Ik schreef onlangs een column over onverantwoord ouderschap. De reacties waren voorspelbaar. Sommigen konden zich daarin terugvinden, maar ook anderen vonden dat ik vrouwen hun recht ontzeg om kinderen te krijgen. Dat is niet alleen onjuist, maar ook een gemakkelijke manier om de kern van de discussie te ontwijken.
Iedereen heeft het recht om kinderen te krijgen. Punt.
Maar ieder recht brengt ook een verantwoordelijkheid met zich mee. En precies daar schiet onze samenleving steeds vaker tekort.
We spreken veel over reproductieve rechten, maar opvallend weinig over reproductieve verantwoordelijkheid. We verdedigen het recht om kinderen te krijgen, maar zwijgen over de vraag of een kind ook daadwerkelijk een veilige, stabiele en liefdevolle omgeving krijgt om in op te groeien.
Dat is geen populaire discussie, maar wel een noodzakelijke.
Steeds hoor ik dezelfde dooddoeners: “Mogen arme mensen geen kinderen krijgen en of wachten totdat ze financieel stabiel zijn, voordat ze kinderen krijgen?” “Onze ouders hadden ook acht of tien kinderen en we zijn allemaal goed terechtgekomen.”
Maar weten we dat eigenlijk wel? Is dat onderzocht?
Hoeveel van die kinderen zijn opgegroeid in armoede? Hoeveel hebben de school vroegtijdig verlaten? Hoeveel zijn slachtoffer geworden van incest, seksueel misbruik of huiselijk geweld? Hoeveel dragen vandaag nog de littekens van een jeugd waarin overleven belangrijker was dan leven?
Wij romantiseren grote gezinnen, maar onderzoeken zelden de maatschappelijke prijs ervan.
Gelooft u mij, die prijs is hoog.
Kinderarts Laurindo Kloof waarschuwde deze week nog dat in Suriname jaarlijks meer dan 40.000 kinderen slachtoffer worden van seksueel misbruik of mishandeling.
Volgens hem ligt het werkelijke aantal waarschijnlijk nog hoger, omdat veel zaken nooit worden gemeld. Schaamte, familie-eer en angst zorgen ervoor dat misbruik vaak binnenskamers blijft.
Als deze schatting klopt, praten we over ongeveer 6,7 procent van de totale Surinaamse bevolking. Dat is niet zomaar een statistiek. Dat is een nationale noodsituatie.
Misschien nog schokkender is waar het misbruik vaak plaatsvindt.
Niet op straat.
Niet door onbekenden.
Maar binnen de familie.
Door mensen die een kind juist zouden moeten beschermen.
Dat vraagt om een fundamenteel andere maatschappelijke discussie. Want zolang wij blijven geloven dat “de vuile was niet buiten mag worden gehangen”, zullen daders worden beschermd en slachtoffers blijven zwijgen.
In mijn werk zie ik vrijwel dagelijks de gevolgen van seksueel wangedrag en onverantwoord ouderschap. Moeders die volledig zijn uitgeput.
Vaders die spoorloos zijn verdwenen of iedere financiële verantwoordelijkheid afwijzen. Grootouders die opnieuw kinderen moeten opvoeden terwijl zij eigenlijk van hun oude dag zouden moeten genieten.
En de kinderen?
Die groeien vaak noodgedwongen veel te snel op.
Ik zie ze ‘s morgens alleen naar school lopen. Een meisje van misschien tien jaar dat een baby op haar heup draagt naar de creche, omdat moeder dat niet kan. Een jongen die eerst zijn broertje of zusjes naar de opvang brengt voordat hij zelf naar school kan.
Dat is geen aandoenlijk beeld.
Dat is een alarmsignaal.
Wij vinden het normaal geworden dat minderjarige kinderen urenlang alleen thuis zijn omdat vader en moeder moeten werken. Of zij worden achtergelaten bij een oudere broer, een neef, een oom, een buurman of een andere bekende. Vaak gebeurt dat uit pure noodzaak. Er is geen geld voor opvang en de huur, stroom en boodschappen moeten nu eenmaal worden betaald.
Terwijl ik dit schrijf, komt er een situatie van een moeder in mij op die momenteel wordt geconfronteerd met een verhoging van de huurprijs. De eigenaar wil de huur verhogen naar 250 US$, terwijl de woning – als je dat een woning zou kunnen noemen – in zeer slechte staat verkeert, van alle kanten lekt en hij weigert de noodzakelijke reparaties uit te voeren. Deze moeder staat er alleen voor en moet, ondanks de moeilijke omstandigheden, proberen het hoofd boven water te houden.
Deze moeder moet driedubbele banen te doen en zal op den duur genoodzaakt zijn de kinderen te moeten achterlaten voor anderen.
Snapt u waar ik naar toe wil of ga met dit stuk?
Internationaal onderzoek en ervaringen van deskundigen laten zien dat seksueel misbruik van kinderen in veel gevallen niet wordt gepleegd door een onbekende die uit de bosjes springt.
Integendeel: de dader is vaak iemand uit de directe omgeving van het kind. Een familielid. Een kennis. Een buur. Iemand die het vertrouwen van het gezin geniet.
Juist daarom mogen wij het niet vanzelfsprekend vinden dat jonge kinderen langdurig zonder passend toezicht worden achtergelaten. Daarmee neemt hun kwetsbaarheid toe. Niet omdat iedere oudere broer, oom, neef of buurman een gevaar vormt – verre van dat – maar omdat één verkeerde persoon al voldoende is om een kinderleven voorgoed te verpesten.
Wanneer ouders meerdere banen moeten combineren om te overleven, blijven kinderen alleen thuis of worden zij achtergelaten bij familieleden of buren. Juist daar ontstaan veel situaties van mishandeling en seksueel misbruik.
Daarna vragen wij ons af waarom jongeren ontsporen.
Waarom de criminaliteit toeneemt.
Waarom geweld normaliseert.
Waarom zoveel volwassenen kampen met trauma’s.
Misschien omdat wij te weinig investeren in de eerste achttien jaar van een mensenleven.
Kinderen worden niet beschadigd op hun achttiende.
Dat proces begint veel eerder.
Deze column is geen pleidooi voor overheidsbemoeienis met het aantal kinderen dat mensen krijgen. Het is evenmin een aanval op ouders of arme gezinnen, want seksueel misbruik en andersoortig geweld komen voor in alle lagen van de bevolking.
Het is wel een pleidooi voor verantwoordelijkheid. Een kind verdient meer dan liefde alleen. Het verdient ouders die emotioneel beschikbaar zijn, financieel zoveel mogelijk voorbereid zijn en bereid zijn verantwoordelijkheid te dragen, ook wanneer het moeilijk wordt.
Laat mij nogmaals verduidelijken: dit is geen aanval op arme gezinnen. Armoede maakt niemand een slechte ouder. Maar armoede in combinatie met afwezigheid van verantwoordelijkheid, gebrek aan begeleiding en het ontbreken van een sociaal vangnet kan wel een voedingsbodem vormen voor grote problemen.
Daarom doe ik een oproep aan toekomstige ouders: denk niet alleen na over de zwangerschap, maar ook over de achttien jaar die daarna volgen. Een kind heeft meer nodig dan liefde alleen. Het heeft veiligheid, stabiliteit, tijd, aandacht, voeding, onderwijs en bescherming nodig.
Ik doe ook een oproep aan vaders. Uw verantwoordelijkheid eindigt niet na de conceptie. Vaderschap is geen keuze die je kunt uitstellen wanneer het je uitkomt. Een kind heeft recht op beide ouders.
De overheid moet tegelijkertijd haar verantwoordelijkheid nemen. Investeer fors in seksuele voorlichting, gezinsplanning, opvoedingsondersteuning, kinderbescherming, geestelijke gezondheidszorg en een veel krachtigere aanpak van kindermishandeling en seksueel misbruik. Zorg ervoor dat meldingen sneller worden opgepakt, slachtoffers beter worden beschermd en daders daadwerkelijk worden vervolgd.
Er moet dringend worden geïnvesteerd in betaalbare kinderopvang, naschoolse opvang, buurtcentra, opvoedingsondersteuning en sociale voorzieningen, zodat ouders niet voortdurend hoeven te kiezen tussen het verdienen van een inkomen en de veiligheid van hun kinderen.
Maar ook wij, als samenleving, moeten in de spiegel durven kijken.
Want zolang wij moeilijke gesprekken blijven vermijden uit angst iemand te beledigen of uit angst om aangevallen te worden door sociale media-rechters en – deskundigen, zullen kinderen de hoogste prijs blijven betalen.
En misschien is dat wel de pijnlijkste conclusie van allemaal.
Niet dat wij te veel kinderen krijgen.
Maar dat wij nog altijd te weinig verantwoordelijkheid nemen voor de kinderen die er al zijn.
Ephata Mijnals
Directeur UMA
