Het nieuws dat landsdienaren en gelijkgestelden eind september een loonsverhoging van 15 procent krijgen, zal ongetwijfeld met opluchting en blijdschap zijn ontvangen.
Voor veel ambtenaren is een salarisverhoging geen luxe, maar een noodzakelijke verlichting van de druk die de stijgende kosten van levensonderhoud op hun huishoudens leggen.
De regering en vertegenwoordigers van de vakbeweging hebben op 27 augustus overeenstemming bereikt over de 15 procent verhoging.
Tegelijkertijd gaat het bredere overleg over arbeidsvoorwaarden door en wordt een gemengde werkgroep ingesteld om de resterende vraagstukken verder uit te werken.
Maar juist omdat het om publiek geld gaat, mogen we ons niet beperken tot de vraag hoeveel de ambtenaar erbij krijgt.
De veel belangrijkere vraag is: kan Suriname deze loonsverhoging structureel dragen zonder dat de rekening uiteindelijk opnieuw bij de burger terechtkomt?
Koopkracht verbeteren is noodzakelijk
Laten we eerlijk zijn: ambtenaren hebben reden om een verbetering van hun inkomen te verlangen.
Een salarisverhoging heeft weinig betekenis als de prijzen van voedsel, transport, energie, huisvesting en andere basisvoorzieningen tegelijkertijd blijven stijgen. Een nominale verhoging van het salaris betekent immers niet automatisch dat iemand ook werkelijk meer kan kopen.
Daarom moet de 15 procent niet alleen worden beoordeeld als een verhoging van het loonstrookje. De echte maatstaf is de koopkracht die uiteindelijk overblijft.
Als een werknemer 15 procent meer verdient, maar tegelijkertijd geconfronteerd wordt met fors hogere prijzen, kan het reële voordeel aanzienlijk kleiner zijn dan het percentage doet vermoeden.
De staat is geen geldmachine
Daarmee komen we bij de andere kant van het verhaal.
De overheid betaalt salarissen uit publieke middelen. Iedere structurele salarisverhoging betekent dus ook structureel hogere uitgaven voor de Staat.
Dat geld moet ergens vandaan komen.
En hier wordt het debat ongemakkelijk. Suriname kan niet tegelijkertijd hogere overheidssalarissen, subsidies, sociale programma’s, investeringen en allerlei andere uitgaven structureel verhogen zonder duidelijk te maken hoe de inkomstenkant daarmee in evenwicht wordt gebracht.
De overheid is geen geldmachine. Iedere uitgave heeft uiteindelijk een financieringsbron.
Die financiering kan komen uit hogere staatsinkomsten, efficiëntere belastinginning, economische groei, bezuinigingen elders of toekomstige inkomsten uit bijvoorbeeld de olie- en gassector.
Maar als die balans niet wordt bewaakt, ontstaat het risico dat de huidige koopkrachtverbetering morgen wordt terugbetaald via inflatie, hogere belastingen, hogere tarieven of nieuwe bezuinigingen.
Een salarisverhoging mag geen inflatieverhoging worden
Het grootste gevaar is daarom dat een loonsverhoging zichzelf gedeeltelijk tenietdoet.
Wanneer de loonsom van de overheid sterk stijgt en daar onvoldoende structurele inkomsten tegenover staan, kan dat de druk op de overheidsfinanciën vergroten.
Als daar vervolgens prijsstijgingen of monetaire problemen uit voortvloeien, kan de burger uiteindelijk een deel van de verhoging weer verliezen.
Dan ontstaat een merkwaardige situatie: de overheid geeft met de ene hand 15 procent meer loon, terwijl de economische omstandigheden met de andere hand een deel van die koopkracht weer afpakken.
Een loonsverhoging moet daarom onderdeel zijn van een breder koopkrachtbeleid en niet worden gezien als een losstaand succes.
Ook de benzineprijs en elektriciteit spelen mee
De timing van deze loonsverhoging verdient bovendien bijzondere aandacht.
Suriname staat momenteel voor grote vraagstukken rond de betaalbaarheid van energie en brandstof. De discussie over de benzinecap laat zien dat de overheid niet onbeperkt prijzen kunstmatig laag kan houden zonder dat daar een financiële prijs tegenover staat.
Als brandstofsubsidies worden afgebouwd en tegelijkertijd elektriciteitstarieven of andere kosten stijgen, kan een deel van de 15 procent loonsverhoging rechtstreeks weer verdwijnen in de huishoudelijke uitgaven.
Hetzelfde geldt voor transport. Hogere brandstofprijzen werken door in de kosten van goederen en diensten. Een ambtenaar kan dus wel meer salaris ontvangen, maar vervolgens meer betalen voor vervoer, voeding en dagelijkse benodigdheden.
Koopkracht wordt niet bepaald door het salaris alleen. Koopkracht wordt bepaald door wat dat salaris daadwerkelijk kan kopen.
Waarom is er nog geen definitief arbeidsvoorwaardenpakket?
Een ander punt verdient aandacht.
De 15 procent verhoging is afgesproken, maar daarmee is het bredere arbeidsvoorwaardenpakket nog niet volledig afgerond.
Een gemengde werkgroep van vertegenwoordigers van regering en vakbeweging krijgt de opdracht om de resterende vraagstukken verder uit te werken.
Dat betekent dat de 15 procent vooral moet worden gezien als een belangrijke stap, maar niet als het einde van de discussie.
De vakbeweging zal verdere verbetering van inkomen en arbeidsvoorwaarden blijven bepleiten. De regering zal tegelijkertijd moeten bewaken wat financieel uitvoerbaar is.
Daar ligt precies de uitdaging: hoe zorg je ervoor dat de werknemer krijgt waar hij recht op heeft, zonder de staatsfinanciën opnieuw uit balans te brengen?
De overheid moet ook naar haar eigen efficiëntie kijken
Het is te gemakkelijk om iedere discussie over overheidsuitgaven te reduceren tot de vraag of ambtenaren wel of geen loonsverhoging verdienen.
De betere vraag is: hoe efficiënt gebruikt de overheid het beschikbare geld?
Voordat de samenleving wordt gevraagd om hogere belastingen of hogere tarieven te accepteren, mag zij verwachten dat de overheid zelf kritisch kijkt naar verspilling, inefficiëntie, dubbele functies, onnodige uitgaven en onvoldoende prestaties.
Een hogere loonsom is beter te verdedigen wanneer daar ook een hogere productiviteit en betere publieke dienstverlening tegenover staan.
De samenleving mag dus niet alleen vragen: “Hoeveel krijgt de ambtenaar erbij?”
Zij mag ook vragen: “Wat krijgen wij als samenleving daarvoor terug?”
De olie- en gasinkomsten mogen geen excuus worden
Een andere valkuil is de gedachte dat toekomstige olie- en gasinkomsten alle financiële problemen vanzelf zullen oplossen.
Dat zou een gevaarlijke strategie zijn.
De toekomstige inkomsten uit de olie- en gassector moeten juist worden gebruikt om de economie structureel sterker en minder kwetsbaar te maken.
Ze mogen geen excuus worden om vandaag structurele uitgaven te creëren zonder voldoende aandacht voor de lange termijn.
Een salarisverhoging die alleen betaalbaar is zolang de olie-inkomsten binnenstromen, is geen duurzaam loonbeleid.
Suriname moet voorkomen dat het van een grondstoffenafhankelijk land verandert in een land dat zijn overheidsuitgaven afhankelijk maakt van toekomstige grondstoffeninkomsten.
Niet alleen meer loon, maar meer koopkracht
Uiteindelijk zou de discussie niet moeten gaan over het getal van 15 procent.
Het doel moet zijn dat werknemers daadwerkelijk beter kunnen leven.
Dat betekent dat loonbeleid moet worden gekoppeld aan inflatiebeleid, wisselkoersstabiliteit, energiebeleid, belastingbeleid, woningbeleid en economische groei.
Een salarisverhoging zonder koopkrachtbescherming is slechts een hoger getal op papier.
Suriname heeft daarom niet alleen behoefte aan hogere lonen, maar aan een economie waarin die hogere lonen ook daadwerkelijk waarde behouden.
De 15 procent is een belangrijke stap. Maar de echte test begint pas wanneer de eerste hogere salarissen worden gestort.
Dan zal blijken of de ambtenaar er werkelijk op vooruitgaat of slechts meer geld ontvangt dat door stijgende kosten weer uit zijn portemonnee verdwijnt.
N. Mohari
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
