De dorpsgemeenschap van Grankreek in Saramacca heeft opnieuw haar stem laten horen tegen de hervatting van zandafgravingswerkzaamheden in en rond haar woon- en leefgebied.
De Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS) schaart zich achter de traditionele autoriteit en de gemeenschap en benadrukt dat activiteiten met gevolgen voor Inheemse leefgebieden niet uitsluitend vanuit vergunningen en grondgebruik kunnen worden benaderd.
Volgens VIDS gaat het in Grankreek niet alleen om de vraag of een onderneming over een vergunning beschikt. Centraal staat volgens de organisatie ook de positie van de Inheemse gemeenschap, haar collectieve rechten en haar betrokkenheid bij besluiten die gevolgen hebben voor het gebied waarin zij leeft.
VIDS: leefgebied is meer dan een stuk grond
VIDS stelt dat een traditioneel woon- en leefgebied niet kan worden beschouwd als een vrij terrein waarop activiteiten kunnen worden ontwikkeld zonder rekening te houden met de gemeenschap.
Voor Inheemse gemeenschappen zijn deze gebieden verbonden met hun identiteit, cultuur, voedselvoorziening, geschiedenis en bestaanszekerheid.
VIDS werkt daarom al meer dan twintig jaar samen met Inheemse gemeenschappen aan het in kaart brengen van traditionele woon- en leefgebieden.
Ook Grankreek wordt inmiddels gedemarkeerd, mede vanwege de ontwikkelingen rond de zandafgravingen.
Volgens VIDS ligt daar een fundamenteel vraagstuk: zolang collectieve grondenrechten juridisch niet volledig zijn erkend, kunnen conflicten ontstaan wanneer staatsgrond wordt uitgegeven of concessies worden verleend in gebieden die door Inheemse gemeenschappen als hun traditionele leefgebied worden beschouwd.
Conflict over hervatting zandafgravingen
De kwestie rond Grankreek speelt al geruime tijd. In februari 2026 werden de werkzaamheden van R&V Earthmovers tijdelijk stilgelegd nadat het dorpsbestuur en bewoners bezwaar hadden gemaakt. De stopzetting was bedoeld om onderzoek en overleg mogelijk te maken.
Op 24 september werd deze tijdelijke maatregel door de districtscommissaris van Saramacca opgeheven na overleg met betrokken ministeries, het dorpsbestuur en het bedrijf.
Volgens de districtscommissaris lag het betreffende gebied volgens het uitgevoerde onderzoek buiten het gebied van het dorp Grankreek.
De dorpsgemeenschap accepteert die uitkomst echter niet en heeft zich uitgesproken tegen de hervatting van de werkzaamheden.
Daarmee ligt er een wezenlijk verschil tussen de bestuurlijke beoordeling van het gebied en de positie van de gemeenschap die stelt dat de activiteiten gevolgen hebben voor haar woon- en leefgebied.
NMA signaleert mogelijke milieuschade
De discussie wordt verder gevoed door bevindingen van de Nationale Milieu Autoriteit (NMA). Tijdens een inspectie van zandputten in de omgeving van Grankreek constateerde de NMA onder meer een grote, met water gevulde ontgronding en dat herstel van het terrein, zoals in de exploitatievergunning voorgeschreven, op het moment van inspectie niet zichtbaar was uitgevoerd.
De NMA stelde aanwijzingen vast voor mogelijke veranderingen in het landschap en de bodemstructuur en wees op mogelijke gevolgen voor planten, dieren en de veiligheid van mens en dier.
De autoriteit benadrukte tegelijkertijd dat sprake was van een verkennende inspectie en dat geen volledig onderzoek naar bodem, water of ecologie was uitgevoerd.
Juist die onzekerheden maken volgens het standpunt van VIDS en de gemeenschap dat zorgvuldigheid en daadwerkelijke betrokkenheid van de bewoners noodzakelijk zijn.
VIDS wijst op collectieve besluitvorming
VIDS heeft eerder benadrukt dat Inheemse gemeenschappen daadwerkelijk moeten worden betrokken bij besluiten over activiteiten in hun traditionele woon- en leefgebieden.
Daarbij gaat het niet alleen om overleg met een dorpsbestuur, maar om besluitvorming waarin de gemeenschap als collectief wordt gerespecteerd.
De organisatie koppelt dit aan het bredere vraagstuk van de collectieve grondenrechten van Inheemse volken in Suriname.
In september 2026 vroeg VIDS de regering bovendien om de Wet Bescherming Woon- en Leefgebieden niet af te kondigen in de voorgestelde vorm.
Volgens VIDS biedt een beschermingszone van vijf kilometer rond dorpskernen onvoldoende bescherming, omdat traditionele leefgebieden aanzienlijk groter kunnen zijn.
De organisatie vraagt om volledige erkenning van de collectieve eigendomsrechten en verwijst daarbij ook naar het Kali’na- en Lokono-vonnis en het principe van Free, Prior and Informed Consent (FPIC).
Grankreek als bredere test voor beleid
De situatie in Grankreek raakt daarmee aan een groter vraagstuk dan alleen zandwinning. Het gaat om de manier waarop Suriname omgaat met Inheemse gemeenschappen wanneer economische activiteiten, concessies en traditionele leefgebieden elkaar raken.
VIDS heeft duidelijk gemaakt dat de erkenning van collectieve grondenrechten voor haar een structurele prioriteit is.
De organisatie stelt dat Inheemse leefgebieden niet gereduceerd kunnen worden tot een kaart, een concessiegrens of een administratieve grondtitel.
Het gaat volgens VIDS om gebieden waarin generaties lang wordt geleefd en waar natuur, cultuur, identiteit en bestaanszekerheid met elkaar verbonden zijn.
De kwestie-Grankreek maakt daarmee zichtbaar hoe belangrijk duidelijke wetgeving, transparante besluitvorming en daadwerkelijke participatie van Inheemse gemeenschappen zijn wanneer activiteiten plaatsvinden in of nabij hun traditionele leefgebieden.
Voor VIDS is de kern helder: een Inheems leefgebied is geen vrij terrein. Het is de basis van leven, identiteit en toekomst.
