Binnen de Surinaamse samenleving ken ik opvallend veel mensen die hun sociale contacten bijna volledig lijken te selecteren op basis van nut.
Ook onder Surinamers in Nederland zie ik dit verschijnsel.
Als iemand geld, invloed, een baan, een zakelijke ingang of een andere vorm van voordeel kan bieden, is de belangstelling plotseling groot. Maar iemand die niets te bieden heeft, lijkt voor sommigen nauwelijks te bestaan.
Ik ken zelfs mensen die iemand die zij als een ‘nobody’ beschouwen niet eens groeten. Dat vind ik niet alleen triest, maar ook ronduit belachelijk.
Wat zegt de psychologie hierover?
Psychologen zouden dergelijk gedrag niet automatisch als een stoornis bestempelen. Wel kan een sterke gerichtheid op status, eigenbelang en persoonlijk voordeel samengaan met eigenschappen als entitlement, weinig empathie en het instrumenteel gebruiken van anderen.
Er bestaat bovendien een verschil tussen gezonde wederkerigheid en relaties die uitsluitend draaien om wat iemand kan opleveren. In een gezonde relatie is geven en ontvangen normaal.
Het wordt problematisch wanneer de menselijke waarde van iemand volledig wordt afgemeten aan zijn nut.
Een Surinaamse les die we niet moeten vergeten
Juist in een relatief kleine samenleving als Suriname kunnen we ons afvragen waar deze houding ons brengt. Vandaag kan iemand financieel weinig voorstellen, terwijl diezelfde persoon morgen misschien degene is die jou op een belangrijk moment helpt.
Maar eigenlijk zou dat niet eens het belangrijkste argument moeten zijn.
Een mens verdient respect omdat hij mens is. Niet omdat hij geld heeft, een belangrijke functie bekleedt of ergens deuren voor je kan openen.
Wie alleen mensen waardeert vanwege hun nut verzamelt misschien veel contacten, maar mist mogelijk iets veel belangrijkers: echte menselijke relaties.
Ida Thornhill is docente aan een lerarenopleiding in Paramaribo en actief als auteur en columniste.
Vanuit haar jarenlange ervaring in het onderwijs en haar brede maatschappelijke betrokkenheid schrijft zij over uiteenlopende thema’s die Suriname raken.
