Dat de overheid belasting heft op water, terwijl zij tegelijkertijd gezond gedrag zou moeten stimuleren, roept fundamentele vragen op over de keuzes achter het Surinaamse belastingbeleid.
BEP-fractieleider Ronny Asabina overweegt daarom een initiatiefwet in te dienen om de accijns op water af te schaffen.
Zijn voorstel raakt aan een bredere kwestie: gebruikt de overheid belastingen als instrument voor maatschappelijke ontwikkeling, of staat het genereren van inkomsten nog te vaak centraal?
Asabina bracht zijn voornemen naar voren tijdens de behandeling van de Invorderingswet en de Kostenwet Invordering Belastingen in De Nationale Assemblée.
Volgens hem moet belastingheffing niet uitsluitend worden beoordeeld op de opbrengst voor de Staat, maar ook op de invloed die zij heeft op het gedrag en de leefomstandigheden van burgers.
Waarom zou gezond gedrag extra kosten?
Water is een basisbehoefte en speelt een essentiële rol in de volksgezondheid. Wanneer de overheid gezond gedrag wil bevorderen, ligt het voor de hand dat zij kritisch kijkt naar fiscale maatregelen die de kosten van gezonde keuzes kunnen verhogen.
Daarmee is de vraag van Asabina terecht: waarom zou een product waarvan consumptie wordt aangemoedigd, tegelijkertijd worden belast met accijns?
Een belasting op water kan de prijs voor consumenten verhogen. Hoe zwaar die last daadwerkelijk weegt, hangt onder meer af van de hoogte van de accijns, de prijsontwikkeling en de beschikbare alternatieven. Vooral voor huishoudens met beperkte financiële middelen kan iedere extra kostenpost van belang zijn.
Dat betekent niet automatisch dat iedere belasting op water onredelijk is. Daarvoor moet onder meer worden gekeken naar de precieze belastingregeling, de gevolgen voor consumenten en de manier waarop de heffing doorwerkt in de prijs.
Maar als de overheid gezondheid serieus neemt, moet zij wel kunnen uitleggen waarom deze belasting noodzakelijk is en hoe zij zich verhoudt tot het gezondheidsbeleid.
Belastingen zijn ook een beleidsinstrument
De kern van Asabina’s betoog is dat belastingen meer kunnen doen dan geld opleveren. De overheid kan fiscale maatregelen gebruiken om gewenst gedrag te stimuleren, schadelijk gedrag te ontmoedigen en maatschappelijke doelen te ondersteunen.
Vanuit die gedachte pleit de BEP-fractieleider ervoor om eerder te kijken naar producten zoals tabak dan naar water.
De achterliggende redenering is dat het belastingstelsel niet alleen moet worden ingericht op inkomsten, maar ook op de gevolgen van consumptie voor de samenleving.
Toch vraagt een dergelijk beleid om meer dan het simpelweg verhogen of afschaffen van accijnzen. De overheid moet onderbouwen welke producten zij wil ontmoedigen, welke keuzes zij toegankelijker wil maken en welke effecten de maatregelen naar verwachting hebben.
Zonder die onderbouwing dreigt belastingbeleid een verzameling losse maatregelen te blijven, in plaats van een samenhangend instrument voor ontwikkeling.
Suriname heeft een duidelijke fiscale koers nodig
De discussie over water staat volgens Asabina niet op zichzelf. Hij pleit voor een breder belastingplan waarin fiscale maatregelen worden verbonden aan doelen zoals werkgelegenheid, milieubeleid en decentralisatie.
Dat is een belangrijk punt. Wanneer verschillende belastingwetten afzonderlijk worden aangepast zonder een duidelijke overkoepelende visie, bestaat het risico dat maatregelen elkaar tegenwerken.
Een belasting kan bijvoorbeeld inkomsten opleveren voor de Staat, maar tegelijkertijd bepaalde economische activiteiten duurder maken of de toegang tot noodzakelijke producten beperken.
Een samenhangend belastingplan moet daarom duidelijk maken wie de lasten draagt, welke maatschappelijke doelen worden nagestreefd en hoe de effecten worden gemeten. Ook moet de overheid transparant zijn over de opbrengsten en de besteding daarvan.
Modernisering van belastingwetten is op zichzelf geen garantie voor een eerlijker stelsel. De werkelijke toets is of de regels begrijpelijk, uitvoerbaar en rechtvaardig zijn en of zij bijdragen aan economische ontwikkeling zonder kwetsbare groepen onevenredig te belasten.
Een initiatiefwet moet meer zijn dan een politiek signaal
Het voornemen van Asabina om de accijns op water af te schaffen, kan een aanleiding zijn voor een bredere parlementaire discussie over de samenhang tussen belastingen, gezondheid en koopkracht.
Maar de aankondiging alleen verandert nog niets aan de huidige regeling. Daarvoor is een concreet wetsvoorstel nodig, gevolgd door inhoudelijke behandeling en besluitvorming.
Een degelijk voorstel moet duidelijk maken welke accijns precies wordt afgeschaft, wat de financiële gevolgen voor de Staat zijn en welke effecten de maatregel naar verwachting heeft voor consumenten en leveranciers.
Ook moet worden onderzocht of de belasting daadwerkelijk leidt tot hogere consumentenprijzen en in hoeverre afschaffing de betaalbaarheid van water verbetert.
Tegelijkertijd mag het debat niet blijven steken bij één product. Als de overheid gezondheid wil bevorderen, moet zij haar volledige fiscale beleid tegen het licht houden en uitleggen hoe belastingmaatregelen bijdragen aan de doelen die zij zegt na te streven.
De vraag is welk Suriname het belastingstelsel moet dienen
De discussie over accijns op water gaat uiteindelijk over de rol van de overheid. Moet het belastingstelsel hoofdzakelijk worden gezien als een middel om de staatskas te vullen, of moet het ook actief bijdragen aan gezondheid, bestaanszekerheid en economische kansen?
Die doelen hoeven elkaar niet uit te sluiten. De Staat heeft inkomsten nodig om publieke voorzieningen te financieren. Maar een verantwoord belastingbeleid kijkt verder dan de opbrengst op korte termijn en weegt ook de maatschappelijke gevolgen mee.
Asabina legt met zijn voorstel een relevante kwestie op tafel. Nu is het aan de regering en De Nationale Assemblée om de discussie te verbreden en met onderbouwde keuzes te komen.
Want als gezond gedrag een beleidsdoel is, moet de overheid kunnen uitleggen of haar belastingregels dat doel ondersteunen of juist bemoeilijken.
N. Mohari
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
