De vrijheid van meningsuiting staat volgens Inheemsplatform ESAV in Suriname nog altijd onder druk. De organisatie stelt dat dit niet alleen onder de vorige regering het geval was, maar dat ook de huidige regering kritische geluiden onvoldoende ruimte zou geven.
Tijdens de viering van de Dag der Inheemsen op zondag 9 augustus in de Palmentuin werd volgens ESAV een spandoek met de tekst “Cyanide = Genocide” door twee vrouwelijke leden van de Beveiligings- en Bijstandsdienst Suriname (BBS) verwijderd.
Het spandoek stond volgens de organisatie voor het podium waarop president Jennifer Simons en DNA-voorzitter Ashwin Adhin aanwezig waren.
Daarna zou namens de organisatie zijn meegedeeld dat het spandoek niet op het terrein mocht worden geplaatst.
Voor ESAV is de gebeurtenis aanleiding om opnieuw de vraag te stellen hoeveel ruimte er in Suriname bestaat voor kritische meningsuiting, in het bijzonder wanneer die kritiek betrekking heeft op beleid, machtsstructuren en de gevolgen van economische activiteiten voor inheemse en tribale gemeenschappen.
“Suriname is niet van jullie”
ESAV reageert scherp op het verwijderen van het spandoek en stelt dat de Palmentuin en Suriname niet het exclusieve eigendom zijn van een organisatie of een bepaalde groep.
“Suriname is niet van jullie en Palmentuin is ook niet van organisatie Apache. Dus als jullie achter de vergiftiging van het binnenland staan zijn jullie net zo erg als de mensen die het gebruiken. Er is niks om voor te feesten. Je denkt niet aan je eigen inheemsen of tribalen maar aan jezelf”, aldus ESAV.
De organisatie koppelt haar protest aan de zorgen over de gevolgen van mijnbouw en het gebruik van chemicaliën in het binnenland.
Vissterfte in Boven-Saramacca zorgt voor nieuwe zorgen
De zorgen over cyanide krijgen extra betekenis tegen de achtergrond van de massale vissterfte die in juni 2026 werd vastgesteld in de omgeving van de Moeroekreek en de bovenloop van de Saramaccarivier, ten noorden van het inheemse dorp Pikin Saron.
De Nationale Milieu-Autoriteit (NMA) startte naar aanleiding daarvan een onderzoek. In de eerste wateranalyses werden cyanide en kwik aangetroffen, hoewel de gemeten concentraties op het moment van bemonstering onder de geldende normwaarden lagen.
De NMA stelde daarbij dat vanwege de snelle afbraak en verdunning van cyanide in de natuur een eerdere blootstelling aan de stof niet volledig kon worden uitgesloten.
De NMA hield op basis van de eerste onderzoeksresultaten rekening met een eenmalige, ongecontroleerde lozing van een chemische stof als mogelijke oorzaak van de vissterfte. Later werd het onderzoek verder uitgebreid naar de mogelijke herkomst van de chemische verontreiniging.
Voor gemeenschappen die afhankelijk zijn van de rivier voor voedsel en andere dagelijkse behoeften, heeft een dergelijke gebeurtenis directe gevolgen. De vissterfte leidde dan ook tot zorgen over de voedselvoorziening, het inkomen en de leefomgeving van bewoners.
Cyanide en goudwinning
Cyanide wordt gebruikt bij de winning van goud. In Suriname is het gebruik van de stof al langer onderwerp van maatschappelijke en milieudiscussies, mede vanwege het risico op ernstige gevolgen wanneer cyanide ongecontroleerd in het milieu terechtkomt.
Juist daarom vormt de recente vissterfte volgens de kritiek een belangrijk waarschuwingssignaal. Zolang niet definitief is vastgesteld welke stof of activiteit de vissterfte heeft veroorzaakt, blijft voorzichtigheid geboden.
Tegelijkertijd onderstreept de aanwezigheid van cyanide in de eerste wateranalyses volgens critici de noodzaak van grondig en onafhankelijk onderzoek.
ESAV verwijst naar Ivanildo en Martinus
De kritiek van ESAV staat volgens de organisatie niet los van de bredere strijd voor de rechten en veiligheid van inheemse gemeenschappen.
Daarbij verwijst het platform ook naar Ivanildo Dijksteel en Martinus Wolfjager, die op 2 mei 2023 tijdens de onlusten in Pikin Saron om het leven kwamen.
Zeven politieagenten stonden in verband met hun overlijden terecht. De kantonrechter sprak de agenten op 30 juni 2026 in eerste aanleg vrij. Het Openbaar Ministerie heeft op 9 juli hoger beroep ingesteld tegen die uitspraak. Daarmee is de juridische afhandeling van de zaak nog niet definitief afgerond.
Voor ESAV blijven de namen van Ivanildo en Martinus verbonden aan de strijd voor gerechtigheid en de bescherming van de rechten van inheemse gemeenschappen.
“Deze strijd gaat door”
ESAV stelt dat de herdenking en viering van de Dag der Inheemsen niet los kunnen worden gezien van de actuele problemen waarmee inheemse gemeenschappen worden geconfronteerd.
“Bevrijd Suriname van deze vloek, macht en hebzucht. Ook deze strijd gaat door voor onze vermoorde broeders Ivanildo en Martinus”, aldus het Inheemsplatform.
De verwijdering van het spandoek heeft daarmee volgens ESAV een bredere betekenis gekregen. Voor de organisatie gaat het niet alleen om een doek dat tijdens een evenement werd weggehaald, maar om de vraag of kritische stemmen over milieuvervuiling, mijnbouw, mensenrechten en de positie van inheemse gemeenschappen daadwerkelijk ruimte krijgen binnen de Surinaamse democratie.
