Deze vraag is geen aanval en geen verdediging, maar een noodzakelijke uitnodiging tot reflectie.
Winti is van oorsprong geen geloof met leiders, regels of dogma’s. Juist daarom is de vraag naar gezag relevant: wie bepaalt wat Winti is, hoe het moet worden uitgelegd en wie daarover mag spreken? En waar ligt de grens, vooral wanneer kinderen betrokken raken?
Waarom Winti van oorsprong geen geloof is
Rond oud en nieuw, bij swiet watra en mofo yari watra, staan veel Surinamers stil bij reiniging, afsluiting en een nieuw begin.
Voor sommigen is dit een diep persoonlijke ervaring, voor anderen vooral een traditie. Juist op zulke momenten is het belangrijk om helder te blijven over wat Winti wel is — en vooral wat het niet is.
Winti is van oorsprong geen geloof. Het is geen leer met vaste regels, geen systeem van aanbidding en geen morele wet.
Winti begon als ervaring: het bewust waarnemen van lichaam, natuur, ritme, gevoel en omgeving als één samenhangend geheel. Het ging om aanwezigheid en afstemming, niet om verklaren, controleren of beheersen.
Ook de verbinding met voorouders hoort bij die ervaring. Voorouders worden niet aangeroepen om gediend te worden, maar om de mens eraan te herinneren dat hij deel is van een langere stroom van leven.
Het gaat om erkenning van oorsprong en continuïteit, niet om het overdragen van macht of gezag aan iets buiten jezelf.
Die manier van ervaren is niet uniek voor Suriname. In andere culturen wordt dezelfde menselijke ervaring anders benoemd.
De ervaring is universeel; de woorden en rituelen zijn cultureel. Problemen ontstaan wanneer deze ervaring wordt vastgezet in vaste vormen die macht, titels en gezag over anderen creëren. Dan verschuift afstemming naar afhankelijkheid, en ervaring naar geloof.
In de loop van de tijd is het accent bij Winti verschoven. Onder invloed van angst, onzekerheid en de behoefte aan houvast hebben sommige winti-priesters de ervaring omgevormd tot iets wat lijkt op een geloof. Er kwamen titels, regels, hiërarchieën en claims over bescherming, straf of bijzondere gaven.
Die verschuiving is niet wat Winti oorspronkelijk bedoelde, maar wat mensen ervan hebben gemaakt. Zodra ervaring verandert in gezag, verdwijnt helderheid en ontstaat afhankelijkheid.
Over kinderen, open waarneming en de misvatting van helderziendheid
Kinderen nemen de wereld open en direct waar. Dat komt doordat hun zenuwstelsel nog in ontwikkeling is. Dit is geen bijzondere gave en geen helderziendheid, maar een normaal onderdeel van opgroeien.
Wanneer volwassenen dit uitleggen als:
“het kind ziet meer”,
“het kind heeft winti”,
“het kind moet ritueel begeleid worden”,
leggen zij hun eigen overtuigingen op een kind dat daar nog niet aan toe is. Wat bedoeld is als bescherming, kan dan juist leiden tot angst en verwarring.
Een kind kan het contact met zichzelf verliezen, in de war raken over wie het is en afhankelijk worden van mensen die zeggen het beter te weten.
Helderheid geeft ruimte en rust.
Projectie maakt een kind kwetsbaar.
Over ‘helderziend’: een misleidend begrip
Het woord helderziend wekt de indruk van een bijzondere gave, terwijl het in werkelijkheid gaat om minder uitleg geven aan wat je ervaart — niet om meer te weten.
Echte helderheid maakt een mens rustiger, voorzichtiger en bescheidener. Zij vermindert juist de behoefte om gezag uit te oefenen over anderen.
Wie zichzelf boven anderen plaatst als “ziend”, staat meestal niet dichter bij helder waarnemen, maar er verder vanaf.
De Bijbelse vermenging: waarom die bestaat
Waarom worden Bijbelse teksten soms gebruikt binnen Winti-beleving, terwijl andere Bijbelteksten — bijvoorbeeld over afgoderij — worden genegeerd?
Dat is geen toeval, maar geschiedenis. In de koloniale tijd was Bijbelse taal een masker om verboden praktijken te laten overleven.
Die context bestaat vandaag niet meer. Wanneer Bijbelteksten nu selectief worden ingezet om Winti te legitimeren, gaat het zelden om diepgang. Vaker spelen angst voor afwijzing, behoefte aan moreel gezag en verlangen naar sociale acceptatie een rol.
Winti heeft geen bijbel nodig om ervaren te worden, net zoals stilte geen uitleg nodig heeft om betekenisvol te zijn.
Wanneer kerken zeggen: “Dit is afgoderij”, dan wordt Winti beoordeeld alsof het een geloof is dat concurreert met een ander geloof. Dat is een misvatting. Winti is geen aanbidding, maar ervaring.
Wanneer verdedigers zeggen: “Dit is onze traditie”, dan is het belangrijk om te beseffen dat traditie geen reden is om niet meer na te denken. Niet alles wat wordt doorgegeven, is automatisch goed.
Traditie zonder bewustzijn wordt een gewoonte zonder verantwoordelijkheid. Cultuur leeft alleen als zij zichzelf durft te toetsen.
Tot slot
Winti is geen geloof dat verdedigd moet worden.
Geen identiteit die opgeëist hoeft te worden.
Geen macht die over anderen — en zeker niet over kinderen — mag worden uitgeoefend.
Winti is wat ontstaat wanneer een mens aanwezig is in zijn lichaam, verbonden met zijn omgeving en niet gestuurd wordt door angst. Wanneer dit inzicht aanwezig is, verliest het gebruik van titels zijn betekenis.
Het echte gesprek begint waar ervaring weer ervaring mag zijn — en waar cultuur durft te stoppen bij verantwoordelijkheid.
R. Tjauw-Foe
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
