De Surinaamse socioloog Jack Menke durft opnieuw. Hij komt vaak in de publiciteit omdat iemand hem waarschijnlijk heeft gezegd “Menke ie mus tak wan sani jere, want joe na sabi man”.
Dus komt hij met een stevige diagnose over de staat van de Surinaamse democratie. Het is altijd leuk om met intelligentsia te discussiëren en daarom klim ik in de pen.
Laten we samen Menke fileren en zijn ideeën bespreken in plaats van te vervallen in de sensatie politiek waar Suriname gek van is.
Menke zegt veel maar lost niets op. De oplossing voor Suriname is in principe al gaande en in het Engels in een zin te vatten: Suriname grows when the Government sleeps!
Het probleem van Suriname is niet nog meer politiek, volgens Menke nu een “moreel-technisch overgangskabinet”, maar gewoon zo min mogelijk politiek en overheidsbemoeienis.
Overal in de wereld waar ongeveer 80% de grote massa minder dan Mulo school heeft, vernietigt de overheid altijd alles door haar bemoeienis. Ook in Suriname. Dit moet Menke weten.
Dus nogmaals de oplossing voor Suriname is: Overheid no bemoei!
De informele economie groeit goed in Suriname want daar kan de overheid zich niet bemoeien. De formele economie, waar de overheid zich bemoeit, is een drama en houdt alle groei van het land tegen.
Maar goed, laten we nu kijken wat Menke ons wil doen geloven…..
Wat durft Menke te benoemen?
Volgens Menke zit het politieke systeem na vijftig jaar onafhankelijkheid gevangen in een vicieuze cirkel van opportunistische coalities, verweven staatsbedrijven en een politieke elite die het land gijzelt.
Zijn conclusie is even opvallend als controversieel: Suriname zou gebaat zijn bij een “moreel-technisch overgangskabinet” van onafhankelijke deskundigen dat het politieke systeem hervormt.
De analyse klinkt herkenbaar voor veel burgers die teleurgesteld zijn in de politiek. Corruptieschandalen rond staatsbedrijven, voortdurende coalitieconflicten en een overheid die moeite heeft om economische groei duurzaam vorm te geven, lijken Menke’s diagnose te ondersteunen.
Maar wie zijn analyse nauwkeurig bekijkt, stuit op een fundamentele vraag: lost zijn voorstel werkelijk de problemen van Suriname op, of introduceert het een nieuw probleem — namelijk een technocratische verleiding die haaks staat op de principes van democratisch bestuur?
Coalitiepolitiek als zondebok
In Menke’s analyse vormt coalitiepolitiek de kern van het probleem. Volgens hem trekken regeringspartners voortdurend in verschillende richtingen, waardoor consistent beleid onmogelijk wordt.
Het resultaat, zo stelt hij, is een systeem waarin regeringen zonder duidelijke ontwikkelingsvisie elkaar afwisselen.
Het argument klinkt plausibel, maar internationale ervaring vertelt een ander verhaal.
Coalities zijn namelijk geen uitzondering in democratische systemen. Integendeel: veel van de meest stabiele en welvarende democratieën functioneren juist via coalitieregeringen.
Nederland, Duitsland en de Scandinavische landen hebben decennialang bewezen dat coalities niet per definitie een rem vormen op ontwikkeling.
De politicoloog Arend Lijphart beschreef dit model als de “consensusdemocratie”: een bestuursvorm waarin verschillende groepen in de samenleving gedwongen zijn samen te werken. Juist in pluralistische samenlevingen kan dat stabiliteit brengen.
Suriname — met zijn etnische, culturele en politieke diversiteit — past eerder in dat model dan in een systeem van één dominante partij.
De vraag is dus niet of coalities bestaan, maar of instituties sterk genoeg zijn om coalities te laten functioneren.
De technocratische verleiding
Waar Menke’s analyse werkelijk controversieel wordt, is in zijn voorgestelde oplossing: een overgangskabinet van deskundigen dat buiten de normale politieke dynamiek staat.
Het idee van technocratisch bestuur duikt vaker op in tijden van politieke frustratie. Wanneer burgers hun vertrouwen in politieke partijen verliezen, ontstaat al snel de roep om “deskundigen” die boven de politiek staan.
Maar democratische theorie waarschuwt al decennialang voor deze verleiding.
De filosoof Karl Popper stelde dat democratie niet bedoeld is om perfecte leiders te selecteren. Het doel van democratie is veel eenvoudiger — en robuuster: het vermogen om slechte leiders vreedzaam te vervangen. En dat heeft de Surinaamse politiek goed gedaan de afgelopen decennia.
Menke en zijn medestanders moeten lof roepen en de moed van Santokhi en de huidige PG roemen, dat zij de massamoordenaar Bouterse en de veroordeel Hoefdraad, hebben vervolgd tot in het graf bij de ene terwijl de andere op de vlucht is geslagen.
Karl Popper krijgt dus met vlag en wimpel gelijk en Santokhi en de PG een bloemenkrans en binnenkort een standbeeld bij de poort van het huis van Menke.
Technocratische regeringen missen precies dat mechanisme. Zij zijn niet gekozen en dus niet direct verantwoordelijk tegenover de kiezer.
De geschiedenis laat zien dat technocratische oplossingen vaak tijdelijk werken, maar zelden structurele hervormingen opleveren. De Russen dachten dit ook technocratisch op te lossen onder een communistisch marxistische periode die toch plaats moest maken voor het sterke kapitalisme.
Is Menke een Marxist die zich aan het bedenken is?
Een dorp van 650.000 inwoners, Suriname
Een tweede probleem in Menke’s analyse is dat zij onvoldoende rekening houdt met de schaal van Suriname.
Met ongeveer 650.000 inwoners functioneert het land sociologisch eerder als een kleine gemeenschap dan als een klassieke massademocratie. In zulke staten zijn politieke, economische en sociale netwerken onvermijdelijk met elkaar verweven.
Dat betekent niet automatisch dat het systeem corrupt is; het betekent vooral dat bestuurlijke capaciteit beperkt is.
Ook Menke die het land nooit heeft verlaten is volgroeit met deze kromme boom die de historische vruchten draagt van de Surinaamse politieke geschiedenis.
Hij is er met de paplepel in opgevoed van begin tot eind, van geboorte tot graf. Hiermee is Menke het probleem en niet te oplossing, zoals velen van zijn generatie zijn.
In kleine staten is het aantal ervaren bestuurders, ondernemers en beleidsmakers eenvoudigweg kleiner. Het idee dat een brede pool van volledig onafhankelijke technocraten klaarstaat om het politieke systeem te vervangen, is daarom eerder theoretisch dan realistisch.
De uitdaging voor kleine staten is meestal niet het vervangen van politieke elites, maar het versterken van instituties.
De ADEK universiteit en de praktijk
Een ironische dimensie van Menke’s analyse is dat zij zelf voortkomt uit een academische traditie die al decennialang sterk aanwezig is binnen de Anton de Kom Universiteit van Suriname.
Binnen die academische cultuur domineren vaak theoretische benaderingen van economische ontwikkeling, variërend van afhankelijkheidstheorie tot staatsgerichte ontwikkelingsmodellen.
Critici wijzen er echter op dat veel academische analyses van Suriname worden geschreven door onderzoekers met beperkte ervaring in ondernemerschap, investeringen of economische praktijk.
De Oostenrijkse econoom Friedrich Hayek waarschuwde al in de twintigste eeuw voor dit probleem. Volgens hem overschatten intellectuelen vaak hun vermogen om complexe economische systemen rationeel te ontwerpen.
We zien dit bij vele zogenaamde intellectuelen vanMenke’s generatie. Ze eten en drinken samen, en dus lijkt het alsof ze ook door hetzelfde te eten en te drinken, al decennia lang, ook hetzelfde ondermaatse zijn gaan denken, geloven en onderwijzen!
Economische ontwikkeling ontstaat zelden uit theoretische blauwdrukken; zij groeit uit duizenden individuele beslissingen van ondernemers, investeerders en werknemers.
De echte structurele problemen
Dat betekent niet dat Menke’s diagnose volledig onjuist is. Suriname kampt inderdaad met structurele problemen. Het netwerk van staatsbedrijven is omvangrijk, inefficiënt en vaak verlieslatend. Politieke patronage speelt nog steeds een rol bij benoemingen. En de economie blijft sterk afhankelijk van grondstoffen zoals goud en olie.
Maar deze problemen zijn niet uniek voor Suriname. Veel grondstoffenrijke economieën hebben vergelijkbare uitdagingen. De vraag is dus niet of het systeem imperfect is, maar hoe instituties zodanig kunnen worden versterkt dat economische groei en politieke stabiliteit hand in hand gaan.
De sleutel ligt bij instituties
De moderne politieke economie biedt hiervoor een duidelijke richting. De economen Daron Acemoglu en James A Robinson laten in hun onderzoek zien dat landen succesvol worden wanneer zij inclusieve instituties ontwikkelen.
Dat betekent instituties die:
politieke competitie open houden
eigendomsrechten beschermen
ondernemerschap stimuleren
transparantie afdwingen
alleen bemoeien wanneer en waar het echt nodig is
Met andere woorden: economische ontwikkeling ontstaat niet uit technocratische kabinetten, maar uit sterke regels die voor iedereen gelden.
De Surinaamse overheid moet met haar tengels afblijven van de autonomie van het Surinaamse volk en vooral de Surinaamse ondernemers niet in de weg staan. Dit doet zij veel te vaak wel; overheids sabotage, corrumperen, vernietigen!
Conclusie
De Surinaamse democratie kan alleen gered worden als de overheid zich minder gaat bemoeien met het ondernemerschap van de Surinamer en vooral dit ondernemerschap gaat stimuleren zodat Surinamers meer autonoom worden, zelf kunnen beslissen hoe ze iets oplossen.
Mensen als Menke willen graag de Surinaamse plantage politiek vervangen met hun eigen ego. Dat is ook in andere landen gebeurd als Cuba, Venezuela en zo meer landen. Dit werkt niet.
De Surinaams overheid moet met haar tengels afblijven van ondernemend Suriname. Moeten stoppen met subsidiëren van banken die op omvallen stonden door zelf slecht gevoerd beleid en nu met vlaggen zwaaien hoeveel winst ze maken terwijl inflatie stijgt en het volk iedere dag aan koopkracht moet inboeten.
De analyse van Jack Menke raakt een reëel gevoel van stagnatie dat in delen van de Surinaamse samenleving leeft. Veel burgers ervaren de politiek als een gesloten systeem waarin dezelfde partijen en elites elkaar blijven afwisselen. Maar de voorgestelde oplossing — een technocratisch overgangskabinet — vormt geen overtuigend antwoord op dat probleem.
Integendeel: zij dreigt een fundamenteel principe van democratie te ondermijnen.
Suriname heeft geen behoefte aan een nieuw experiment met bestuur door experts die buiten de politiek staan. Het land heeft behoefte aan iets simpeler, maar ook veel effectiever: sterke instituties, transparante overheid en een economie waarin ondernemerschap centraal staat.
De verleiding van technocratie is begrijpelijk in tijden van politieke frustratie. Maar democratie wordt niet gered door haar tijdelijk buiten werking te stellen. Zij wordt gered door haar beter te laten functioneren.
Dat vraagt geen overgangskabinet, maar politieke volwassenheid — van politici, instituties en burgers.
En dus Menke no doe moeilijk, de oplossing is te vinden in deze gedachte:
Suriname groeit, wanneer de overheid slaapt!
Dr. Ashwin Ramcharan RO
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
