Stichting Afro-Caribische Levensbeschouwing en Spiritualiteit (Grani) pleit voor meer zeggenschap van nazaten over de besteding van de herstelmiddelen die verband houden met het slavernijverleden.
In een position paper voor het commissiedebat over het slavernijverleden op 15 oktober 2026 in Nederland, vraagt de stichting om meer financiële transparantie, betere toegang tot middelen voor gemeenschapsorganisaties en concrete waarborgen dat het geld blijvende voordelen oplevert voor de betrokken gemeenschappen.
Volgens Grani moet herstel verder gaan dan erkenning, excuses en tijdelijke activiteiten. De middelen moeten bijdragen aan meer zelfstandigheid, kennisopbouw, economische kansen en zeggenschap voor nazaten.
De stichting vindt dat de uitvoering door overheden en externe organisaties niet als herstelresultaat op zichzelf mag worden beschouwd.
Grani stelt vragen over verdeling van circa € 66,6 miljoen
Voor Suriname is volgens het position paper circa € 33,3 miljoen voorzien voor maatschappelijke initiatieven en nog eens circa € 33,3 miljoen voor beleidsmaatregelen.
De stichting wijst erop dat het gepubliceerde subsidieplafond van de regeling SUMS-SU € 28 miljoen bedraagt. Volgens Grani moet duidelijk worden gemaakt hoe het verschil tussen het oorspronkelijke maatschappelijke budget en het subsidieplafond financieel is verwerkt.
De stichting benadrukt dat het verschil niet zonder nadere onderbouwing als uitvoeringskosten mag worden aangemerkt.
Zij vraagt om een volledige financiële verantwoording waarin oorspronkelijke budgetten, verplichtingen, betalingen, beheerkosten en resterende middelen afzonderlijk worden weergegeven.
Ook wijst Grani op de ontwerpbegroting van het Nederlandse ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor 2027.
Daarin worden overboekingen van resterende Suriname-budgetten naar het ministerie van Buitenlandse Zaken vermeld van € 44,6 miljoen in 2027, € 9 miljoen in 2028 en € 1,7 miljoen in 2029.
Volgens de stichting hebben deze bedragen betrekking op beide geldstromen samen en vormen begrotingsoverboekingen op zichzelf geen bewijs dat de middelen daadwerkelijk aan de Surinaamse Staat zijn betaald.
Daarnaast verwijst Grani naar berichtgeving van STVS van 25 september 2026 over het voorgenomen beheer van de beleidsmiddelen via een zogenoemd Suriname Single Donor Trust Fund bij de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB).
De stichting vraagt de betrokken ministers om duidelijkheid te verschaffen over de definitieve afspraken, de stand van betalingen en de zeggenschap over het fonds.
Gemeenschappen moeten zelf kunnen meebeslissen
Een belangrijk aandachtspunt in het position paper is de verdeling van beslissingsmacht. Grani wil dat een groter deel van de nog vrij te besteden beleidsmiddelen onder rechtstreeks gemeenschapsbeheer komt te staan.
De stichting stelt voor om binnen drie maanden een alternatief uit te werken waarin nazaten en vertegenwoordigers van plantagegemeenschappen daadwerkelijk kunnen meebeslissen over prioriteiten, selectiecriteria, budgetten en evaluaties. Daarbij moeten ook jongeren, vrouwen en relevante diaspora-organisaties worden betrokken.
Volgens Grani is raadpleging van gemeenschappen niet voldoende wanneer de uiteindelijke beslissingen elders worden genomen.
De stichting pleit daarom voor formeel vastgelegde beslissingsrechten, transparante selectieprocedures en duidelijke regels voor vergoedingen en belangenconflicten.
Ook vraagt zij aandacht voor organisaties die vanuit de gemeenschappen zelf zijn opgebouwd, maar mogelijk minder ervaring hebben met subsidieaanvragen.
Wanneer middelen worden verdeeld op basis van de volgorde waarin aanvragen binnenkomen of compleet worden gemaakt, kunnen organisaties met meer professionele capaciteit volgens Grani een voordeel hebben.
De stichting wil daarom dat bij toekomstige subsidierondes ook de herstelbehoefte, de maatschappelijke betekenis en de daadwerkelijke betrokkenheid van nazaten bij een organisatie meewegen.
Toegang tot subsidies mag geen extra drempel vormen
Grani vraagt daarnaast om onafhankelijke aanvraagondersteuning, taalhulp, administratieve begeleiding en werkbare voorschotregelingen.
De stichting wijst erop dat de bestaande regeling voor capaciteitsversterking bedragen van € 5.000 tot € 25.000 beschikbaar stelt voor maximaal één jaar.
Volgens Grani moet worden onderzocht of deze bedragen en looptijd voldoende aansluiten bij de ontwikkelbehoeften van organisaties.
Professionalisering mag volgens de stichting geen voorwaarde worden om toegang te krijgen tot middelen die juist bedoeld zijn om gemeenschappen sterker te maken.
Ook moet worden voorkomen dat organisaties die afhankelijk zijn van externe instellingen voor uitvoering, daardoor zeggenschap over hun projecten, budgetten of resultaten verliezen. Grani wil dat hierover vooraf duidelijke afspraken worden gemaakt.
Herstel moet blijvende resultaten opleveren
De stichting waarschuwt dat herstelmiddelen hun doel kunnen missen wanneer het geld vooral wordt besteed aan tijdelijke activiteiten, externe deskundigheid en productie, terwijl kennis en organisatorische capaciteit onvoldoende bij de gemeenschappen achterblijven.
Daarom pleit Grani voor projecten die aantoonbaar bijdragen aan kennisoverdracht, betaald lokaal werk en duurzaam beheer. Archiefonderzoek, mondelinge geschiedenis, erfgoeddocumentatie en educatie worden genoemd als mogelijke manieren om plantagegemeenschappen te versterken.
Ook onderwijs, talentontwikkeling en mentale gezondheid moeten volgens de stichting aandacht krijgen, mits duidelijk wordt gemaakt hoe deze activiteiten aansluiten bij de historische doorwerking van het slavernijverleden.
Grani benadrukt tegelijkertijd dat niet alle huidige achterstanden uitsluitend aan slavernij kunnen worden toegeschreven en dat nazaten geen homogene groep vormen.
De behoeften kunnen per gemeenschap verschillen. Daarom pleit de stichting voor een nulmeting en periodieke evaluaties samen met de betrokken gemeenschappen, zodat zichtbaar wordt wie wordt bereikt en welke verbeteringen daadwerkelijk optreden.
Zorgen over vertraging en afnemend vertrouwen
Volgens Grani bestaat het risico dat nazaten opnieuw weinig invloed ervaren op middelen die mede in het kader van herstel zijn aangekondigd.
Dat kan volgens de stichting het vertrouwen in de overheid aantasten en de bereidheid om aan toekomstig beleid deel te nemen verminderen.
De stichting beschouwt dit als een voorzienbaar beleidsrisico, maar merkt daarbij op dat de omvang en het daadwerkelijke optreden ervan in Suriname niet met het position paper zijn bewezen.
Ter onderbouwing van haar pleidooi voor structurele zeggenschap verwijst Grani onder meer naar de herziene herstelagenda van CARICOM en de Australische afspraken over gezamenlijke besluitvorming met gemeenschappen.
Volgens de stichting laten deze voorbeelden zien dat participatie alleen onvoldoende is wanneer daar geen daadwerkelijke beslissingsmacht, middelen en onafhankelijke controle tegenover staan.
Zes vragen aan de Nederlandse regering
In aanloop naar het commissiedebat vraagt Grani de Nederlandse regering onder meer om duidelijkheid over de financiële status van beide geldstromen, de vertraging bij de beleidsmiddelen en de keuze voor uitvoering via overheden of de IDB in plaats van rechtstreeks gemeenschapsbeheer.
Ook wil de stichting weten welke beslissingen nazaten zelf kunnen nemen, welk budget voor gemeenschapsorganisaties wordt gereserveerd en wat er is terechtgekomen van het in april 2024 aangekondigde voornemen om in Suriname een dialoogplatform voor de meest betrokken groepen op te zetten.
Verder vraagt Grani om helderheid over onafhankelijk toezicht, audits, openbare rapportages, klachtenprocedures en de mogelijkheden om betalingen op te schorten of middelen terug te vorderen wanneer afspraken niet worden nagekomen.
De stichting benadrukt dat Nederland ook bij uitvoering via Suriname of de IDB verantwoordelijkheid moet blijven dragen voor transparantie en verantwoording, met respect voor de Surinaamse soevereiniteit.
Oproep tot concrete toezeggingen
Grani vraagt binnen zes weken om een openbaar financieel overzicht, duidelijkheid over de fondsafspraken en uitvoeringskosten en antwoorden over het dialoogplatform, de zeggenschap en het toezicht.
Binnen drie maanden moet er volgens de stichting een uitgewerkt alternatief liggen voor meer gemeenschapsbeheer en betere toegang tot de middelen.
Daarnaast wil de stichting dat jaarlijks aan zowel de Nederlandse Tweede Kamer als de betrokken gemeenschappen wordt gerapporteerd over het bereik van de middelen, de beslissingsmacht van nazaten en de blijvende resultaten.
Volgens Grani moet bij ieder project duidelijk zijn hoe het bijdraagt aan het hersteldoel en wie daarvan profiteert.
De centrale vraag is volgens de stichting niet alleen hoeveel geld wordt besteed, maar vooral welke kennis, macht en kansen bij nazaten achterblijven wanneer de herstelmiddelen zijn uitgeput.
