De ontwikkelingen in de olie- en gassector, de invoering van het nieuwe Burgerlijk Wetboek en de opkomst van kunstmatige intelligentie veranderen de juridische praktijk in Suriname.
De nieuwe generatie juristen moet zich daarom niet alleen verdiepen in het nationale recht, maar ook voorbereid zijn op internationale vraagstukken, technologische ontwikkelingen en grotere professionele verantwoordelijkheden.
Dat was de centrale boodschap van notaris mr. A.R. Autar tijdens het openingscollege voor eerstejaarsstudenten van de Bacheloropleiding in de Rechtswetenschap aan de Juridische Faculteit van de Anton de Kom Universiteit van Suriname (AdeKUS).
Onder de titel ‘De Surinaamse jurist 3.0 – Nieuwe tijden, nieuwe uitdagingen’ schetste hij de kansen en uitdagingen waarmee toekomstige juristen te maken krijgen.
Autar, die als notaris werkzaam is in Rotterdam en al jarenlang betrokken is bij het juridisch onderwijs in Suriname, benadrukte dat juridische deskundigheid verder gaat dan het kennen van wetten en procedures.
Kritisch denkvermogen, integriteit, maatschappelijke betrokkenheid en voortdurende professionele ontwikkeling zijn volgens hem minstens zo belangrijk.
Olie- en gassector vraagt om sterke Surinaamse juridische deskundigheid
Een belangrijk onderdeel van het college was de verwachte economische ontwikkeling als gevolg van de offshore olie- en gasindustrie.
De sector biedt volgens Autar niet alleen kansen voor technici, ingenieurs en ondernemers, maar creëert ook een groeiende behoefte aan gespecialiseerde juristen.
Internationale investeringen brengen complexe contracten, financieringsvraagstukken, aansprakelijkheidsrisico’s en geschillen met zich mee.
Hij verwees daarbij naar het GranMorgu-project, waarvan de eerste olieproductie volgens de huidige planning in 2028 wordt verwacht. Inmiddels leveren meer dan honderd Surinaamse bedrijven goederen en diensten aan het project.
Autar waarschuwde dat ook kleinere ondernemingen geconfronteerd kunnen worden met contracten waarin buitenlandse rechtsstelsels, internationale arbitrage en aanzienlijke financiële verplichtingen een rol spelen.
Een overeenkomst die op het eerste gezicht aantrekkelijk lijkt, kan een onderneming in problemen brengen wanneer onvoldoende aandacht wordt besteed aan betalingsvoorwaarden, aansprakelijkheid en geschillenbeslechting.
De jurist moet daarom niet alleen beoordelen of een overeenkomst juridisch toelaatbaar is, maar ook begrijpen welke praktische en financiële gevolgen deze voor de cliënt kan hebben.
In dat verband benadrukte hij het belang van local content. Dit begrip moet volgens hem niet beperkt blijven tot de deelname van Surinaamse bedrijven en werknemers aan de olie- en gasindustrie.
Ook de ontwikkeling van eigen juridische en professionele deskundigheid moet daar nadrukkelijk deel van uitmaken. Surinaamse juristen moeten in staat zijn om op basis van hun kennis en expertise als volwaardige gesprekspartners aan internationale onderhandelingstafels plaats te nemen.
Nieuw Burgerlijk Wetboek vraagt om grondige kennis
Ook de invoering van het nieuwe Surinaamse Burgerlijk Wetboek in 2025 kwam uitgebreid aan de orde. Volgens Autar moeten aankomende juristen niet alleen het nieuwe recht beheersen, maar ook kennis hebben van het oude recht en het overgangsrecht.
Met voorbeelden uit het familie- en erfrecht maakte hij duidelijk dat juridische vraagstukken vaak niet met een eenvoudige verwijzing naar één wetsartikel kunnen worden opgelost.
Hij besprak onder meer de situatie van een vrouw die jarenlang ongehuwd heeft samengewoond, heeft bijgedragen aan de woning van haar partner en na diens overlijden geconfronteerd wordt met familieleden die haar uit de woning willen zetten.
Het nieuwe Burgerlijk Wetboek bevat regelingen die onder bepaalde omstandigheden bescherming kunnen bieden. Of iemand daarop aanspraak kan maken, hangt echter af van de concrete feiten, de toepasselijke wettelijke bepalingen en het overgangsrecht.
Autar waarschuwde daarnaast voor het klakkeloos overnemen van Nederlandse juridische oplossingen. Hoewel de rechtsstelsels van Suriname en Nederland historisch nauw met elkaar verbonden zijn, heeft Suriname een eigen wetgeving en maatschappelijke werkelijkheid.
Een goede jurist moet daarom ook inzicht hebben in de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke verhoudingen van het land.
Hij wees daarbij op de bijzondere betekenis van grondbezit en familieverhoudingen en op de ruimte die het nieuwe Burgerlijk Wetboek biedt voor de toepassing van regels uit de rechtsstelsels van gemeenschappen in het binnenland.
Ook riep hij de universiteit en de juridische beroepsgroep op om bij te dragen aan de ontwikkeling van eigen Surinaamse juridische literatuur en wetenschappelijk onderzoek.
AI ondersteunt de jurist, maar vervangt het professionele oordeel niet
De snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie vormt volgens Autar eveneens een belangrijke uitdaging voor de juridische beroepsgroep.
AI kan ondersteuning bieden bij juridisch onderzoek, het opstellen van documenten en het analyseren van vraagstukken. Tegelijkertijd schuilt er gevaar in het zonder controle overnemen van gegenereerde informatie.
AI-systemen kunnen niet-bestaande rechterlijke uitspraken presenteren, rechtsregels uit verschillende landen met elkaar verwarren en juridisch onjuiste conclusies formuleren die overtuigend lijken.
Juristen moeten daarom voldoende eigen vakkennis bezitten om dergelijke fouten te herkennen en informatie zelfstandig te toetsen.
Ook de vertrouwelijkheid van cliëntgegevens verdient bijzondere aandacht. De verantwoordelijkheid voor een juridisch advies blijft volgens Autar altijd bij de jurist die het verstrekt. Technologie kan het werk ondersteunen, maar het professionele oordeel niet overnemen.
Specialisatie en permanente educatie noodzakelijk
Door de toenemende complexiteit van de rechtspraktijk wordt specialisatie volgens Autar steeds belangrijker. Hij moedigde de studenten aan om zich gedurende hun loopbaan te verdiepen in rechtsgebieden zoals energierecht, ondernemingsrecht, arbeidsrecht, erfrecht en technologierecht.
Specialisatie mag echter niet ten koste gaan van een brede juridische basis. Vraagstukken uit de praktijk raken vaak meerdere rechtsgebieden.
Een overeenkomst binnen het ondernemingsrecht kan bijvoorbeeld ook arbeidsrechtelijke of familierechtelijke gevolgen hebben.
Een deskundige jurist moet daarom ook kunnen herkennen wanneer samenwerking met andere specialisten noodzakelijk is.
Daarnaast benadrukte Autar dat het behalen van een universitaire graad niet het eindpunt is. Permanente educatie en voortdurende ontwikkeling moeten volgens hem een vast onderdeel zijn van de juridische loopbaan.
Integriteit en onafhankelijkheid blijven onmisbaar
Naast vakkennis en specialisatie stond ook de ethische verantwoordelijkheid van juristen centraal. Autar schetste situaties waarin juristen onder druk kunnen komen te staan van cliënten, werkgevers of invloedrijke personen.
Een integere jurist moet volgens hem ook onder druk kritische vragen durven stellen en, wanneer dat nodig is, medewerking aan onjuist handelen weigeren.
Commerciële belangen, bestaande gewoonten of druk van opdrachtgevers mogen geen rechtvaardiging vormen voor professioneel of juridisch onjuist optreden.
Voor de verdere ontwikkeling van de Surinaamse rechtsstaat zijn volgens Autar juristen nodig die onafhankelijk kunnen oordelen en verantwoordelijkheid nemen voor hun beslissingen.
Die verantwoordelijkheid geldt niet alleen bij grote economische projecten, maar ook wanneer burgers hun rechten tegenover machtige partijen moeten verdedigen, families in juridische conflicten verwikkeld raken of mensen moeite hebben toegang te krijgen tot goede rechtsbijstand.
‘Suriname rekent op u’
In zijn slotbeschouwing koppelde Autar de toekomst van de juridische beroepsgroep aan de bredere ontwikkeling van Suriname.
De economische kansen die het land tegemoetgaat, kunnen volgens hem alleen duurzaam worden benut wanneer zij samengaan met betrouwbare instellingen, rechtszekerheid en bescherming van de belangen van burgers en ondernemingen.
De nieuwe generatie juristen krijgt daarin een belangrijke rol. De Surinaamse jurist 3.0 moet het nationale recht beheersen, de samenleving begrijpen, technologie verantwoord inzetten en met voldoende deskundigheid aan internationale onderhandelingstafels kunnen deelnemen.
Autar riep de studenten op ambitieus te zijn, maar hun ambities te onderbouwen met kennis, zorgvuldigheid en integriteit. “Suriname verwacht veel van de toekomst en rekent op u”, hield hij hun aan het einde van het college voor.
Zijn boodschap reikte daarmee verder dan de universitaire opleiding. De studenten van vandaag zullen als toekomstige advocaten, notarissen, rechters, bedrijfsjuristen en overheidsjuristen mede richting geven aan de rechtsstaat en de economische en maatschappelijke ontwikkeling van Suriname.
