Tijdens de beëdiging van zes nieuwe advocaten heeft deken van de Surinaamse Orde van Advocaten, Elleson Fraenk, opnieuw scherpe aandacht gevraagd voor het niet functioneren van het Constitutioneel Hof (CH). Volgens Fraenk is het hof feitelijk lamgelegd, met verstrekkende gevolgen voor de rechtsstaat.
Waar eerder sprake was van een gebrek aan bemensing, blijkt nu dat het Constitutioneel Hof zelfs geen eigen huisvesting heeft. Hierdoor is het hof in de praktijk onbereikbaar voor advocaten, burgers en andere belanghebbenden.
Geen toegang, geen transparantie, geen rechtsbescherming
Fraenk wees erop dat er momenteel:
geen inzicht is in reeds ingediende zaken
geen duidelijk register of voortgangsinformatie bestaat
geen mogelijkheid is om nieuwe zaken aanhangig te maken
Dit betekent dat burgers en instellingen geen toegang hebben tot constitutionele toetsing, terwijl dit juist een kernfunctie is binnen een democratische rechtsstaat.
Het Constitutioneel Hof is bij wet ingesteld om: wetten te toetsen aan de Grondwet, geschillen over grondrechten te beoordelen en rechtszekerheid en constitutionele controle te waarborgen.
In veel landen vormt een functionerend constitutioneel hof een essentiële tegenmacht tegen wetgevende en uitvoerende macht. Het langdurig niet functioneren van dit orgaan creëert een institutioneel vacuüm.
Hervormingen zonder toetsing: een gevaarlijke situatie
De waarschuwing van Fraenk komt op een cruciaal moment. Suriname bevindt zich in een fase waarin:
nieuwe wetgeving wordt voorbereid
hervormingen van de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie worden besproken
institutionele veranderingen op de politieke agenda staan
Volgens de deken vormt het ontbreken van een actief Constitutioneel Hof in deze context een ernstige kwetsbaarheid. Wetgeving kan worden aangenomen zonder constitutionele toetsing, wat het risico op strijdigheid met de Grondwet vergroot.
Structureel probleem, geen incident
Het niet functioneren van het Constitutioneel Hof is geen tijdelijke hapering, maar een structureel probleem. Sinds de instelling van het hof zijn er herhaaldelijk periodes geweest waarin: benoemingen uitbleven, randvoorwaarden niet werden ingevuld en politieke besluitvorming uitbleef.
Critici wijzen erop dat dit past in een breder patroon waarbij instituties wel formeel bestaan, maar in de praktijk onvoldoende worden gefaciliteerd.
Verantwoordelijkheid van de advocatuur
Fraenk benadrukte dat de advocatuur hierin een bijzondere verantwoordelijkheid draagt. Advocaten zijn niet alleen procesvertegenwoordigers, maar ook bewakers van de rechtsstaat.
“Wij moeten dit punt steeds opnieuw onder de aandacht blijven brengen,” aldus de deken.
De oproep is duidelijk: zolang het Constitutioneel Hof niet functioneert, blijft de rechtsbescherming van burgers onvolledig.
Oproep tot politieke actie
De situatie roept dringende vragen op aan de regering en De Nationale Assemblee:
Wanneer wordt gezorgd voor adequate huisvesting?
Wanneer wordt volledige operationele capaciteit hersteld?
Hoe wordt transparantie en toegankelijkheid gegarandeerd?
Zonder concrete actie dreigt het Constitutioneel Hof te verworden tot een papieren instituut, terwijl de Grondwet juist effectieve bescherming vereist.
