Meer lokale productie is noodzakelijk, maar consumenten kunnen niet jarenlang wachten op structurele oplossingen.
De regering moet nu ingrijpen waar zij wél invloed op heeft: toezicht, concurrentie, importkosten, landbouwfinanciering en bescherming van kwetsbare huishoudens.
De uitspraak van minister Andrew Baasaron van Economische Zaken, Ondernemerschap en Technologische Innovatie (EZOTI) dat de regering de prijzen van producten niet zomaar kan verlagen of zelf kan bepalen, is op zichzelf begrijpelijk.
Een overheid kan immers niet willekeurig verkoopprijzen vaststellen zonder rekening te houden met internationale inkoopprijzen, transportkosten, wisselkoersen en de kosten van ondernemingen.
Maar daarmee is de discussie niet afgerond. Want wanneer consumenten dagelijks geconfronteerd worden met hoge prijzen, is het onvoldoende dat de regering uitlegt waarom producten duur zijn.
De samenleving mag ook verwachten dat zij duidelijk maakt welke maatregelen zij neemt om die prijzen beheersbaar te houden.
De vraag is daarom niet alleen waarom producten zo duur zijn, maar vooral: wat doet de regering eraan?
Importafhankelijkheid is een probleem, geen excuus
Minister Baasaron stelt dat ongeveer 80 tot 85 procent van de producten die in Suriname worden geconsumeerd of gebruikt, uit het buitenland afkomstig is.
Wanneer de internationale inkoopprijzen stijgen, worden die kosten doorberekend aan de Surinaamse consument. Hij wijst daarom op het belang van verhoging van de binnenlandse productie.
Daar heeft de minister een belangrijk punt. Een land dat voor een groot deel afhankelijk is van import, blijft kwetsbaar voor internationale prijsstijgingen, transportkosten, verstoringen in de bevoorrading en schommelingen van de wisselkoers.
Maar deze afhankelijkheid is niet gisteren ontstaan. Zij is het resultaat van jarenlange tekortkomingen in de ontwikkeling van de productiesector, beperkte investeringen, onvoldoende ondersteuning van ondernemers en een beleid dat er niet in is geslaagd de lokale productie structureel op een hoger niveau te brengen.
Het is daarom te gemakkelijk om de huidige hoge consumentenprijzen uitsluitend te verklaren vanuit de internationale markt.
De regering heeft ook een verantwoordelijkheid voor de economische omstandigheden waarbinnen producten worden geïmporteerd, geproduceerd, vervoerd en verkocht.
Bovendien kan lokale productie niet van de ene op de andere dag worden verhoogd. Een landbouwer heeft grond, financiering, machines, zaaigoed, meststoffen, water, arbeidskrachten, opslagmogelijkheden en afzetmarkten nodig. Zonder die voorwaarden blijft de oproep om meer lokaal te produceren vooral een politieke boodschap.
De regering kan wel degelijk meer doen aan prijscontrole
De minister stelt dat importeurs maximaal 15 procent winstmarge mogen hanteren en winkeliers maximaal 25 procent. De Economische Controle Dienst (ECD) ziet toe op de naleving van deze marges.
Maar hoe effectief is die controle wanneer de consument nog steeds onvoldoende inzicht heeft in de manier waarop de uiteindelijke verkoopprijs tot stand komt?
Het toezicht mag zich niet uitsluitend beperken tot de winkelier die het product aan de consument verkoopt. De volledige distributieketen moet worden gecontroleerd: van importeur tot eventuele tussenhandelaar en uiteindelijk de winkelier.
De overheid moet kunnen nagaan tegen welke prijs goederen worden ingevoerd, welke kosten worden toegevoegd, welke groothandelsprijzen worden gehanteerd en of de wettelijke winstmarges daadwerkelijk worden nageleefd.
Dat is geen onmogelijke opdracht. De ECD beschikt volgens de informatie van het ministerie over bevoegdheden om onder meer inkoopnota’s te controleren, prijsopdrijving aan te pakken, weegwerktuigen te controleren, vervaldata te bewaken en smokkelpraktijken tegen te gaan. Ook kunnen overtredingen worden aangepakt op basis van de Wet Economische Delicten.
De regering kan de ECD versterken met voldoende personeel, transportmiddelen, digitale registratiesystemen en een consequente controle op importeurs en distributeurs.
Daarnaast kan zij periodiek rapporteren over uitgevoerde controles, geconstateerde overtredingen, opgelegde sancties en de naleving van de wettelijke marges.
Want controle die niet zichtbaar, controleerbaar en consequent wordt uitgevoerd, wekt weinig vertrouwen bij de consument.
Maak de prijsopbouw transparant
Een ander belangrijk probleem is het gebrek aan transparantie over de prijsopbouw van producten.
Wanneer een consument in de supermarkt een product koopt, ziet die de uiteindelijke verkoopprijs, maar niet welke kosten daaraan vooraf zijn gegaan.
Hoeveel heeft de importeur betaald? Welke transport- en opslagkosten zijn doorberekend? Welke tussenpersonen hebben aan de distributie verdiend? En is de toegestane winstmarge correct toegepast?
De regering kan hier verandering in brengen door een transparanter systeem van prijsmonitoring op te zetten.
Voor een geselecteerde groep basisgoederen kan het ministerie bijvoorbeeld periodiek de internationale inkoopprijzen, lokale groothandelsprijzen en consumentenprijzen publiceren.
Daarmee krijgt de samenleving inzicht in prijsontwikkelingen en kan beter worden vastgesteld waar onverklaarbare prijsstijgingen plaatsvinden.
Ook kan het ministerie een openbare vergelijking van de prijzen van basisgoederen bij verschillende verkooppunten stimuleren. Dat vergroot de informatiepositie van consumenten en kan de concurrentie tussen winkels bevorderen.
Transparantie alleen maakt producten niet goedkoper, maar maakt het wel moeilijker om prijsverhogingen zonder duidelijke onderbouwing door te voeren.
Pak de kosten aan die de regering wél kan beïnvloeden
De internationale inkoopprijs ligt grotendeels buiten de directe invloedssfeer van Suriname. Maar dat geldt niet voor alle kosten die uiteindelijk in de winkelprijs terechtkomen.
De overheid heeft invloed op onder meer invoerprocedures, douaneafhandeling, administratieve lasten, havenlogistiek, infrastructuur en de efficiëntie van overheidsdiensten.
Wanneer goederen onnodig lang in de haven blijven staan, opslagkosten oplopen of importeurs worden geconfronteerd met omslachtige procedures, kunnen deze kosten uiteindelijk worden doorberekend aan de consument.
De regering moet daarom onderzoeken waar in de import- en distributieketen onnodige kosten ontstaan en welke procedures kunnen worden vereenvoudigd. Dat vraagt om samenwerking tussen EZOTI, Financiën en Planning, de Douane, de havenautoriteiten en andere betrokken diensten.
Ook moet worden gekeken naar de concurrentie binnen de importsector. Wanneer een beperkt aantal ondernemingen een groot deel van de distributie van bepaalde producten beheerst, is het belangrijk te onderzoeken of er voldoende concurrentie bestaat en of prijsafspraken of misbruik van een sterke marktpositie een rol spelen.
Een gezonde markt vereist niet alleen regels voor winstmarges, maar ook eerlijke concurrentie.
Lokale productie stimuleren vraagt om meer dan goede bedoelingen
De minister heeft gelijk dat de structurele oplossing mede ligt in het verhogen van de binnenlandse productie. Maar dan moet de regering ook bereid zijn om de productiesector daadwerkelijk te ondersteunen.
Suriname beschikt over landbouwgrond, water, natuurlijke hulpbronnen en ondernemers die bereid zijn te investeren. Toch blijven veel producenten kampen met beperkte toegang tot financiering, hoge productiekosten, gebrekkige infrastructuur, onvoldoende opslagcapaciteit en onzekerheid over afzetmogelijkheden.
De regering kan hierin een faciliterende rol spelen door toegankelijke financieringsmogelijkheden, kredietgaranties, landbouwverzekeringen en technische begeleiding te bevorderen. Ook investeringen in irrigatie, drainage, landbouwwegen, koelopslag, verwerking en distributie zijn noodzakelijk.
Daarbij moet niet alleen worden gekeken naar de traditionele exportproducten. Juist producten die Suriname op grote schaal importeert, maar die lokaal kunnen worden geproduceerd, verdienen prioriteit.
Denk aan groenten, fruit, eieren, kip, zuivel en andere voedingsmiddelen waarvoor de lokale productie kan worden uitgebreid.
De overheid kan bovendien via een gericht inkoopbeleid lokale producenten meer zekerheid bieden door bijvoorbeeld scholen, ziekenhuizen en andere publieke instellingen waar mogelijk lokaal geproduceerde goederen af te laten nemen.
Dat creëert niet alleen een afzetmarkt, maar stimuleert ook investeringen en werkgelegenheid.
Het ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij heeft in het Financieel Jaarplan 2026 al doelstellingen opgenomen voor voedselzekerheid, productieverhoging, agro-industrie en stimulering van producten die momenteel worden geïmporteerd. De uitdaging is nu om die doelstellingen om te zetten in meetbare resultaten.
Bescherm de consument zonder de economie verder te ontwrichten
Een overheid kan niet iedere prijsstijging compenseren. Evenmin is het verstandig om zonder economische onderbouwing algemene prijsplafonds in te voeren.
Wanneer prijzen kunstmatig laag worden gehouden terwijl de werkelijke kosten hoger liggen, kunnen tekorten, verlieslatende ondernemingen en verstoringen van de bevoorrading ontstaan.
Maar dat betekent niet dat de regering machteloos moet toekijken.
Zij kan gerichte ondersteuning bieden aan huishoudens met lage inkomens, bijvoorbeeld via tijdelijke koopkrachtmaatregelen of ondersteuning bij de aanschaf van essentiële basisgoederen. Zulke maatregelen moeten transparant, doelgericht en financieel verantwoord zijn.
Daarnaast moet het economisch beleid gericht blijven op het beheersen van inflatie en het bevorderen van wisselkoersstabiliteit.
President Jennifer Geerlings-Simons heeft eerder aangegeven dat de inflatie in Suriname onder meer wordt beïnvloed door de sterke importafhankelijkheid, aanbodschokken en onzekerheid over het beleid. Zij benadrukte daarbij het belang van consistent economisch beleid en gerichte bescherming van kwetsbare groepen.
Governement Suriname
Koopkrachtbescherming kan dus niet los worden gezien van het bredere financieel-economische beleid.
Waar blijft een concreet actieplan van EZOTI?
De samenleving heeft weinig aan de constatering dat Suriname te weinig produceert. Die constatering is al jarenlang bekend.
Wat ontbreekt, is een duidelijk en controleerbaar uitvoeringsplan waarin staat hoe de regering de afhankelijkheid van import gaat verminderen en tegelijkertijd de consument op korte termijn gaat beschermen.
Minister Baasaron zou daarom concreet moeten aangeven welke basisgoederen prioriteit krijgen, hoeveel lokale productie binnen één of twee jaar moet worden gerealiseerd, welke belemmeringen voor producenten worden weggenomen en hoe de naleving van de winstmarges wordt gecontroleerd.
Ook moet duidelijk worden welke resultaten de ECD moet behalen en hoe de samenleving kan nagaan of de maatregelen effect hebben.
Een dergelijk actieplan moet niet uitsluitend vanuit EZOTI worden opgesteld. De ministeries die verantwoordelijk zijn voor landbouw, financiën, infrastructuur, transport en sociale zaken moeten gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen.
Hoge consumentenprijzen zijn immers niet alleen een handelsprobleem, maar een vraagstuk dat raakt aan het gehele economische beleid.
De consument heeft uitleg nodig, maar vooral resultaat
Het is terecht dat minister Baasaron uitlegt dat de regering niet willekeurig de prijzen in winkels kan verlagen. Maar van een minister van Economische Zaken mag meer worden verwacht dan een toelichting op de beperkingen van zijn ministerie.
De regering kan de internationale markt niet controleren, maar zij kan wel de lokale handelsketen transparanter maken.
Zij kan de ECD versterken, overtredingen aanpakken, concurrentie bevorderen, onnodige importkosten verminderen, lokale producenten ondersteunen en kwetsbare huishoudens gericht beschermen.
Dat zijn geen onmogelijke opdrachten. Het zijn beleidskeuzes die vragen om visie, samenwerking en vooral daadkracht.
Suriname staat bovendien aan de vooravond van een periode waarin de olie- en gasinkomsten de economische mogelijkheden van het land ingrijpend kunnen veranderen.
Maar wat heeft de samenleving aan miljardeninkomsten uit de olie-industrie als de basisproducten voor grote delen van de bevolking onbetaalbaar blijven?
De regering moet niet wachten op de eerste oliedollar om de productiesector te ontwikkelen. Zij moet nu beginnen met het bouwen van een economie waarin Suriname meer zelf produceert, minder kwetsbaar is voor internationale prijsschokken en waarin de consument niet telkens de rekening betaalt van structurele tekortkomingen.
Want uiteindelijk wordt goed economisch beleid niet alleen afgemeten aan begrotingscijfers, buitenlandse investeringen of economische groeipercentages.
Het wordt ook afgemeten aan wat een gezin met zijn inkomen kan kopen, of een ondernemer zijn bedrijf kan laten groeien en of de bevolking toegang heeft tot betaalbare basisvoorzieningen.
De consument heeft geen behoefte aan nog een verklaring waarom alles duur is. De consument wil weten wanneer de regering ervoor gaat zorgen dat het leven betaalbaarder wordt.
Ben M.D.
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
