Op verzoek van TotalEnergies verzorgde de Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS) een presentatie over het Nationaal FPIC-protocol tijdens de NGO Stakeholder Engagement Sessions.
Het protocol vormde één van de centrale onderwerpen van deze bijeenkomst.
FPIC als internationaal erkend mensenrecht
Tijdens de presentatie benadrukte VIDS dat FPIC (Free, Prior and Informed Consent) een internationaal erkend mensenrecht is dat voortvloeit uit het recht op zelfbeschikking van Inheemse en Tribale volken.
FPIC is geen gunst of vrijblijvend verzoek, maar een recht dat de Staat Suriname verplicht is te respecteren, onder meer op basis van uitspraken van het Inter-Amerikaans Hof voor Mensenrechten.
FPIC betekent dat Inheemse gemeenschappen het recht hebben om vrij, voorafgaand en op basis van volledige informatie toestemming te geven of te weigeren voor activiteiten die hun rechten, leefomgeving of levenswijze raken. Deze toestemming kan ook onder voorwaarden worden verleend.
Nationaal FPIC-protocol: vastlegging van eeuwenoude besluitvorming
VIDS lichtte toe dat het Nationaal FPIC-protocol een levend basisdocument is, dat tot stand is gekomen na jarenlange consultaties in zes regio’s.
Het protocol is geworteld in de diepgewortelde culturen, tradities en besluitvormingsprocessen van Inheemse volken zelf.
Het document is geen nieuw concept, maar een schriftelijke vastlegging van bestaande praktijken rond overleg, consensus, conflictbeheersing en respectvolle communicatie binnen gemeenschappen.
Daarmee krijgt deze collectieve kennis bredere erkenning en kan zij beter worden gerespecteerd door overheden, bedrijven en andere actoren.
Lessen uit praktijkervaring en eerdere conflicten
In de loop der jaren hebben dorpen en regio’s te maken gehad met zowel situaties waarin wél als waarin géén toestemming werd gevraagd voor activiteiten in hun traditionele woon- en leefgebieden.
Die ervaringen, inclusief conflicten die daaruit voortkwamen, zijn meegenomen in de ontwikkeling van het protocol.
VIDS, regionale organisaties en dorpshoofden werden en worden regelmatig betrokken bij dergelijke situaties. Ook die praktijkervaringen hebben bijgedragen aan het protocol, dat slechts een beknopte samenvatting vormt van de uitgebreide collectieve kennis van Inheemse volken in Suriname.
Aanleiding: REDD+, carbondeals en toekomstige wetgeving
De directe aanleiding voor het Nationaal FPIC-protocol was tweeledig. Enerzijds de intentie van de Staat Suriname om deel te nemen aan REDD+ en andere internationale mechanismen, waaronder carbon credit-overeenkomsten.
Anderzijds zag VIDS het protocol als noodzakelijk voorbereidend werk in aanloop naar wetgeving die de collectieve rechten van Inheemse en Tribale volken formeel moet erkennen en beschermen.
Het protocol schept duidelijkheid over hoe FPIC wordt gegeven, onder welke voorwaarden en via welke procedures.
FPIC is altijd nodig en blijft een proces
VIDS onderstreepte dat FPIC altijd vereist is, ongeacht of een project als “klein” of “groot” wordt bestempeld. De impact van activiteiten is niet altijd vooraf volledig zichtbaar en kan sociaal, cultureel of ecologisch groter blijken dan verwacht.
FPIC is bovendien geen eenmalige handeling, maar een doorlopend proces. Gemeenschappen moeten niet alleen toestemming geven, maar ook betrokken blijven bij de uitvoering, monitoring en eventuele nieuwe fases van projecten.
Toestemming kan worden herzien en aanvullende instemming kan nodig zijn bij nieuwe of gewijzigde activiteiten.
Duidelijke stappen en basisprincipes
Het Nationaal FPIC-protocol beschrijft een helder proces in negen stappen, van een eerste kennismakingsgesprek tot de finale bekrachtiging van een besluit en eventuele overeenkomst.
Daarbij gelden tien basisprincipes, waaronder respect, gelijkwaardigheid, transparantie, cultuur- en gendergevoeligheid, effectieve participatie en versterking van de gemeenschap zonder afhankelijkheid te creëren.
VIDS benadrukte dat FPIC geen bedreiging vormt voor ontwikkeling, maar juist een kans is om respectvolle, gelijkwaardige en duurzame samenwerkingsverbanden op te bouwen.
Door FPIC serieus te nemen, kunnen win-winsituaties ontstaan waarbij zowel gemeenschappen als initiatiefnemers profiteren, zonder dat rechten worden geschonden.
