Voor veel Afro-Surinamers zijn de Nederlandse excuses voor het slavernijverleden niet zomaar woorden geweest. Ze raken aan pijn, aan familiegeschiedenis en aan een verleden dat nog altijd doorwerkt in het heden.
Juist daarom is het belangrijk om ook stil te staan bij de rol die voormalig president Chandrikapersad Santokhi in dit proces heeft gespeeld.
Politieke agendering van een beladen geschiedenis
Santokhi was niet de man die het slavernijverleden “heeft opgelost”. Zo eenvoudig is de geschiedenis niet. Maar hij heeft wel geholpen om dit onderwerp opnieuw duidelijk op de politieke agenda te zetten.
In een tijd waarin Nederland nog aarzelde, sprak hij openlijk uit dat erkenning en excuses nodig waren. Daarmee liet hij zien dat Suriname niet stil hoefde te wachten, maar zelf ook een stem had.
Duidelijke boodschap tijdens bezoek aan Nederland
Dat werd goed zichtbaar in 2021, toen Santokhi tijdens een bezoek aan Nederland zei dat de excuses van Amsterdam slechts een eerste stap waren.
Hij maakte daarmee duidelijk dat het niet genoeg was als alleen een stad excuses aanbood. Volgens hem moest ook de Nederlandse staat verantwoordelijkheid nemen.
Daarnaast betrok hij ook Willem-Alexander in dat gesprek door aan te geven dat hij hem naar Suriname wilde uitnodigen.
Waardigheid en erkenning op hoog niveau
Dat was geen klein gebaar. Voor veel nazaten van de slavernij gaat erkenning namelijk niet alleen over politiek, maar ook over waardigheid.
Het gaat over gezien worden en het hardop erkennen dat onrecht daadwerkelijk heeft plaatsgevonden en dat de gevolgen daarvan niet voorbij zijn.
Door dit op hoog niveau bespreekbaar te maken, hielp Santokhi mee om die waardigheid centraal te stellen.
Kritische houding bij voorbereidingen excuses
In december 2022, toen Nederland excuses voorbereidde, liet Santokhi opnieuw zien dat hij meer was dan alleen iemand die afwachtte. Hij stond open voor excuses, maar gaf ook aan dat Suriname te laat en te beperkt bij het proces was betrokken.
Dat signaal was van belang, omdat echte erkenning niet alleen vraagt om woorden, maar ook om respectvolle samenwerking.
Santokhi maakte duidelijk dat Suriname geen toeschouwer mocht zijn bij een geschiedenis die zo nauw met het land verbonden is.
Excuses als begin, niet als eindpunt
Ook toen koning Willem-Alexander op 1 juli 2023 excuses uitsprak, bleef Santokhi helder in zijn boodschap. Hij verwelkomde deze stap, maar benadrukte dat excuses niet het einde vormen.
Voor veel Afro-Surinamers is dit een herkenbare gedachte. Excuses krijgen pas betekenis wanneer zij worden gevolgd door concrete stappen, zoals aandacht in het onderwijs, bewustwording, gelijkwaardigheid en een serieus historisch besef.
Een zichtbare rol in een breder proces
Daarom is het van belang om de rol van Santokhi te blijven benoemen. Niet om hem groter te maken dan hij was, maar ook niet om zijn bijdrage te vergeten. Hij hielp mee om Suriname hoorbaar te maken in een debat dat lange tijd vooral binnen Nederland werd gevoerd.
De excuses van Nederland en de koning kwamen niet uit het niets. Ze zijn het resultaat van jarenlange inzet, herdenking, onderzoek en activisme.
Binnen dat bredere geheel heeft Santokhi een zichtbare diplomatieke rol gespeeld door het gesprek aan te gaan, uit te nodigen, te bekritiseren waar nodig en vast te houden aan het belang van respect.
Blijvende betekenis voor nazaten van slavernij
Dat is precies waarom zijn rol niet vergeten mag worden. Voor Afro-Surinamers is de geschiedenis van slavernij geen afgesloten hoofdstuk, maar een realiteit die voortleeft in families, herinneringen en maatschappelijke verhoudingen.
Wie die geschiedenis serieus neemt, moet ook de mensen erkennen die hebben bijgedragen aan het afdwingen van erkenning. Chandrikapersad Santokhi was één van hen.
Johan Blomhof
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
