De gebeurtenissen tijdens de wedstrijd tussen Suriname en Guatemala op 6 oktober leggen een pijnlijke werkelijkheid bloot: racisme in het internationale voetbal is nog altijd een probleem waarvoor de verantwoordelijke instanties onvoldoende effectieve oplossingen lijken te bieden.
Terwijl voetbalorganisaties wereldwijd pronken met slogans als No to Racism, moesten spelers van Natio volgens verklaringen van de Surinaamse ploeg gedurende de wedstrijd racistische apengeluiden vanaf de tribunes verdragen.
Bondscoach Henk Fraser heeft zich inmiddels opnieuw uitgesproken over het incident. Zijn conclusie is vernietigend: blijkbaar loont dit gedrag.
Die uitspraak raakt de kern van het probleem. Want wat heeft een antiracismebeleid voor betekenis wanneer racistische supporters hun gang kunnen gaan, de wedstrijd doorgaat en uiteindelijk juist de getroffen ploeg met de sportieve gevolgen blijft zitten?
Het gaat hier niet uitsluitend om voetbal. Het gaat om menselijke waardigheid, gelijke behandeling en de vraag of internationale sportorganisaties bereid zijn hun eigen principes daadwerkelijk te verdedigen wanneer dat consequenties heeft voor een wedstrijd, een gastland of een voetbalbond.
Racisme is geen onderdeel van de voetbalsfeer
Laten we één ding duidelijk stellen: supporters mogen hun ploeg aanmoedigen, tegenstanders uitjouwen en hun ongenoegen uiten over het spel. Maar racistische beledigingen zijn geen normale supporterscultuur.
Het is geen onschuldige provocatie en evenmin een vorm van sportieve rivaliteit. Wie spelers vanwege hun huidskleur ontmenselijkt door apengeluiden te maken, overschrijdt een fundamentele grens.
Juist daarom is het verontrustend dat dergelijke incidenten zich blijven voordoen in een sport die miljoenen mensen met verschillende achtergronden samenbrengt.
Voetbal presenteert zichzelf graag als een universele taal die mensen verbindt. Maar die verbindende boodschap verliest haar geloofwaardigheid wanneer spelers op het veld worden geconfronteerd met racisme en de instanties die hen moeten beschermen onvoldoende ingrijpen.
De Surinaamse spelers kwamen naar Guatemala om hun land sportief te vertegenwoordigen. Zij moesten zich concentreren op een belangrijke wedstrijd in de CONCACAF Nations League.
In plaats daarvan werden zij volgens de verklaringen van de Surinaamse delegatie herhaaldelijk geconfronteerd met racistische uitingen.
Dat is niet alleen vernederend. Het legt ook een extra psychologische belasting op sporters die onder hoge druk moeten presteren.
Van hen wordt verwacht dat zij professioneel blijven, hun emoties beheersen en zich volledig op het spel richten, terwijl anderen zich kennelijk vrij voelen om hen op basis van hun afkomst of huidskleur te beledigen.
Waarom wordt van de slachtoffers voortdurend zelfbeheersing verwacht, terwijl degenen die het racisme veroorzaken niet dezelfde discipline hoeven op te brengen?
Die vraag verdient een serieus antwoord.
De rode kaart voor Margaret: wordt het slachtoffer uiteindelijk bestraft?
Een van de meest schrijnende aspecten van deze wedstrijd is de rode kaart voor de Surinaamse international Richonell Margaret.
Nadat hij reageerde op de racistische bejegening vanaf de tribunes, werd hij van het veld gestuurd. Suriname moest vervolgens met tien man verder.
De ploeg hield lang stand, maar incasseerde in de zesde minuut van de blessuretijd alsnog het beslissende doelpunt: 1-0 voor Guatemala. Daardoor miste Suriname de kwartfinales van de Nations League.
Natuurlijk mag niet iedere reactie van een speler automatisch worden goedgekeurd omdat er sprake is van racisme. Ook op het voetbalveld gelden regels.
Maar een beoordeling die uitsluitend kijkt naar de reactie van een speler en onvoldoende rekening houdt met de omstandigheden waarin die reactie ontstond, schiet tekort.
De essentiële vraag is daarom niet alleen of Margaret een overtreding beging waarvoor een rode kaart kon worden gegeven. De vraag is ook of de arbitrage voldoende heeft gedaan om de racistische bejegening te stoppen en of de situatie op een eerlijke manier is beoordeeld.
Wanneer een speler wordt gestraft voor zijn reactie, terwijl de racistische provocaties die eraan voorafgingen ogenschijnlijk doorgaan, ontstaat een bijzonder wrange situatie.
Dan dreigt de boodschap te ontstaan dat de speler die racisme ondergaat zijn emoties moet beheersen, terwijl de mensen die het racisme veroorzaken de wedstrijd kunnen blijven beïnvloeden.
Dat is precies het soort dynamiek dat sportorganisaties moeten voorkomen.
Waar was het antidiscriminatieprotocol?
Volgens berichtgeving over de wedstrijd werden de racistische geluiden gedurende een groot deel van het duel gehoord. Het FIFA-protocol voorziet juist in stappen die scheidsrechters kunnen nemen wanneer zich racistische incidenten voordoen.
Daarbij kan de wedstrijd worden stilgelegd, kan via de stadionspeaker een waarschuwing worden gegeven en kunnen verdere maatregelen volgen als het gedrag aanhoudt.
Tijdens het duel werd het antidiscriminatiesignaal gebruikt, maar volgens berichtgeving werd het protocol niet volledig doorlopen. De racistische geluiden hielden ondertussen aan.
Dat roept ernstige vragen op over de uitvoering van bestaande regels. Het probleem lijkt immers niet uitsluitend te zijn dat er onvoldoende beleid bestaat.
Het probleem is ook dat regels hun doel missen wanneer degenen die verantwoordelijk zijn voor de handhaving niet doortastend genoeg optreden.
Een protocol dat op papier indrukwekkend oogt, maar op het moment dat spelers bescherming nodig hebben niet effectief wordt toegepast, biedt onvoldoende zekerheid.
Wat betekent een antiracismeprotocol als een wedstrijd kan doorgaan terwijl het discriminerende gedrag voortduurt? Welke verantwoordelijkheid draagt de scheidsrechter wanneer waarschuwingen en andere beschikbare maatregelen niet worden ingezet of niet het gewenste effect hebben? En hoe wordt achteraf vastgesteld of de arbitrage correct heeft gehandeld?
Dit zijn geen vragen die met een algemene veroordeling van racisme kunnen worden afgedaan. Ze vereisen een transparant onderzoek naar het verloop van de wedstrijd, de waarnemingen van de arbitrage en de maatregelen die daadwerkelijk zijn genomen.
Mooie woorden van FIFA en CONCACAF zijn niet genoeg
De Surinaamse Voetbalbond heeft een officieel protest ingediend bij de CONCACAF. Ook FIFA-voorzitter Gianni Infantino heeft zijn steun aan Suriname uitgesproken. Toch is steunbetuiging niet hetzelfde als verantwoordelijkheid nemen.
Bondscoach Fraser heeft herhaaldelijk benadrukt dat internationale voetbalorganisaties meer moeten doen dan campagnes voeren en antiracistische boodschappen verspreiden. Ook de Surinaamse voetbalbond heeft aangedrongen op concrete actie.
Daar ligt een fundamentele verantwoordelijkheid voor de CONCACAF en de FIFA.
Het is relatief eenvoudig om voorafgaand aan wedstrijden een boodschap tegen racisme te verspreiden. Het is veel moeilijker om consequent op te treden wanneer het incident zich daadwerkelijk voordoet, wanneer een stadionpubliek betrokken is en wanneer sancties sportieve of financiële gevolgen kunnen hebben.
Maar juist op zulke momenten wordt duidelijk of een organisatie haar principes serieus neemt.
Als racisme daadwerkelijk uit het voetbal moet verdwijnen, moeten overtredingen worden onderzocht, moeten verantwoordelijken worden geïdentificeerd waar dat mogelijk is en moeten sancties in verhouding staan tot de ernst van de feiten.
Ook moet duidelijk worden gemaakt waarom bepaalde maatregelen wel of niet zijn genomen.
Een boete kan onderdeel zijn van een sanctie, maar een boete alleen lost het probleem niet noodzakelijk op.
Wanneer een voetbalbond een bedrag betaalt en daarna zonder verdere veranderingen doorgaat, bestaat het risico dat racisme wordt behandeld als een beheersbaar financieel risico in plaats van als gedrag dat moet worden uitgebannen.
De vraag is dus niet alleen hoeveel Guatemala eventueel moet betalen.
De vraag is vooral welke maatregelen herhaling moeten voorkomen en hoe de uitvoering daarvan wordt gecontroleerd.
Suriname mag niet afhankelijk zijn van internationale sympathie
Voor Suriname is deze kwestie groter dan één verloren wedstrijd. Het nationale elftal vertegenwoordigt een land met een geschiedenis waarin afkomst, huidskleur en culturele identiteit belangrijke maatschappelijke thema’s zijn.
Wanneer Surinaamse spelers internationaal racistisch worden bejegend, raakt dat niet alleen de individuele sporters, maar ook het vertrouwen dat zij en hun achterban mogen hebben in de internationale sportwereld.
Toch moet Suriname ervoor waken dat de discussie uitsluitend draait om verontwaardiging.
De Surinaamse Voetbalbond moet het protest nauwgezet blijven opvolgen en aandringen op een inhoudelijke reactie van de CONCACAF. Daarbij moet zij vragen om duidelijkheid over het onderzoek, de toepassing van het protocol, de verantwoordelijkheid van de arbitrage en de maatregelen die worden overwogen.
Ook moet Suriname erop toezien dat de zaak niet stilzwijgend verdwijnt zodra de publieke aandacht afneemt.
Een officiële klacht mag geen symbolische handeling zijn die vooral dient om aan de buitenwereld te laten zien dat de bond heeft gereageerd. Zij moet leiden tot een inhoudelijke beoordeling en, waar de feiten dat rechtvaardigen, tot concrete gevolgen.
Dat betekent overigens niet dat Suriname automatisch de wedstrijd moet worden toegekend. Zo’n beslissing zou afhangen van de toepasselijke regels, de vastgestelde feiten en de bevoegdheden van de betrokken instanties.
Maar ook wanneer het wedstrijdresultaat niet wordt gewijzigd, kan en moet er verantwoordelijkheid worden vastgesteld voor racistische incidenten en eventuele tekortkomingen in de handhaving.
De strijd tegen racisme mag niet afhankelijk zijn van de vraag of een slachtoffer uiteindelijk wint of verliest.
Moeten spelers het veld verlaten om serieus genomen te worden?
Na het incident ontstond ook discussie over de vraag of Suriname de wedstrijd had moeten staken. Brian Tevreden, algemeen directeur van de Surinaamse Voetbalbond, gaf aan dat hij achteraf vond dat het team mogelijk van het veld had moeten stappen om een krachtig statement te maken. De spelers en staf hadden uiteindelijk besloten door te spelen.
Dat dilemma is begrijpelijk.
Een ploeg die het veld verlaat, riskeert sportieve en disciplinaire gevolgen. Een ploeg die blijft spelen, kan het gevoel krijgen dat zij racisme accepteert of dat de tegenstander en de wedstrijdorganisatie ermee wegkomen.
Er bestaat geen eenvoudige oplossing voor die spanning. Het zou bovendien onjuist zijn om de verantwoordelijkheid voor het bestrijden van racisme bij de getroffen spelers neer te leggen.
Zij zouden niet eerst hun wedstrijd, hun sportieve kansen of mogelijk hun positie binnen het internationale voetbal op het spel moeten zetten om de autoriteiten tot handelen te bewegen.
De verantwoordelijkheid ligt in de eerste plaats bij degenen die racistische uitingen doen, bij de wedstrijdorganisatie en bij de bevoegde voetbalinstanties die de regels moeten handhaven.
Tegelijkertijd moet het internationale voetbal nadenken over een duidelijker beschermingsmechanisme voor teams die met aanhoudend racisme worden geconfronteerd. Spelers en staf moeten weten welke stappen zij kunnen zetten, welke bescherming zij krijgen en welke gevolgen daaraan verbonden zijn.
Het kan niet de bedoeling zijn dat ieder slachtoffer zelf moet uitzoeken wanneer genoeg genoeg is.
Weerbaarheid mag geen excuus worden voor nalatigheid
Fraser vertelde dat zijn vader hem al op jonge leeftijd weerbaar maakte tegen racisme. Zelf probeert hij boven beledigingen te staan en de daders niet de reactie te geven waarop zij mogelijk hopen. Hij heeft ook aangegeven dat hij zijn spelers vooraf op mogelijke provocaties had voorbereid.
Die weerbaarheid verdient respect. Maar hier schuilt ook een gevaarlijke maatschappelijke valkuil.
Wanneer mensen die met racisme worden geconfronteerd voortdurend wordt geleerd om sterk te zijn, zich niet te laten provoceren en vooral professioneel te blijven, kan de verantwoordelijkheid ongemerkt verschuiven.
De aandacht gaat dan naar de manier waarop het slachtoffer reageert, in plaats van naar het gedrag dat de situatie heeft veroorzaakt.
Weerbaarheid kan iemand helpen om met discriminatie om te gaan. Zij mag echter nooit een vervanging worden voor bescherming, handhaving en gerechtigheid.
Een voetballer moet zich kunnen voorbereiden op de tactiek van de tegenstander, de druk van het publiek en de spanning van een belangrijke wedstrijd. Het is een schande wanneer voorbereiding op racistische beledigingen daar eveneens bij moet horen.
Fraser heeft terecht de vinger gelegd bij de gedachte dat dit gedrag kennelijk loont. Want zolang daders niet worden aangepakt en slachtoffers de gevolgen blijven dragen, bestaat het risico dat racisme wordt genormaliseerd.
En normalisering is precies wat moet worden voorkomen.
De echte test begint na de verontwaardiging
De gebeurtenissen rond Suriname en Guatemala vragen om meer dan een tijdelijke golf van verontwaardiging. De echte test voor de CONCACAF en de FIFA begint wanneer de camera’s zijn verdwenen, de headlines zijn verschoven en het publiek alweer naar de volgende wedstrijd kijkt.
Wordt er een zorgvuldig onderzoek uitgevoerd? Wordt vastgesteld wat de arbitrage heeft waargenomen en welke maatregelen zijn genomen?
Worden de verantwoordelijken aangesproken? En komen er maatregelen die voorkomen dat spelers bij een volgende wedstrijd opnieuw met dezelfde vernederingen worden geconfronteerd?
Dat zijn de vragen waarop een geloofwaardig antwoord moet volgen.
Ook de bredere voetbalwereld moet beseffen dat racisme niet verdwijnt door het uitsluitend te veroordelen wanneer een incident internationaal nieuws wordt. Er is een consequente aanpak nodig, ongeacht het land, de status van de betrokken teams of de commerciële belangen die op het spel staan.
Fair play mag geen privilege zijn van grote voetbalnaties. Bescherming tegen discriminatie mag evenmin afhangen van de internationale invloed van een land of de bekendheid van zijn spelers.
Suriname vraagt geen voorkeursbehandeling. Suriname mag een eerlijke behandeling eisen.
De nederlaag tegen Guatemala kan sportief niet zomaar worden uitgewist. Maar de gevolgen van de wedstrijd mogen niet het laatste woord zijn over wat daar is gebeurd.
Wanneer de racistische bejegening wordt bevestigd, moet duidelijk worden dat dergelijk gedrag consequenties heeft.
Want als racisme inderdaad loont, zoals Fraser vreest, dan is niet alleen sprake van falende supporters. Dan is er ook een systeem dat onvoldoende duidelijk maakt waar de grenzen liggen en wat er gebeurt wanneer die grenzen worden overschreden.
De vraag is daarom niet of de FIFA en de CONCACAF tegen racisme zijn. Dat zeggen zij immers zelf. De vraag is of zij bereid zijn dat te bewijzen wanneer het erop aankomt.
Zolang die vraag onbeantwoord blijft, zijn alle antiracismecampagnes niet meer dan mooie woorden op een spandoek.
Kenneth Maayen
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
