De illegale handel in sigaretten blijft Suriname voor aanzienlijke economische, maatschappelijke en gezondheidsgerelateerde uitdagingen stellen.
Dat kwam naar voren tijdens een presentatie van John Yang van Mitra en Marcel Vonsee van Link Marketing Solutions aan de vaste commissie van het ministerie van Economische Zaken, Ondernemerschap en Technologische Innovatie (EZOTI).
De presentatie had als thema ‘Legale en illegale sigarettenhandel in Suriname en de regio’.
Daarbij werd ingegaan op de omvang van de illegale tabakshandel, de gevolgen voor de staatskas en de noodzaak van een betere aanpak.
Accijnsverhoging als keerpunt
Volgens de presentatoren is de illegale sigarettenhandel na de verhoging van de accijnzen in 2006 aanzienlijk toegenomen.
Hoewel in de jaren daarna perioden van verbetering zichtbaar waren, blijft grootschalige smokkel een hardnekkig probleem.
De illegale handel zorgt volgens de tijdens de presentatie genoemde schattingen voor een aanzienlijke derving van overheidsinkomsten. Daarbij werd een bedrag van ongeveer USD 40 miljoen per jaar genoemd.
Tegelijkertijd ondervinden bedrijven die volgens de wettelijke regels importeren en handelen concurrentienadeel door producten die buiten de reguliere kanalen om op de markt worden gebracht.
Smokkel verweven met georganiseerde criminaliteit
De problematiek reikt volgens de presentatie verder dan alleen het verlies aan belastinginkomsten. Illegale tabakshandel kan onderdeel zijn van bredere criminele netwerken waarin ook drugshandel, wapenhandel, mensenhandel en witwassen voorkomen.
Daarnaast brengt de illegale handel risico’s voor de volksgezondheid met zich mee. Producten die buiten de officiële distributiekanalen worden verhandeld, worden immers niet noodzakelijk aan dezelfde controles en kwaliteitseisen onderworpen als legale tabaksproducten.
Verschillende vormen van illegale handel
De illegale markt kent volgens de presentatoren verschillende verschijningsvormen. Het gaat onder meer om de smokkel van originele sigaretten, namaakproducten en zogenoemde ‘cheap whites’, een categorie goedkope sigaretten die veelal specifiek voor illegale markten wordt geproduceerd.
Ook accijnsontduiking en onderfacturering werden genoemd als methoden waarmee de reguliere invoer- en belastingregels kunnen worden omzeild.
Volgens de presentatie passen importeurs en handelaren hun werkwijze bovendien voortdurend aan om producten buiten de reguliere controlekanalen het land binnen te brengen.
Vrijhandelszones vragen om toezicht
Ook de rol van vrijhandelszones kwam tijdens de presentatie aan de orde. Deze zones kunnen volgens Vonsee een belangrijke bijdrage leveren aan internationale handelsactiviteiten en economische ontwikkeling, maar brengen tegelijkertijd de noodzaak van adequate controlemechanismen met zich mee.
Zonder voldoende toezicht kunnen dergelijke handelsfaciliteiten volgens de deskundigen worden misbruikt voor het faciliteren van illegale goederenstromen. Effectieve controle moet daarom niet alleen plaatsvinden bij de grens, maar in de gehele handels- en distributieketen.
Integrale aanpak noodzakelijk
Een effectieve bestrijding van de illegale sigarettenhandel vraagt volgens de presentatoren om samenwerking tussen verschillende overheidsinstanties. Daarbij gaat het onder meer om de beleidsterreinen Financiën, Handel, Veiligheid en Volksgezondheid.
Het onderscheppen van gesmokkelde sigaretten alleen is volgens de aangedragen informatie onvoldoende. Ook controle, toezicht, gegevensuitwisseling en handhaving binnen de volledige keten moeten worden versterkt.
Daarbij is het van belang dat niet alleen de verkopers op straat worden aangepakt, maar ook de partijen en structuren die de illegale handel mogelijk maken.
Commissie neemt aanbevelingen mee
Na afloop van de presentatie stelde de vaste commissie vragen over de omvang van het probleem, de bestaande controlemechanismen en mogelijke verbeteringen in de aanpak.
De commissie zal de verstrekte informatie en aanbevelingen verder betrekken bij de besprekingen met de verschillende ministeries en instanties die bij de bestrijding van illegale handel betrokken zijn.
Daarmee wordt gezocht naar een meer gecoördineerde aanpak van een probleem dat volgens de presentatie niet alleen de staatsinkomsten raakt, maar ook de legale economie, veiligheid en volksgezondheid.
