrijven, scholen, huishoudens en de werking van de overheid zelf.
Juist daarom moeten de eisen aan transparantie hoger liggen.
Op de website van EBS zijn momenteel wel verschillende financiële documenten beschikbaar, waaronder verkorte jaarrekeningen over 2015 tot en met 2018 en jaarverslagen over 2019 en 2020.
Dat maakt het des te belangrijker dat er duidelijkheid komt over de actuele stand van de financiële verslaglegging. Welke jaarrekeningen zijn inmiddels opgesteld? Welke zijn gecontroleerd en goedgekeurd? Welke ontbreken nog? En waarom zijn deze niet allemaal publiek toegankelijk?
Dat zijn geen politieke bijzaken. Het zijn normale vragen die gesteld mogen worden over een staatsbedrijf dat een cruciale publieke dienst levert.
Loadshedding is ook een bestuursvraagstuk
De actuele stroomonderbrekingen worden onder meer in verband gebracht met de lage waterstand van het Afobakastuwmeer, waardoor minder hydro-elektriciteit beschikbaar is. Tegelijkertijd is de elektriciteitsvraag sterker gestegen dan verwacht.
Maar juist omdat droogte en seizoensgebonden schommelingen geen volledig onbekende fenomenen zijn, moet worden gekeken naar de vraag of de EBS voldoende heeft geanticipeerd op deze omstandigheden.
Ook andere parlementariërs hebben vraagtekens geplaatst bij de planning en voorbereiding van het energiebedrijf.
In de recente discussie is onder meer kritiek geuit op het gebrek aan voorbereiding op de stijgende vraag en de terugkerende problemen tijdens de droge periode.
Daarmee verschuift het debat van een tijdelijke technische storing naar een veel belangrijkere vraag:
Heeft Suriname een energiebedrijf dat voldoende vooruit kan plannen voor de groeiende elektriciteitsbehoefte?
Publiek geld vraagt publieke verantwoording
Een staatsbedrijf dat niet beschikt over voldoende financiële ruimte om zelfstandig noodzakelijke investeringen te doen, is uiteindelijk afhankelijk van de staat.
Dat betekent dat de belastingbetaler en de samenleving indirect het risico dragen.
Juist daarom moet duidelijk zijn hoe gezond de financiële positie van de EBS is, hoeveel schulden en verplichtingen bestaan, welke subsidies worden ontvangen, hoeveel wordt geïnvesteerd, welke contractuele verplichtingen er zijn en wat de werkelijke kostprijs van elektriciteitsproductie en -distributie is.
Zonder die informatie wordt het voor regering en parlement bijzonder moeilijk om te beoordelen welke investeringen noodzakelijk zijn en welke financiële consequenties daaraan verbonden zijn.
Transparantie is meer dan cijfers publiceren
Het publiceren van een jaarverslag is op zichzelf niet voldoende. De samenleving moet de financiële situatie van de EBS ook kunnen begrijpen.
Daarbij hoort bijvoorbeeld inzicht in de kosten van verschillende vormen van energieopwekking, de financiële gevolgen van subsidies, investeringsachterstanden, schulden, verliezen, contracten en de verhouding tussen eigen productie en ingekochte elektriciteit.
Een eerdere EBS-doorlichting signaleerde bijvoorbeeld dat de onderneming elektriciteit tegen hogere kosten inkocht dan wanneer zij zelf goedkoper zou kunnen opwekken. Ook werden governancevraagstukken en mogelijke belangenconflicten binnen toezicht en management genoemd.
Dat soort bevindingen onderstrepen waarom actuele en betrouwbare financiële informatie zo belangrijk is.
Het parlement moet meer krijgen dan uitleg achteraf
Wanneer de stroom uitvalt, krijgt de samenleving doorgaans een verklaring. Maar structureel bestuur vraagt meer dan verklaringen nadat het probleem zich heeft voorgedaan.
De regering zou daarom niet alleen moeten aangeven waarom Suriname nu met loadshedding te maken heeft, maar ook een helder beeld moeten geven van de financiële en operationele positie van de EBS.
Welke investeringen zijn noodzakelijk? Welke zijn uitgesteld? Wat is de financieringsbehoefte? Hoe groot zijn de achterstanden? Welke inkomsten en subsidies heeft de EBS nodig? En vooral: wat is het plan om ervoor te zorgen dat dezelfde problemen niet ieder droog seizoen terugkeren?
Suriname verdient een energiebeleid dat vooruitkijkt
De huidige crisis biedt tegelijkertijd een kans om het energiebeleid fundamenteel te herzien.
Suriname beschikt over waterkracht, zonne-energie en mogelijkheden voor thermische opwekking. Daarnaast staat het land aan de vooravond van grote economische veranderingen als gevolg van de ontwikkeling van de olie- en gassector.
Juist in deze periode kan Suriname zich geen energiebeleid veroorloven dat voornamelijk reageert op de problemen van vandaag.
Er moet worden gewerkt met actuele cijfers, scenario’s, meerjarenplannen en duidelijke verantwoordelijkheden.
Want uiteindelijk is loadshedding misschien het zichtbare probleem, maar gebrekkige planning, onvoldoende transparantie en achterstallige financiële verslaglegging kunnen het veel grotere probleem daarachter zijn.
Als Suriname werkelijk een moderne economie wil worden, moeten ook zijn staatsbedrijven modern worden bestuurd.
En dat begint met iets heel eenvoudigs: weten waar je financieel staat voordat je besluit waar je naartoe wilt.
N. Mohari
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
