“De onafhankelijkheid van een centrale bank moet steeds opnieuw worden verdiend en verdedigd.” Met die boodschap heeft Olaf Sleijpen, president van De Nederlandsche Bank (DNB), tijdens een lezing bij de Centrale Bank van Suriname (CBvS) het belang van sterke en geloofwaardige monetaire instituties onderstreept.
Zijn boodschap komt op een belangrijk moment voor Suriname, waar de economie zich bevindt op een kruispunt tussen herstel, hervormingen en de verwachte olie-inkomsten.
De lezing, gehouden op donderdag 20 augustus en getiteld ‘Het belang van onafhankelijke centrale banken in een instabiele wereld’, stond in het teken van de uitdagingen waarmee centrale banken wereldwijd worden geconfronteerd.
Economische onzekerheid, geopolitieke spanningen, klimaatverandering, digitalisering, cyberdreigingen en een afnemend vertrouwen in publieke instituties maken de taak van centrale banken steeds complexer.
Onafhankelijkheid moet dagelijks worden waargemaakt
Volgens Sleijpen is de onafhankelijkheid van een centrale bank geen verworven recht dat vervolgens zonder meer kan worden behouden.
Een centrale bank moet haar onafhankelijkheid volgens hem iedere dag opnieuw waarmaken door haar wettelijke mandaat zorgvuldig, transparant en verantwoord uit te voeren.
Dat is vooral relevant voor landen waar de centrale bank in het verleden onder grote druk heeft gestaan om economische of politieke problemen via monetair beleid op te lossen.
Een centrale bank die haar geloofwaardigheid verliest, kan immers moeilijk nog effectief optreden tegen inflatie of financiële instabiliteit.
Onafhankelijkheid betekent daarbij niet dat een centrale bank zich aan publieke verantwoording kan onttrekken. Integendeel.
Juist transparantie, duidelijke communicatie en het afleggen van verantwoording zijn noodzakelijk om het vertrouwen van burgers, bedrijven en financiële markten te behouden.
Suriname heeft de inflatie sterk zien dalen
Ook de economische situatie van Suriname kwam tijdens de lezing aan de orde. Sleijpen wees op de sterke daling van de inflatie, die volgens hem is afgenomen van ongeveer 60 procent in 2021 naar circa 10 procent momenteel.
Die ontwikkeling is positief, maar betekent niet dat het inflatieprobleem definitief achter de rug is. Het vasthouden van prijsstabiliteit vereist volgens de boodschap van Sleijpen blijvende geloofwaardigheid en discipline.
Voor Suriname is dat van bijzonder belang. De samenleving heeft de afgelopen jaren de gevolgen van hoge inflatie aan den lijve ondervonden.
Een daling van de inflatie betekent bovendien niet automatisch dat het prijsniveau weer terugkeert naar het niveau van vóór de inflatiegolf. Voor veel huishoudens blijven de hoge prijzen voelbaar.
De uitdaging voor de CBvS is daarom niet alleen om de inflatie verder terug te brengen, maar vooral om ervoor te zorgen dat burgers en bedrijven erop kunnen vertrouwen dat prijsstabiliteit duurzaam wordt verankerd.
De olierijkdom wordt de volgende grote test
De verwachte olie-inkomsten vormen volgens Sleijpen een nieuw hoofdstuk voor Suriname. Daarmee staat het land volgens hem aan de vooravond van een nieuw economisch tijdperk.
Maar olie-inkomsten brengen niet automatisch economische ontwikkeling. Integendeel, natuurlijke rijkdom kan ook leiden tot afhankelijkheid, overheidsuitgaven die sneller stijgen dan de economie kan dragen, wisselkoersdruk en een verzwakking van andere productieve sectoren.
De verwijzing naar de Nederlandse aardgaservaring is daarom relevant. De vraag is niet alleen hoeveel inkomsten de olieproductie zal opleveren, maar vooral wat Suriname met die inkomsten gaat doen.
Worden de middelen gebruikt om onderwijs, infrastructuur, gezondheidszorg, ondernemerschap en productiviteit structureel te versterken? Of worden toekomstige inkomsten vooral gebruikt om de lopende overheidsuitgaven te financieren?
Dat onderscheid zal bepalend zijn voor de vraag of olie een zegen of een gemiste kans wordt.
Sterke instituties zijn belangrijker dan olie
De belangrijkste boodschap uit de lezing ligt daarom misschien niet bij de verwachte miljardeninkomsten uit de oliesector, maar bij de instituties die deze rijkdom moeten beheren.
Een land kan over enorme natuurlijke hulpbronnen beschikken en toch economisch kwetsbaar blijven wanneer de instellingen die verantwoordelijk zijn voor financieel en economisch beleid onvoldoende sterk, onafhankelijk of transparant zijn.
Voor Suriname betekent dit dat de CBvS, het ministerie van Financiën en andere economische instituties hun verantwoordelijkheden duidelijk van elkaar moeten kunnen onderscheiden. Politieke keuzes behoren primair tot het politieke domein, terwijl monetair beleid gebaseerd moet zijn op het mandaat en de professionele beoordeling van de centrale bank.
Samenwerking tussen CBvS en DNB
Governor Maurice L. Roemer van de CBvS benadrukte tijdens de bijeenkomst het belang van de langdurige samenwerking met DNB. Sinds 2020 werken beide centrale banken samen aan verschillende projecten en trajecten.
Die samenwerking biedt Suriname toegang tot kennis en ervaring die relevant kunnen zijn voor het versterken van de institutionele capaciteit van de CBvS.
Tegelijkertijd blijft het belangrijk dat internationale samenwerking niet leidt tot afhankelijkheid, maar juist bijdraagt aan een sterkere en zelfstandiger Surinaamse centrale bank.
De wereld waarin centrale banken opereren verandert immers snel. Cyberdreigingen, technologische ontwikkelingen, geopolitieke conflicten en klimaatrisico’s kunnen rechtstreeks gevolgen hebben voor financiële stabiliteit.
Vertrouwen is uiteindelijk de echte munt
De boodschap van Sleijpen raakt daarmee aan een fundamenteler probleem: vertrouwen.
Een munt kan alleen stabiel zijn wanneer burgers en bedrijven vertrouwen hebben in het beleid dat erachter staat. Banken moeten erop kunnen vertrouwen dat financiële regelgeving betrouwbaar is.
Ondernemers moeten kunnen rekenen op voorspelbaarheid. En burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun koopkracht niet voortdurend wordt uitgehold.
Dat vertrouwen wordt niet opgebouwd met één beleidsmaatregel of één succesvolle periode van lage inflatie. Het wordt opgebouwd door jarenlange consistentie, transparantie en institutionele discipline.
Voor Suriname ligt hier een belangrijke opdracht. De verwachte olie-inkomsten geven het land een historische kans, maar tegelijkertijd ook een historische verantwoordelijkheid.
De echte vraag is daarom niet alleen hoeveel olie Suriname straks kan produceren. De veel belangrijkere vraag is of het land tegen die tijd beschikt over de sterke, onafhankelijke en betrouwbare instituties die nodig zijn om die rijkdom verantwoord te beheren.
Want zoals de boodschap van Sleijpen duidelijk maakt: centrale-bankonafhankelijkheid is geen vanzelfsprekendheid. Zij moet iedere dag opnieuw worden verdiend.
