Suriname onderzoekt de mogelijkheid om een eigen variant van het Braziliaanse Bolsa Família-programma in te voeren.
Minister Diana Pokie van Sociale Zaken en Volkshuisvesting (Sozavo) heeft aangegeven dat het ministerie vanwege de omvang en complexiteit van het programma kiest voor een gefaseerde aanpak.
Het gaat daarbij niet om een eenvoudige kopie van het Braziliaanse model, maar om een systeem dat wordt aangepast aan de Surinaamse omstandigheden.
Volgens Pokie moet Suriname eerst nog het nodige huiswerk doen voordat een programma van de omvang van Bolsa Família hier kan worden uitgevoerd.
Vooral de inrichting van een betrouwbaar systeem voor het identificeren van kwetsbare huishoudens, de controle op de voorwaarden en de samenwerking tussen verschillende overheidsdiensten zijn daarbij van belang.
Braziliaans model als inspiratiebron
Bolsa Família is een zogenoemd voorwaardelijk inkomensoverdrachtsprogramma. Gezinnen met een laag inkomen ontvangen financiële ondersteuning, waarbij het verkrijgen en behouden van bepaalde uitkeringen gekoppeld is aan voorwaarden op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg.
Het Braziliaanse systeem kent onder meer voorwaarden voor schoolbezoek, vaccinatie en gezondheidscontrole. Volgens de huidige Braziliaanse regels moeten kinderen van 4 en 5 jaar minimaal 60 procent schoolaanwezigheid hebben.
Voor kinderen en jongeren van 6 tot 18 jaar die hun basisopleiding nog niet hebben afgerond, geldt een minimale schoolaanwezigheid van 75 procent.
Voor kinderen jonger dan zeven jaar gelden daarnaast vaccinatie- en controles op het gebied van voeding en groei. Voor zwangere vrouwen geldt prenatale zorg als onderdeel van de gezondheidsvoorwaarden.
Het uitgangspunt is daarmee breder dan alleen het verstrekken van geld. Het programma probeert gezinnen tegelijkertijd toegang te laten houden tot onderwijs, gezondheidszorg en andere sociale voorzieningen.
Niet alleen een uitkering, maar investeren in gezinnen
Het succes van Bolsa Família wordt internationaal vooral toegeschreven aan de combinatie van inkomensondersteuning en investeringen in menselijk kapitaal.
Het programma moet gezinnen op korte termijn helpen om armoede en voedselonzekerheid te verminderen, terwijl onderwijs en gezondheidszorg moeten bijdragen aan het doorbreken van de intergenerationele armoedecyclus.
De Wereldbank heeft het Braziliaanse model jarenlang ondersteund en beschreef Bolsa Família als een van de meest effectieve sociale beschermingsprogramma’s.
Volgens de Wereldbank droegen sociale overdrachten, waaronder Bolsa Família, tussen 2004 en 2014 bij aan een aanzienlijke daling van extreme armoede en inkomensongelijkheid in Brazilië. Het systeem werd bovendien gebruikt als basis voor aanvullende sociale programma’s.
Het model heeft ook internationaal navolging gekregen. Volgens de Wereldbank hebben de resultaten van Bolsa Família geleid tot aanpassingen en vergelijkbare programma’s in verschillende andere landen.
Suriname moet eerst eigen systeem op orde brengen
Voor Suriname ligt volgens Pokie de uitdaging vooral in het creëren van de noodzakelijke randvoorwaarden. Een Surinaamse variant zal alleen effectief kunnen functioneren wanneer vooraf duidelijk is vastgesteld wie voor ondersteuning in aanmerking komt, hoeveel ondersteuning wordt verstrekt, welke voorwaarden gelden en hoe wordt gecontroleerd of aan die voorwaarden wordt voldaan.
Daarvoor is een goede registratie van huishoudens en de uitwisseling van gegevens tussen onder meer Sociale Zaken, Onderwijs en Volksgezondheid noodzakelijk.
Brazilië heeft hiervoor een uitgebreid registratiesysteem, het Cadastro Único, dat wordt gebruikt om huishoudens met een laag inkomen te identificeren en verschillende sociale programma’s toegankelijk te maken.
De Wereldbank noemt juist de combinatie van een centraal registratiesysteem, monitoring en samenwerking tussen overheidsdiensten als een belangrijke pijler van het Braziliaanse model.
Een dergelijke infrastructuur kan niet van de ene op de andere dag worden opgebouwd. Een gefaseerde invoering kan daarom ruimte bieden om eerst de registratie, selectiecriteria, betalingsmechanismen en controle- en evaluatiesystemen op orde te brengen.
Gefaseerde aanpak moet risico’s beperken
De keuze voor een gefaseerde uitvoering betekent dat niet noodzakelijkerwijs direct alle kwetsbare huishoudens in het programma worden opgenomen.
Een eerste fase kan worden gebruikt om het systeem in de praktijk te testen, ervaringen op te doen en eventuele knelpunten tijdig te corrigeren.
Daarbij kan worden gekeken naar bijvoorbeeld huishoudens met kinderen, gezinnen die onder een bepaalde inkomensgrens leven of groepen die vanwege hun sociale en economische omstandigheden bijzonder kwetsbaar zijn.
De precieze doelgroep en voorwaarden zullen echter onderdeel moeten zijn van de Surinaamse beleidsontwikkeling.
Een belangrijk aandachtspunt is bovendien dat financiële ondersteuning niet op zichzelf staat. De Braziliaanse ervaring laat zien dat een voorwaardelijk cashtransferprogramma alleen goed kan functioneren wanneer de overheid tegelijkertijd zorgt voor toegankelijke scholen, gezondheidszorg, registratie en sociale begeleiding.
Het niet kunnen voldoen aan een voorwaarde mag daarom niet automatisch worden gezien als onwil van een gezin wanneer de noodzakelijke publieke voorziening zelf niet beschikbaar of toegankelijk is.
“Een Surinaams tintje”
Pokie spreekt daarom van “Bolsa Família met een Surinaams tintje”. Daarmee wordt benadrukt dat Suriname inspiratie kan putten uit de Braziliaanse ervaring, maar tegelijkertijd een eigen model moet ontwikkelen dat aansluit bij de omvang van de bevolking, de geografische spreiding, de sociaal-economische omstandigheden en de bestaande sociale voorzieningen in Suriname.
Een Surinaams model zou bovendien kunnen worden gekoppeld aan andere vormen van sociale en economische versterking, zodat gezinnen niet permanent afhankelijk blijven van financiële ondersteuning.
Naast inkomensondersteuning kunnen onderwijs, beroepsscholing, gezondheidszorg, kinderzorg en mogelijkheden voor economische participatie onderdeel worden van een bredere strategie om huishoudens uiteindelijk zelfstandiger te maken.
