De uitspraak van president Jennifer Simons dat zij “geen drugsvliegtuigen in haar achterland” wil, roept volgens criticus Ahmad Jhawnie meer vragen op dan alleen die over de aanwezigheid van kleine vliegtuigen in het binnenland.
Volgens hem gaat het vooral om de vraag hoe de regering het uitgestrekte Surinaamse grondgebied daadwerkelijk controleert en welke informatie daarvoor beschikbaar is.
Simons deed haar uitspraak op 30 september, buiten de voorbereide tekst van haar jaarrede om. Zij gaf aan dat Suriname meer informatie nodig heeft over wat zich in het binnenland afspeelt en dat het land daarvoor internationale ondersteuning heeft gevraagd.
Daarbij verwees zij onder meer naar Brazilië. Volgens de president landen kleine vliegtuigen in het achterland. Zij stelde dat zij meer informatie wil om “de baas te zijn over ons grondgebied” en een goede grenspolitiek te kunnen voeren.
Voor Jhawnie is daarmee een fundamentele kwestie op tafel gelegd: als de regering zegt dat zij niet precies weet wat er in het achterland gebeurt, hoe effectief kan zij dan optreden tegen illegale vluchten en mogelijke drugstransporten?
‘Waar zijn onze ogen en oren in het binnenland?’
Jhawnie vraagt zich af welke technische en operationele middelen Suriname momenteel heeft om het luchtruim boven het uitgestrekte binnenland te monitoren.
“Als er kleine vliegtuigen in het achterland landen, wil ik weten hoe de overheid dat vaststelt, hoe vaak dit gebeurt en vooral hoe lang men al weet dat dit gebeurt”, stelt hij.
Volgens hem moet de discussie daarom verder gaan dan de vraag of er incidenteel een vliegtuig landt. Het gaat volgens Jhawnie om de informatiepositie van de staat.
“Je kunt niet zeggen dat je controle wilt hebben over je grondgebied, terwijl je tegelijkertijd aangeeft dat je meer informatie nodig hebt over wat daar gebeurt. Dan moet je eerst duidelijk maken waar de blinde vlekken zitten en hoe je die gaat dichten.”
De uitspraak van Simons zelf bevestigt dat de regering haar informatiepositie wil versterken. Zij verwees naar samenwerking met bevriende landen, waaronder Brazilië, en naar een overeenkomst die volgens haar bij De Nationale Assemblee ligt.
Regionale aanpak tegen georganiseerde misdaad
De kwestie krijgt volgens Jhawnie een extra dimensie door de recente regionale initiatieven tegen georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit.
Op 23 september maakten de Verenigde Staten en veertien andere landen uit de Amerika’s afspraken over een gezamenlijke aanpak van 24 criminele en gewapende organisaties.
Die samenwerking moet onder meer bestaan uit intensievere informatie-uitwisseling, financiële maatregelen, visumbeperkingen en strafrechtelijk optreden.
Suriname behoorde niet tot de vijftien regeringen die de gezamenlijke verklaring ondertekenden. Ook Brazilië stond niet op de lijst.
Volgens Jhawnie roept juist dat vragen op.
“De president zegt dat wij internationale ondersteuning nodig hebben en dat wij meer informatie moeten hebben over wat er in ons achterland gebeurt. Tegelijkertijd zien we dat Suriname niet voorkomt in deze specifieke regionale verklaring. Dan moet de regering uitleggen welke andere samenwerkingsmechanismen zij gebruikt en hoe informatie over grensoverschrijdende criminaliteit met Suriname wordt gedeeld.”
Hij benadrukt daarbij dat het niet automatisch betekent dat Suriname geen enkele internationale samenwerking heeft op het gebied van criminaliteitsbestrijding. De vraag is volgens hem welke concrete samenwerkingsverbanden beschikbaar zijn en wat die in de praktijk opleveren.
Waarom Brazilië?
Dat de president specifiek Brazilië noemt als een land waarmee Suriname samenwerkt, vindt Jhawnie begrijpelijk gezien de geografische ligging en de omvang van het Surinaamse achterland.
Maar ook hier wil hij meer duidelijkheid.
“Welke informatie vragen wij precies aan Brazilië? Gaat het om radar- en luchtvaartinformatie, grensinformatie, inlichtingen over georganiseerde criminaliteit of operationele ondersteuning? En wat houdt de overeenkomst in waarover de president spreekt en die inmiddels bij DNA ligt?”
Volgens Jhawnie moet de samenleving hierover voldoende worden geïnformeerd, juist omdat het gaat om controle over het nationale grondgebied en de bescherming van de nationale veiligheid.
De radarvraag blijft liggen
Een belangrijk onderdeel van de discussie is volgens Jhawnie de vraag of Suriname beschikt over voldoende radar- en andere detectiecapaciteit om kleine vliegtuigen boven het binnenland tijdig te signaleren.
Dat is een wezenlijk verschil met alleen het controleren van het reguliere vliegverkeer rond de internationale luchthaven. Een uitgestrekt, dunbevolkt en grotendeels bebost binnenland stelt heel andere eisen aan toezicht.
“Als wij zeggen dat kleine vliegtuigen in het achterland landen, dan moet je ook kunnen aangeven hoe je die vliegtuigen detecteert. Anders blijft het bij meldingen achteraf.”
Jhawnie vindt daarom dat de regering inzicht moet geven in de beschikbare capaciteit, zonder informatie openbaar te maken die de nationale veiligheid of lopende onderzoeken kan schaden.
Niet alleen een drugsprobleem
Volgens Jhawnie moet het vraagstuk bovendien breder worden bekeken. Illegale vluchten raken niet uitsluitend aan drugssmokkel, maar ook aan grensbewaking, illegale goudwinning, smokkel en andere vormen van grensoverschrijdende criminaliteit.
Daarmee wordt volgens hem de uitspraak van Simons over “haar achterland” uiteindelijk een discussie over de aanwezigheid van de staat in gebieden waar toezicht moeilijk is.
“Het gaat niet alleen om de vraag of er drugsvliegtuigen zijn. Het gaat erom of de staat weet wat er op zijn eigen grondgebied gebeurt.”
Uitspraak president legt verantwoordelijkheid bij regering
De uitspraak van de president heeft volgens Jhawnie daarmee een belangrijk punt blootgelegd. Wanneer het staatshoofd zelf aangeeft dat Suriname meer informatie nodig heeft over wat zich in het binnenland afspeelt, ligt er volgens hem ook een verantwoordelijkheid bij de regering om duidelijk te maken hoe die informatiepositie wordt verbeterd.
President Simons koppelde haar opmerkingen aan de noodzaak om controle over het nationale grondgebied te versterken en een goede grenspolitiek te kunnen voeren. Zij formuleerde haar uitgangspunten voor het buitenlands beleid daarbij als “vrede zonder passiviteit”, “soevereiniteit zonder isolement” en “samenwerking zonder ondergeschiktheid”.
Voor Jhawnie betekent dat dat de regering nu vooral moet laten zien hoe die uitgangspunten in de praktijk worden gebracht.
“Als wij werkelijk soevereiniteit willen, moeten wij ook weten wat er binnen onze grenzen gebeurt. En als wij die informatie niet zelf kunnen verzamelen, moeten wij kunnen uitleggen met wie wij samenwerken om die informatie wél te krijgen.”
Vragen die volgens Jhawnie om antwoord vragen
De discussie die Jhawnie aanzwengelt komt daarmee neer op enkele concrete vragen: Welke radar- en detectiecapaciteit heeft Suriname momenteel? Hoe worden kleine vliegtuigen in het binnenland opgespoord?
Hoeveel illegale landingen zijn de afgelopen jaren vastgesteld? Welke informatie wordt hierover uitgewisseld met buurlanden? Wat houdt de door de president genoemde overeenkomst met een bevriend land precies in?
En waarom maakt Suriname geen deel uit van de specifieke regionale verklaring van de Shield of the Americas, terwijl de regering tegelijkertijd zegt meer internationale samenwerking nodig te hebben?
Voor Jhawnie zijn dit geen vragen die alleen betrekking hebben op de huidige regering. “Dit is een staatsvraagstuk. Wie er ook regeert, de staat moet weten wat er op zijn grondgebied gebeurt.”
