In een tijd waarin bijna alles via een smartphone gaat, lijkt het papieren woordenboek langzaam naar de achtergrond te verdwijnen.
Veel leerlingen grijpen tegenwoordig meteen naar een app of een online woordenboek wanneer ze de betekenis van een woord willen weten.
Dat is snel, gemakkelijk en vaak binnen enkele seconden geregeld. Toch vraag ik me steeds vaker af of we daarmee niet ook iets waardevols verliezen in het leerproces van jongeren.
Een woordenboek was vroeger een vast onderdeel van schoolwerk. Leerlingen leerden het alfabet goed beheersen en moesten systematisch zoeken naar woorden.
Dat bladeren door pagina’s lijkt misschien ouderwets, maar het dwingt kinderen om rustig en geconcentreerd met taal bezig te zijn.
Je ziet vaak meerdere woorden tegelijk, ontdekt variaties en krijgt een beter gevoel voor spelling en structuur.
Meer dan alleen een betekenis opzoeken
Wanneer een leerling een woord in een papieren woordenboek zoekt, is het proces bijna net zo belangrijk als het antwoord zelf. Het vraagt geduld, aandacht en een zekere discipline. Dat zijn vaardigheden die ook buiten taalonderwijs van grote waarde zijn.
Digitale woordenboeken werken anders. Met een paar tikken verschijnt meteen de betekenis, vaak aangevuld met voorbeelden, synoniemen en zelfs een uitspraak.
Voor oudere leerlingen en studenten is dat natuurlijk efficiënt. Wie veel teksten moet lezen of schrijven, wil nu eenmaal snel verder kunnen.
De juiste balans vinden
Toch zie je dat dit gemak ook een nadeel kan hebben. Sommige leerlingen nemen de betekenis simpelweg over zonder echt na te denken over spelling, woordopbouw of context. Het leren wordt dan oppervlakkiger.
Daarom lijkt een combinatie van beide werelden het verstandigst. Laat leerlingen eerst leren omgaan met een papieren woordenboek, zodat ze structuur en taalgevoel ontwikkelen.
Daarna kunnen digitale hulpmiddelen het leerproces versnellen. Zo blijft taal niet alleen een snelle zoekopdracht, maar ook een vaardigheid die aandacht en begrip vraagt.
Ida Thornhill is docente aan een lerarenopleiding in Paramaribo en actief als auteur en columniste.
Vanuit haar jarenlange ervaring in het onderwijs en haar brede maatschappelijke betrokkenheid schrijft zij over uiteenlopende thema’s die Suriname raken.
