Er is een verschijnsel dat veel Surinamers waarschijnlijk direct zullen herkennen.
Sommige mensen die in Suriname absoluut niet met de bus willen reizen, stappen in Nederland zonder aarzelen in de bus, tram of trein.
In Paramaribo wordt openbaar vervoer door een deel van de elite vaak gezien als iets voor “gewone mensen”. Men kiest liever voor een eigen auto of een taxi, zelfs wanneer dat veel duurder is. Maar zodra men in Nederland arriveert, lijkt dat gevoel plotseling verdwenen.
De vraag is waarom.
De verklaring heeft waarschijnlijk minder te maken met de kwaliteit van het vervoer en veel meer met hoe mensen zichzelf zien.
In Suriname is de samenleving klein. Mensen kennen elkaar of kennen iemand die iemand kent. Daardoor zijn veel mensen voortdurend bezig met hoe zij door anderen worden bekeken. Status speelt een grotere rol dan velen willen toegeven.
De macht van sociale status
Voor een ruim aantal mensen is een auto niet alleen een vervoermiddel. Het is een zichtbaar bewijs van succes. Het laat zien dat men geld heeft, invloed heeft of tot een bepaalde sociale groep behoort. Juist daarom wordt de bus soms vermeden.
Niet omdat men de bus werkelijk slecht vindt, maar omdat men bang is dat anderen zullen denken dat het financieel minder goed gaat.
Psychologen noemen dit statusgedrag. Mensen proberen bewust of onbewust signalen uit te zenden die hun positie in de samenleving bevestigen. In een kleine gemeenschap als Suriname werkt dat sterker omdat men voortdurend wordt gezien en beoordeeld.
In Nederland valt de schijn weg
Maar in Nederland verandert alles. Daar is de directeur geen directeur meer zodra hij het station binnenloopt. De ondernemer is geen ondernemer meer. De bekende naam uit Paramaribo is daar meestal een onbekende voorbijganger.
Niemand kijkt op wanneer iemand in een trein stapt. Niemand vraagt hoeveel auto’s iemand bezit. Niemand is onder de indruk van een achternaam of functie. De sociale beloning voor statusvertoon verdwijnt grotendeels.
En precies daarom verdwijnt vaak ook de weerstand tegen openbaar vervoer. Wanneer niemand kijkt, niemand oordeelt en niemand onder de indruk is, heeft het weinig zin om een dure taxi te nemen om een bepaalde indruk te maken.
Misschien is dat wel de belangrijkste les. Veel mensen die in Suriname denken dat de bus beneden hun niveau is, ontdekken in Nederland dat er eigenlijk niets mis mee is.
Wat verandert is niet de bus. Wat verandert is de omgeving. En wanneer de omgeving ophoudt iemand als bijzonder te behandelen, blijft er gewoon een reiziger over die net als iedereen van A naar B wil komen.
Ida Thornhill is docente aan een lerarenopleiding in Paramaribo en actief als auteur en columniste.
Vanuit haar jarenlange ervaring in het onderwijs en haar brede maatschappelijke betrokkenheid schrijft zij over uiteenlopende thema’s die Suriname raken.
