Op 16 november publiceerde luchtvaartprofessional Daniel Ferjancek zijn artikel ‘An Airline Can Be Bankrupt Long Before It Stops Flying’.
Daarin beschrijft hij hoe luchtvaartmaatschappijen jarenlang kunnen blijven vliegen, terwijl hun structurele verliezen worden gefinancierd door aandeelhouders, overheden en leveranciers die niet of slechts gedeeltelijk worden betaald.
Voor mij is dat geen nieuwe ontdekking, maar een internationale bevestiging van wat ik al geruime tijd in mijn analyses over Surinam Airways naar voren breng: operationele activiteit is geen bewijs van economische levensvatbaarheid.
De fundamentele vraag is dan ook niet of de vliegtuigen van SLM vandaag nog vertrekken, maar wie uiteindelijk de rekening betaalt om iedere afzonderlijke vlucht mogelijk te maken.
Miljoenen aan overheidssteun: waar blijft de volledige afrekening?
Die rekening begon niet in augustus 2026, toen minister Wijnerman bevestigde dat de overheid maandelijks ongeveer twee miljoen Amerikaanse dollar overmaakt, nota bene zonder actuele jaarverslagen te ontvangen, sinds 2019.
Al tijdens de regering-Santokhi stelde voormalig directeur Paul de Haan dat SLM minstens twee miljoen dollar per maand nodig had om haar operatie voort te zetten.
Dat was geen kapitaal voor groei, maar slechts financiële zuurstof om te blijven functioneren. Wie vandaag slechts 24 miljoen dollar op jaarbasis noemt, negeert het jarenlange financieringstraject.
Hoeveel geld sinds de vorige regering daadwerkelijk is verstrekt, moet uit de betaaladministratie blijken. Alleen een volledige publieke afrekening geeft duidelijkheid.
Crediteuren financieren onvrijwillig het voortbestaan van SLM
Ferjancek wijst op een minder zichtbare groep financiers: crediteuren. Leveranciers die slechts gedeeltelijk worden betaald, blijven onvrijwillig krediet verstrekken.
Periodieke kleine betalingen kunnen schuldeisers tijdelijk tot geduld bewegen, maar maken een onhoudbare schuldpositie niet gezond. Achterstanden verdwijnen niet doordat de debiteur iedere maand iets overmaakt.
Ook luchthavenbedrijven en dienstverleners hebben eigen verplichtingen. Wanneer hun geld vastzit bij SLM, wordt de schade doorgeschoven naar de rest van de luchtvaartketen.
Gepensioneerden betalen mee aan het voortbestaan van de maatschappij
Nog schrijnender is het lot van de gepensioneerden. Volgens vertegenwoordigers van pensioenfonds en werknemers bedroeg de schuld aan het fonds circa 27 miljoen USD dollar; zij meldden pensioenverlagingen van tien tot 45 procent.
Mensen die tientallen jaren voor deze maatschappij werkten, ontvangen daardoor niet het pensioen waarop zij hadden gerekend. Zij hebben geen investeringsbesluit genomen en geen financieel risico gekozen. Toch leveren zij maandelijks inkomen in, terwijl SLM doodleuk blijft vliegen.
Hoeveel van deze mensen zullen hun verloren pensioen ooit terugzien? Wie overlijdt voordat herstel plaatsvindt, krijgt zijn oude dag niet terug. In economische zin subsidiëren ook gepensioneerden het voortbestaan van SLM.
Uitblijvende transparantie ondermijnt ieder herstelplan
Intussen ontbreekt de transparantie die bij zulke financiële offers mag worden verwacht. Volgens eerdere overheidscijfers bedroeg de schuldenlast al minstens honderd miljoen Amerikaanse dollar, terwijl latere ramingen op een aanzienlijk hoger bedrag wezen.
Minister Landveld verklaarde dat eerdere herstelplannen de werkelijke schuldenpositie veel te rooskleurig hadden voorgesteld en kondigde na een onthutsende quickscan een diepgaand onderzoek aan.
In augustus waren de resultaten volgens de minister inmiddels bekend en beloofde hij uiterlijk medio september openheid van zaken te geven. Inmiddels zijn we halverwege november en is van die toezegging nog altijd niets terechtgekomen.
Waar blijft het volledige schuldenoverzicht? Hoe serieus kan de samenleving een minister nog nemen die publiekelijk toezeggingen doet, maar vervolgens nalaat daarover verantwoording af te leggen?
Wat is SLM werkelijk verschuldigd aan het pensioenfonds, leveranciers, luchthavenbedrijven en financiers? Welke bedragen zijn direct opeisbaar, welke worden betwist en hoeveel heeft de staat sinds 2021 en daarvoor daadwerkelijk in deze maatschappij gepompt?
Zolang deze essentiële informatie niet openbaar wordt gemaakt, ontbreekt iedere geloofwaardige basis om de financiële levensvatbaarheid van SLM en de haalbaarheid van welk reddingsplan dan ook serieus te beoordelen.
Operationele kwetsbaarheid: vliegen is niet hetzelfde als betrouwbaar opereren
Ook operationeel heb ik herhaaldelijk gewaarschuwd. Je kunt capaciteit niet steeds verder terugschroeven en tegelijkertijd betrouwbaarheid beloven.
Wie met één inzetbaar regionaal vliegtuig werkt, moet vooraf betaalbare, contractueel gegarandeerde redundancy organiseren.
De ontregeling in augustus toonde die kwetsbaarheid; recente verstoringen onderstreepten haar opnieuw. Des te opmerkelijker was de publieke verklaring van de SLM-leiding dat zij het belang van redundancy nu pas beter had leren begrijpen.
Voor ervaren luchtvaartbestuurders behoort dat uitgangspunt niet tot nieuwe inzichten, maar tot de basis van vliegoperaties. Een back-up die zelf onzeker is, vormt ook geen echte back-up, zoals recentelijk weer is bewezen.
Vier structurele blokkades houden SLM in de greep
De problemen zijn volgens mijn jarenlange analyse terug te voeren op vier structurele blokkades. De eerste is de politieke wurggreep door volledig staatsaandeelhouderschap.
De tweede is een personeelsbestand dat naar internationale standaarden twee- tot driemaal te groot is voor deze operatie en onafhankelijk moet worden doorgelicht.
De derde is een verstoorde verhouding tussen directie en vakbond, waarbij belangenbehartiging en bestuurlijke bevoegdheid onvoldoende zijn afgebakend.
De vierde is een schuldenlast die elke nieuwe dollar opslokt voordat die kan worden besteed aan vloot, onderhoud, reservevoorzieningen, training of commerciële groei. Laat één van deze vier ongemoeid en dezelfde problemen keren steeds weer terug.
Een nieuwe Surinaamse luchtvaartmaatschappij als alternatief
Daarom is mijn voorstel nooit geweest om Suriname zijn nationale luchtvaartambities te laten opgeven.
Integendeel. Ik pleit ervoor de economisch en operationeel bruikbare onderdelen van SLM als moedermaatschappij onder te brengen in een volledig nieuwe Surinaamse luchtvaartmaatschappij, met een gezonde financiële basis, een professionele organisatiestructuur en onafhankelijk ondernemingsbestuur.
De overheid mag daarin maximaal 49 procent van de aandelen bezitten, terwijl de staat en Surinaamse particuliere investeerders gezamenlijk minimaal 51 procent in handen houden. Maximaal 49 procent kan beschikbaar worden gesteld aan buitenlandse investeerders.
Daarmee blijft de onderneming overwegend in Surinaamse handen en stevig in Suriname verankerd, terwijl ruimte ontstaat voor vers kapitaal, internationaal ondernemerschap en gespecialiseerde luchtvaartexpertise.
Maar alleen een andere aandelenverhouding is onvoldoende. Politieke benoemingen, bestuurlijke inmenging en partijpolitieke belangen moeten ook statutair en organisatorisch worden uitgesloten, zonder afbreuk te doen aan de wettelijke verantwoordelijkheden en publieke waarborgen.
Een dergelijke onderneming moet haar personeelsbestand opnieuw samenstellen op basis van aantoonbare deskundigheid, geschiktheid en daadwerkelijke operationele behoefte, met respect voor de geldende arbeidsrechten.
Daarnaast moet een nieuwe, evenwichtige arbeidsverhouding ontstaan waarin werknemersbelangen zorgvuldig worden beschermd, maar vakbonden niet langer feitelijk op de stoel van de directie kunnen plaatsnemen.
De historische schuldenlast moet afzonderlijk, transparant en juridisch verantwoord worden afgewikkeld, waarbij pensioenrechten en rechtmatige aanspraken van crediteuren niet eenvoudigweg terzijde mogen worden geschoven.
Het nieuwe kapitaal moet volledig ten dienste staan van de ontwikkeling van een gezonde luchtvaartonderneming en niet opnieuw verdwijnen in het eindeloos aflossen van oude verplichtingen.
Alleen met voldoende werkkapitaal, betrouwbare reservevoorzieningen, professioneel management, een realistisch bedrijfsmodel en meetbare prestatieafspraken ontstaat daadwerkelijk ruimte voor een duurzame toekomst.
Internationale voorbeelden tonen alternatieve herstructureringsmodellen
De internationale voorbeelden die Ferjancek aanhaalt, laten zien dat er verschillende wegen bestaan om uit een dergelijke financiële impasse te komen.
Alitalia maakte plaats voor ITA Airways, terwijl SAS na een ingrijpende financiële en organisatorische herstructurering met nieuwe aandeelhouders en vers kapitaal verderging.
Die voorbeelden zijn niet zonder meer op Suriname toepasbaar, maar illustreren wel een fundamenteel onderscheid: het veiligstellen van nationale luchtverbindingen is niet hetzelfde als het koste wat het kost in stand houden van een bestaande, structureel verliesgevende onderneming.
Een nieuwe Surinaamse flag carrier zou bovendien, mits de vereiste verdragsrechtelijke afspraken, vergunningen en operationele voorwaarden worden gerealiseerd, op termijn haar vleugels kunnen uitslaan naar andere CARICOM-landen en daar mogelijk eveneens als aangewezen luchtvaartmaatschappij kunnen opereren.
Dat biedt geen absolute garantie op succes, maar wel een serieus toekomstperspectief waarin de vier structurele problemen die SLM al jarenlang verlammen, gelijktijdig en fundamenteel worden aangepakt.
Wie blijft de rekening betalen?
De vorige regering had dit traject al moeten onderzoeken en de moed moeten tonen om fundamentele keuzes te maken.
De huidige regering heeft evenmin overtuigend aangetoond dat het eindeloos verstrekken van financiële ondersteuning de historische en structurele problemen van SLM daadwerkelijk kan oplossen.
Wie deze maatschappij koste wat kost overeind wil houden, moet op zijn minst volledige openheid geven over wie daarvoor werkelijk de rekening betaalt en wanneer SLM eindelijk in staat zal zijn zelfstandig te functioneren.
Tot die tijd is iedere vertrekkende vlucht niet zozeer een bewijs van operationeel succes, maar vooral een gemaskeerde financiële werkelijkheid die telkens opnieuw dezelfde ongemakkelijke vraag oproept: wie betaalt uiteindelijk de rekening?
Want de SLM vliegt nog. Maar de belastingbetaler, de crediteur en zelfs de gepensioneerde betalen mee aan de brandstof van haar voortbestaan. Dat is geen herstelbeleid. Dat is het blijven doorschuiven van de rekening.
Romeo R. Stienstra — Aviation Professional | Strategisch Analist
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud







