De massale vissterfte in de Saramaccarivier heeft opnieuw een pijnlijke vraag op tafel gelegd: wanneer neemt de overheid daadwerkelijk verantwoordelijkheid voor het beschermen van onze wateren en de mensen die daarvan afhankelijk zijn?
Er zouden inmiddels verdachten in beeld zijn. Tegelijkertijd zijn er, voor zover bekend, nog geen definitieve verantwoordelijken aangewezen. De overheid wacht op een definitief onderzoeksrapport voordat verdere stappen kunnen worden gezet.
Op papier klinkt dat zorgvuldig en juridisch correct. In de praktijk dreigt echter een situatie te ontstaan waarin wachten op een rapport belangrijker lijkt te worden dan het voorkomen van verdere schade.
Een rivier sterft niet op papier
Een rivier die wordt geconfronteerd met massale vissterfte, is geen administratieve kwestie. Het gaat om een levend ecosysteem, om voedselvoorziening, om de economische belangen van vissers en gemeenschappen en uiteindelijk om de volksgezondheid.
Wanneer grote aantallen vissen sterven, moet onmiddellijk worden vastgesteld wat daarvan de oorzaak is. Is er sprake van vervuiling?
Welke stof of stoffen zijn daarbij betrokken? Waar komt de vervuiling vandaan? Wie heeft mogelijk gehandeld of nagelaten te handelen? En vooral: bestaat het risico dat de vervuiling zich verder verspreidt?
Dat zijn geen vragen die maandenlang op beantwoording kunnen wachten zonder dat de samenleving daarover duidelijk wordt geïnformeerd.
Onderzoek is noodzakelijk, maar mag geen excuus worden voor stilstand
Niemand zal betwisten dat zorgvuldig onderzoek noodzakelijk is. Het aanwijzen van een verantwoordelijke partij mag niet gebeuren op basis van vermoedens of politieke druk.
Bewijs moet worden verzameld, monsters moeten worden onderzocht en de oorzaak moet wetenschappelijk en juridisch worden vastgesteld.
Maar zorgvuldig onderzoek en daadkracht sluiten elkaar niet uit.
De overheid kan tegelijkertijd onderzoek laten uitvoeren én preventieve maatregelen nemen. Zij kan potentiële risico’s voor mens en milieu laten monitoren, betrokken bedrijven of activiteiten aan extra controle onderwerpen en de bevolking tijdig informeren over mogelijke gevaren.
Het argument dat men eerst het definitieve rapport moet afwachten, mag daarom niet betekenen dat intussen niets gebeurt.
Wie beschermt de rivier zolang het onderzoek duurt?
Hier ligt misschien wel de belangrijkste vraag.
Als er aanwijzingen bestaan dat sprake kan zijn geweest van menselijke beïnvloeding of vervuiling, welke maatregelen worden dan genomen om herhaling te voorkomen?
Worden watermonsters op verschillende locaties en tijdstippen genomen? Wordt onderzocht of er nog steeds sprake is van verontreiniging?
Worden mogelijke bronnen van vervuiling gecontroleerd? Worden vissers en bewoners van het gebied geïnformeerd over eventuele risico’s?
En misschien nog belangrijker: wie houdt toezicht op de naleving van milieuregels zolang de verantwoordelijke(n) nog niet definitief zijn vastgesteld?
De samenleving mag daar een helder antwoord op verwachten.
Verantwoordelijkheid mag niet verdwijnen in een rapport
Een definitief rapport is belangrijk, maar een rapport alleen lost de schade niet op.
Wanneer uiteindelijk wordt vastgesteld wie verantwoordelijk is, moet die verantwoordelijkheid ook daadwerkelijk gevolgen hebben.
Als sprake is van overtreding van wet- en regelgeving, moet worden opgetreden. Als er schade is veroorzaakt, moet worden onderzocht hoe die schade kan worden hersteld en wie daarvoor aansprakelijk kan worden gehouden.
Maar daar tegenover staat een andere verantwoordelijkheid: die van de overheid zelf.
De overheid heeft niet alleen de taak om achteraf daders aan te wijzen. Zij heeft ook de plicht om milieuschade zoveel mogelijk te voorkomen, risico’s tijdig te signaleren en in te grijpen wanneer de volksgezondheid of het milieu gevaar loopt.
De Saramaccarivier is geen wegwerpproduct
Suriname beschikt over een enorme rijkdom aan rivieren, kreken en andere waterbronnen. Toch wordt met deze natuurlijke rijkdom niet altijd omgegaan alsof het om kapitaal gaat dat toekomstige generaties eveneens moeten kunnen gebruiken.
De Saramaccarivier is niet slechts een waterweg op een kaart. Voor gemeenschappen is de rivier onderdeel van hun leefomgeving.
Voor vissers vertegenwoordigt zij inkomen. Voor de natuur vormt zij een ecosysteem. En voor de samenleving als geheel is schoon water van onschatbare waarde.
Wanneer daar massale vissterfte plaatsvindt, zou dat daarom niet alleen een incident moeten zijn, maar een aanleiding voor een bredere evaluatie van het milieutoezicht.
Transparantie mag niet beperkt blijven tot een eindrapport
De samenleving heeft recht op informatie over de voortgang van het onderzoek.
Niet noodzakelijkerwijs op informatie die het onderzoek of een eventuele strafrechtelijke procedure kan schaden, maar wel op informatie over wat er wordt onderzocht, welke instanties betrokken zijn, welke veiligheidsmaatregelen worden genomen en wanneer de samenleving het definitieve rapport kan verwachten.
Het vertrouwen van burgers in de overheid wordt niet alleen bepaald door de vraag of uiteindelijk iemand wordt vervolgd. Het wordt ook bepaald door de manier waarop de overheid communiceert wanneer zich een ernstige milieukwestie voordoet.
Stilte voedt onzekerheid. Transparantie kan juist vertrouwen herstellen.
Van incident naar structurele aanpak
De massale vissterfte zou uiteindelijk een wake-upcall moeten zijn.
Suriname kan zich niet veroorloven om iedere ernstige milieuschade afzonderlijk te behandelen en vervolgens weer over te gaan tot de orde van de dag.
Er is behoefte aan sterker milieutoezicht, betere monitoring van waterkwaliteit, snelle interventiemechanismen en duidelijke verantwoordelijkheden tussen de verschillende overheidsinstanties.
Ook bedrijven en andere economische actoren moeten weten dat economische activiteit nooit een vrijbrief kan zijn om het milieu te beschadigen.
Wie gebruikmaakt van natuurlijke hulpbronnen, moet ook verantwoordelijkheid dragen voor de bescherming daarvan.
De echte test begint nu
De vraag is uiteindelijk niet alleen wie de vissterfte heeft veroorzaakt. De grotere vraag is wat Suriname hiervan gaat leren.
Als er daadwerkelijk sprake is van een overtreding, moet de verantwoordelijke partij ter verantwoording worden geroepen.
Als er onvoldoende toezicht is geweest, moet ook worden gekeken naar de rol van de verantwoordelijke overheidsinstanties. En als bestaande regelgeving tekortschiet, moet die worden aangescherpt.
Het wachten op het definitieve rapport mag geen wachtkamer worden waarin verantwoordelijkheid tijdelijk wordt geparkeerd.
De Saramaccarivier kan zelf niet wachten. De natuur kan niet wachten. De vissers kunnen niet wachten. En de samenleving mag evenmin eindeloos wachten op duidelijkheid.
Het definitieve rapport moet daarom niet het einde van de discussie worden, maar het begin van concrete actie.
N. Mohari
Dit artikel betreft een ingezonden opiniestuk. Voor de publicatie van ingezonden artikelen hanteren wij specifieke voorwaarden. Voor meer informatie of om zelf een ingezonden bericht te sturen, kunt u contact opnemen via [email protected] of direct via WhatsApp.
Let op: Publicatie van opiniestukken houdt niet in dat GFC Nieuws het eens is met de inhoud
