Om te komen tot een zorgvuldig en breed gedragen wetsproduct heeft de Commissie van Rapporteurs – belast met de behandeling van de ontwerpwet tot goedkeuring van het Protocol tussen de Republiek Suriname en de Franse Republiek – een uitgebreid overleg gevoerd met de Granman der Aukaners, Bono Velanti, en overige traditionele gezagsdragers uit het Marowijnegebied.
Het overleg vond plaats op vrijdag 14 november op de residentie van de Granman in Paramaribo, en vormde een cruciale stap in het besluitvormingsproces rond de formele afbakening en regulering van de grensovergang op de Marowijnerivier.
Brede aanwezigheid vanuit DNA en de traditionele gemeenschap
Namens De Nationale Assemblee waren onder andere aanwezig: Rabindre Parmessar, voorzitter van de Commissie van Rapporteurs, Asiskumar Gajadien en Stanley Betterson.
Daarnaast namen grenscommissieleden Johan Kolader en Elizabeth Breadley Cairo deel, evenals voormalig minister Edgar Dikan, vanwege zijn eerdere betrokkenheid bij grensincidenten en binnenlandvraagstukken.
Vanuit de traditionele autoriteiten waren de Granman, hoofdkapiteins, kapiteins, basja’s en vertegenwoordigers van diverse dorpen langs de rivier aanwezig.
Parmessar: “Grens moet beschermen, niet hinderen”
In zijn opening onderstreepte commissievoorzitter Parmessar het belang van een formeel vastgestelde grens, mede naar aanleiding van incidenten in 2018 waarbij Surinaamse burgers op de rivier hinder ondervonden van Franse autoriteiten.
Volgens hem rust op de staat een duidelijke plicht: “Een grens is er om mensen te beschermen, niet om hen te hinderen.”
Hij gaf verder aan dat het verdrag en het uitvoeringsbesluit zich in de afrondende fase bevinden. Binnenkort volgt behandeling in de openbare vergaderingen van DNA.
Zorgen uit het binnenland: vrije doorvaart staat centraal
Uit de bijdragen van de aanwezige dorpen kwam één zorg nadrukkelijk naar voren: de garantie van vrije beweging op de Marowijnerivier.
Traditionele gemeenschappen vrezen dat hun eeuwenoude vaar- en handelsroutes kunnen worden beperkt. Vooral in droge of natte periodes, wanneer de vaargeul verschuift, valt deze soms volledig aan de Franse zijde. Dit zou – zonder duidelijke afspraken – negatieve impact kunnen hebben op mobiliteit, handel en gemeenschapsleven.
Ook mogelijke douaneregels, registratiesystemen en inbeslagnames baren zorgen. Dorpen vrezen dat dergelijke maatregelen hun vrijheid en cultuur kunnen aantasten.
Verdrag bevestigt eeuwenoude principes
Volgens Kolader en Breadley biedt het nieuwe verdrag uit 2021 juist verduidelijking:
-
Het bevestigt het recht op vrije doorvaart, zoals reeds vastgelegd in de Conventie van 1915.
-
Het benadrukt het respecteren van traditionele leefwijzen van de Marrongemeenschappen.
Granman Bono Velanti: “Wij willen vrijheid op de rivier”
De Granman gaf een krachtige, historisch onderbouwde reactie. Hij stelde dat volgens oude afspraken – generaties teruggaand – Frankrijk geen recht heeft op de rivier en dat elke vorm van beperking voor de Marrons onacceptabel is.
Zijn boodschap was helder en principieel: “Wij willen vrijheid op de rivier. Wij willen geen grens die ons beperkt.”
Hij waarschuwde dat inbreuken op traditionele rechten kunnen leiden tot spanningen in het binnenland. Ook drong hij erop aan dat de Marrons formeel betrokken worden bij het uitvoeringsbesluit, om te voorkomen dat afspraken zonder hun inbreng worden opgelegd.
Vervolg van de dialoog
De commissie heeft eerder de gemeenschap van Kawemhakan gehoord en benadrukte dat de gesprekken met bewoners van het grensgebied zullen worden voortgezet.
Het doel: een verdrag dat veiligheid waarborgt zonder inbreuk te maken op de traditionele rechten van de bevolking.
