Pensioen voor beginners (1)

Komt er een wet Pensioencommunicatie?

De op 27 augustus 2014 aangenomen sociale wetten door de Nationale Assemblee, leveren een bijdrage aan een stuk sociale zekerheid. Maar voor zover mij bekend is er nog geen wet op pensioencommunicatie in de maak.

Doordat er geen gedegen pensioencommunicatiebeleid is ontwikkeld, wordt de discussie via verschillende invalshoeken gevoerd en is het niet meer duidelijk wat de pensioenwet nu eigenlijk beoogd.

In dit stuk zal ik daarom proberen een bijdrage te leveren aan de discussie, door terug te kijken wat pensioenen eigenlijk inhoudt, wat de doel en functie van een goed pensioenstelsel is en hoe een pensioenstelsel door internationale instanties worden beoordeelt.

In het volgende artikel zal ik dieper op deze materie ingaan en de voor- en nadelen van de verschillende pensioenregelingen bespreken. Verder zal ook het effect van pensioencommunicatie op het vertrouwen en verwachting van deelnemers en gepensioneerden worden besproken.

Pensioenen

De meeste gezagdragende instanties hanteren de volgende definitie voor pensioenen:

“ Een periodieke uitkering die mensen ontvangen na ontslag uit een baan of betrekking wegens het bereiken van een vooraf vastgestelde leeftijd of wegens overlijden van de partner ”.

Pensioenen scheppen dus een basisvoorziening waarmee armoede onder ouderen wordt voorkomen.

Een goede Pensioenwet verplicht pensioenuitvoerders om de mensen voor wie zij het pensioen beheren of aan wie zij uitkeringen doen goed te informeren over hun pensioenrechten. Dat helpt mensen om goed na te denken over hun financiële situatie en de juiste keuzes te maken voor hun oudedagsvoorziening. Dat kan zinvol zijn als mensen van mening zijn dat zij na hun pensionering onvoldoende inkomen hebben om van te leven, eerder willen stoppen met werken of een tijdje naar het buitenland willen.

Het doel van pensioencommunicatie is dat de pensioendeelnemer weet hoeveel pensioen hij kan verwachten, kan nagaan of dat voldoende is en zich bewust is van de risico’s van de pensioenvoorziening. De uitvoering van de pensioenregeling is in de meeste landen ondergebracht bij een pensioenfonds of een verzekeraar.

Tabel 1

Uit bovenstaande tabel zien we dat Suriname volgens www.pension-watch.net rond 1975 een pensioenregeling kent en China pas rond 2010.

Een solide en stabiele pensioenstelsel

Een solide en stabiele pensioenstelsel bestaat uit vier pijlers: de overheidsvoorziening AOW, de aanvullende collectieve pensioenen en de individuele verzekering die mensen zelf treffen (waaronder overige besparingen).

Tabel 2

Samen bepalen deze pijlers de hoogte van het pensioen dat iemand ontvangt na beëindiging van de loopbaan. Het stelsel kenmerkt zich door collectiviteit, risicodeling en efficiënte uitvoering. De AOW uitkering voor degenen die 65 jaar of ouder zijn wordt betaald uit premies van degenen die jonger zijn dan 65 jaar (AOW via omslag). Collectief pensioen bouwt men op tijdens dienstverband (pensioen via kapitaaldekking).

De regelingen voor aanvullend pensioen zijn echter evengoed een cruciaal onderdeel van het stelsel van sociale zekerheid. De opbouw van pensioen hoort via de belastingregelgeving gestimuleerd te worden. Over pensioenpremies wordt geen belasting geheven. Ook de aangroei van pensioenrechten door de beleggingsresultaten van de pensioenfondsen blijft onbelast. Pas bij het ontvangen van de pensioenuitkering wordt daarover belasting geheven (omkeerregel).

Dit belastinguitstel is extra aantrekkelijk als het belastingtarief over de toekomstige pensioenuitkering lager is dan het belastingtarief dat geldt voor het huidige inkomen. Deze fiscale begunstiging heeft er mede toe geleidt dat in de meeste landen meer dan 90% van de werknemers een aanvullend pensioen heeft. De pensioenfaciliteit ondersteunt het maatschappelijke besef dat het gewenst is in de actieve periode voorzieningen voor later te treffen.

De grote invloed van de werkgevers is historisch verklaarbaar, want de eerste pensioenregelingen kwamen tot stand op initiatief van sociaal voelende ondernemers. De aanspraak op aanvullend pensioen die werknemers op het moment van pensionering hebben opgebouwd, hangt af van drie zaken:

1. het aantal arbeidsjaren dat aan de regeling is deelgenomen;
2. de grondslag, het pensioengevend salaris, na aftrek van de franchise ;
3. het percentage van de grondslag dat elk jaar wordt opgebouwd, het opbouwpercentage, dan wel het bedrag van de elk jaar door de werkgever toegezegde premie.

Criteria voor een goed pensioenstelsel

De aspecten waarop de verschillende pensioenstelsels internationaal beoordeeld worden zijn:
– de mate waarin het stelsel in een vervangingsinkomen voorziet(adequaatheid);
– de houdbaarheid op de lange termijn(houdbaarheid);

– de wetgeving die voorziet in onder andere bestuur, bescherming voor de deelnemers, toezicht en communicatie(integriteit).

Criteria voor een goed pensioenstelsel volgens CPB en Netspar, (2014) zijn:

– adequaat inkomensniveau na pensionering;

– lage uitvoeringskosten;

– goede risicodeling;

– flexibel met het oog op keuzevrijheid en maatwerk;

– geen onbedoelde herverdeling.

Financiering

De aanvullende pensioenen worden heel anders gefinancierd dan de AOW. De uitgaven voor het basispensioen van de staat worden jaarlijks omgeslagen over premie- en belastingbetalers. Daarentegen kennen aanvullende pensioenen kapitaaldekking. Door werkgevers en werknemers betaalde premies gaan in een fonds en worden belegd.

Het zo opgebouwde kapitaal is bedoeld om in de toekomst uitkeringen te kunnen uitbetalen. De werkgever betaalt, gemiddeld genomen, zestig tot zeventig procent van de totale pensioenpremie. Dit is de werkgeverspremie. De rest(de werknemerspremie) gaat af van het brutoloon en wordt ingehouden door de werkgever.

Uit verschillende onderzoeksresultaten is af te leiden dat een laag pensioenbewustzijn, gekoppeld aan het negatieve beeld bij het woord pensioenen, een muur vormt tussen pensioenfondsen en deelnemers. Met dit en de volgende artikelen zal ik een poging wagen die muur te doorbreken.

Drs. Bc. John Brewster
[email protected]

Overige berichten