Wat als 60 jaar straks niet langer het begin van de oude dag is, maar nog niet eens het midden van een mensenleven?
Het klinkt als sciencefiction, maar tijdens een recent gesprek met de Amerikaanse immunoloog en verouderingswetenschapper Derya Unutmaz en de wereldbekende gezondheidswetenschapper professor Rhonda Patrick werd een zeer nabije toekomst geschetst die tot nadenken stemt.
Unutmaz ziet een mogelijkheid dat de medische wetenschap in de komende tien jaar grote stappen zet in het behandelen van ziekten en het afremmen of zelfs gedeeltelijk terugdraaien van veroudering.
Volgens Unutmaz moeten mensen die zeer oud willen worden vooral proberen de komende tien jaar te overbruggen.
Hij verwacht dat medische ontwikkelingen daarna snel kunnen versnellen. AI kan ziekten eerder opsporen, nieuwe behandelingen ontwikkelen en verouderingsprocessen beïnvloeden en uiteindelijk zelfs stopzetten.
Door vooruitgang in onder meer kankerbestrijding, immunologie en regeneratieve geneeskunde kan de levensverwachting volgens hem steeds verder opschuiven. Daardoor acht hij uiteindelijk leeftijden tot 150 jaar niet uitgesloten.
Dat betekent niet dat Surinamers binnenkort allemaal 150 jaar oud worden. Daarvoor is het wetenschappelijke bewijs simpelweg nog niet aanwezig.
Maar juist het gedachte-experiment is interessant. Want stel dat de gemiddelde gezonde levensduur inderdaad tientallen jaren wordt verlengd. Dan raakt dat vrijwel ieder onderdeel van onze samenleving.
Met 60 jaar met pensioen zou dan een vreemd idee worden
Suriname heeft momenteel een systeem waarin de AOV op 60-jarige leeftijd ingaat. Ook het Pensioenfonds Suriname hanteert 60 jaar als pensioengerechtigde leeftijd, met mogelijkheden voor vervroegd pensioen onder voorwaarden.
Maar als iemand op zijn zestigste nog potentieel negentig gezonde levensjaren voor zich heeft, wordt de vraag onvermijdelijk: wie gaat dat allemaal betalen?
Een pensioen van dertig, veertig of zelfs vijftig jaar is financieel iets totaal anders dan een pensioenperiode van vijftien of twintig jaar.
Het zou betekenen dat pensioenfondsen, de overheid en werknemers veel langer vooruit moeten rekenen. Het huidige idee van ongeveer veertig jaar werken en daarna definitief stoppen, zou waarschijnlijk niet houdbaar blijven.
Misschien wordt werken tot 110 jaar of zelfs ouder normaal. Niet noodzakelijk omdat mensen daartoe worden gedwongen, maar omdat een samenleving waarin mensen veel langer gezond blijven ook gebruik wil blijven maken van hun kennis en ervaring.
Dat kan overigens ook voordelen hebben. Een 95-jarige arts, docent, ondernemer of technicus hoeft in een dergelijke toekomst helemaal niet als ‘oude werknemer’ te worden gezien.
Leeftijd zou minder belangrijk kunnen worden dan gezondheid, kennis en productiviteit.
Niet alleen pensioen maar de hele samenleving verandert
Een veel langere levensduur zou bovendien gevolgen hebben voor de arbeidsmarkt. Als mensen veel langer blijven werken, komen jongeren mogelijk minder snel op bepaalde posities terecht.
Tegelijkertijd kunnen bedrijven profiteren van werknemers die tientallen jaren extra ervaring hebben opgebouwd. Dat vraagt om een compleet andere manier van omgaan met loopbanen, omscholing en promoties.
Ook de woningmarkt kan veranderen. Een samenleving met veel meer mensen van 90, 100, 120 of zelfs 140 jaar vraagt om woningen die geschikt zijn voor verschillende levensfasen.
Gezondheidszorg zou eveneens verschuiven van vooral behandelen naar voortdurend monitoren, voorspellen en preventief ingrijpen.
Wie krijgt toegang tot levensverlengende behandelingen?
En dan is er nog een politiek vraagstuk dat Suriname niet mag onderschatten. Wie gaat toegang krijgen tot zulke levensverlengende behandelingen? Alleen mensen met veel geld?
Of worden ze onderdeel van de reguliere gezondheidszorg? Als dergelijke technologie aanvankelijk peperduur is, kan een enorme kloof ontstaan tussen rijke en arme mensen die niet alleen economisch, maar letterlijk in levensjaren wordt uitgedrukt.
Daarom vind ik het belangrijk dat Suriname niet lacherig doet over dit soort voorspellingen. Misschien blijkt 150 jaar uiteindelijk onmogelijk. Misschien wordt het wel gedeeltelijk werkelijkheid.
Maar zelfs als mensen straks ‘slechts’ twintig of dertig jaar langer gezond kunnen leven, hebben wij al een fundamenteel probleem.
Onze samenleving is nog grotendeels ingericht op het idee dat iemand rond zijn zestigste ouder wordt en vervolgens langzaam uit het arbeidsproces verdwijnt. De toekomst kan ons dwingen dat idee volledig los te laten.
Wie nu denkt op zijn zestigste klaar te zijn met werken, zou daarom misschien een andere vraag moeten stellen: wat als 60 straks niet het einde van mijn werkzame leven is, maar nog niet eens het begin van mijn tweede helft?
Ida Thornhill is docente aan een lerarenopleiding in Paramaribo en actief als auteur en columniste.
Vanuit haar jarenlange ervaring in het onderwijs en haar brede maatschappelijke betrokkenheid schrijft zij over uiteenlopende thema’s die Suriname raken.
