Het debat rond de 8 decembermoorden krijgt een nieuwe dimensie nu nabestaanden van de slachtoffers een schadevergoeding eisen van de Staat Suriname.
Maar deze ontwikkeling legt een ongemakkelijke spanning bloot: hoe verhouden de termen “vrijheidsstrijders” en “slachtoffers” zich tot elkaar?
Jarenlang is vanuit verschillende hoeken benadrukt dat de vijftien mannen vrijheidsstrijders waren – mensen die bewust risico namen om de democratie in Suriname te herstellen. Als dat het uitgangspunt is, rijst nu een principiële vraag: past het eisen van schadevergoeding binnen dat narratief?
Het risico van overtuiging
Vrijheidsstrijd impliceert opoffering. Wie zich actief verzet tegen een regime, weet dat daar risico’s aan verbonden zijn – soms zelfs het hoogste offer.
De vergelijking wordt vaak gemaakt met iemand die vrijwillig een ander probeert te redden en daarbij zelf omkomt. Tragisch, zonder twijfel.
Maar de keuze om in te grijpen is bewust gemaakt, met kennis van de mogelijke gevolgen. In zo’n geval ligt het niet voor de hand dat nabestaanden de staat of derden aansprakelijk stellen voor dat verlies.
Toegepast op de 8 decemberzaak wringt het: als deze mannen inderdaad als vrijheidsstrijders worden gezien, waarom wordt dan tegelijkertijd een financiële claim neergelegd?
Maar dit is geen gewone situatie
Toch is deze redenering te simplistisch.
De 8 decembermoorden vonden plaats binnen de context van staatsmacht. De slachtoffers werden gearresteerd, vastgehouden en vervolgens geëxecuteerd door militairen die handelden binnen – of ten minste met gebruik van – staatsstructuren. Dat maakt deze zaak fundamenteel anders dan een vrijwillige daad van heldendom.
Volgens advocaat Hugo Essed is de aansprakelijkheid van de Staat juist hierin gelegen: de daders opereerden als vertegenwoordigers van de overheid, met gebruik van staatsmiddelen zoals militaire faciliteiten en wapens.
Dat plaatst de kwestie in een juridisch kader waarin niet alleen morele, maar ook staatsrechtelijke verantwoordelijkheid centraal staat.
Het verschil met Moiwana
De vergelijking met de Moiwana massacre wordt vaak gemaakt. Daar werd nooit gesproken over “vrijheidsstrijders”, maar over burgers die slachtoffer werden van geweld.
Dat verschil in framing is cruciaal.
Bij Moiwana is de claim op schadevergoeding vanzelfsprekend: onschuldige burgers werden slachtoffer van staatsgeweld.
Bij de 8 decembermoorden is het beeld complexer, omdat de slachtoffers ook politiek actief waren en door sommigen worden gezien als tegenstanders van het toenmalige regime.
Maar complexiteit verandert niets aan het fundamentele principe: als de Staat betrokken is bij onrechtmatig geweld, dan blijft aansprakelijkheid een legitieme vraag.
Gerechtigheid of compensatie?
Zestig nabestaanden van de vijftien slachtoffers – onder wie familieleden van John Baboeram en Cyril Daal – hebben zich aangesloten bij de civiele vordering tegen de Staat. Zij eisen niet alleen excuses en eerherstel, maar ook aanzienlijke financiële compensatie.
Dit roept een bredere vraag op: waar ligt de nadruk – bij gerechtigheid of bij compensatie?
Voor sommigen voelt een financiële claim als een vorm van erkenning. Voor anderen schuurt het, omdat het lijkt alsof een principiële strijd wordt vertaald in geld.
De stilte van anderen
Opvallend is dat niet alle families deelnemen aan de vordering. Vijf families hebben ervoor gekozen geen claim in te dienen.
Die keuze – of het gebrek aan uitleg daarover – onderstreept hoe verdeeld en persoonlijk deze kwestie is. Niet elke nabestaande kijkt op dezelfde manier naar het verleden, noch naar de manier waarop recht moet worden gedaan.
De kern van de zaak
De discussie moet uiteindelijk terug naar de essentie: de verantwoordelijkheid van de Staat.
Het gaat niet alleen om de vraag wie de slachtoffers waren, maar vooral om wat er is gebeurd en onder wiens gezag dat gebeurde.
Als de Staat betrokken is bij ernstige mensenrechtenschendingen, dan kan die verantwoordelijkheid niet worden weggeredeneerd met verwijzingen naar risico’s of politieke overtuigingen van de slachtoffers.
Vrijheidsstrijd en slachtofferschap sluiten elkaar niet uit.
Meer dan geld
Deze zaak gaat uiteindelijk niet alleen over geld. Het gaat over erkenning, verantwoordelijkheid en het vermogen van een samenleving om haar verleden onder ogen te zien.
Of de claims juridisch worden toegewezen, zal de rechter bepalen. Maar de maatschappelijke discussie die nu is losgebarsten, laat zien dat Suriname nog altijd worstelt met de interpretatie van zijn eigen geschiedenis.
En misschien is dat wel de echte strijd: niet die van toen, maar die van nu – om waarheid, erkenning en gerechtigheid.
Ben M.D.
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
