fbpx

De verkiezingen van 2015 nader bekeken

De verkiezingen zijn achter de rug, dus hebben de partijen hun balans opgemaakt. Met dit artikel poog ik een wat meer blijvende vorm te bieden om de aanloop, ontwikkelingen en de effecten van de verkiezingen vast te leggen.

Campagnes vormen een hoogtepunt in het bestaan van een politieke partij of combinatie. Er is veel mogelijk. tegelijk moet de inhoudelijke discipline groot zijn. De campagne organisatie heeft veel te vertellen. De kiezers staan centraal, hun perspectief is uitgangspunt. Meestal is de campagne na de eerste verkiezingsprognose verleden tijd. Een unicum was het alleen gaan van de NDP.

Het gewone werk begint weer. Dit is wel te verklaren, en de nostalgie van campagnemakers kan nooit richtinggevend zijn. Wanneer wij de campagnes van de grootste partijen c.q. partijcombinaties onder de loep nemen, zien wij dat de beste campagne door de NDP is gevoerd. Bouterse als lijsttrekker heeft de NDP veel zetels opgeleverd. In vergelijking met de andere lijstrekkers was hij de enige met charisma.

Wetenschappers hebben tot op heden geen juiste definitie voor het woord charisma kunnen vinden. Desalniettemin mag worden gesteld dat Bouterse in vergelijking met zijn concurrenten een thematische figuur is. Hij is een populist en een hype die door de media wordt gebruikt. Hij had een missie, was geestig en kon met feiten zijn tegenstaanders voor schut zetten. Vandaar dat zijn achterban hem charismatisch leiderschap toedichten. Hij had een aansprekende boodschap.

De NDP heeft op zijn Amerikaans campagne gevoerd en veel zetels behaald. Het Nieuw- Front thans V 7 vormt al jaren de zogenaamde politieke elite in het land en staat mijlen ver van de burgers. Deze oude samenstelling heeft geen enkele vorm van leiderschap getoond. Ze hadden totaal geen visie. Er was geen eenheid in opvattingen. Ze spraken halve waarheden en hele leugens en zijn voor hun arrogantie en starheid ontzettend gestraft. De V7 is niet ontvankelijk geweest voor de signalen uit de samenleving.

Door de PL op te nemen in de combinatie heeft verregaande consequenties gehad. Vele kiezers hebben zich beledigd gevoeld en hebben deze combinatie zwaar gestraft. Dit betekent volgens mij het einde van V7. Naar mijn mening kunnen de partijen die vertegenwoordigd zijn in V7 er beter aan doen om zichzelf.

Staatkundige instrumenten

Openbaarheid kan wel bijdragen aan inzicht in het verloop van een regeringsformatie, en daarmee aan het meer volwassen functioneren van een democratisch bestel. De kiezers in Suriname zijn nu sterk geëmancipeerd. Jammer genoeg stemt een deel nog steeds op een bepaalde partij uit gewoonte en religieuze overtuiging. Alleen de jonge kiezers die voornamelijk op de NDP hebben gestemd, vormen hierop een uitzondering. Steeds meer jonge kiezers maken een eigen afweging. Dergelijk constructief kritisch gedrag verdient het om serieus genomen te worden. Dit betekent ook in de formatiefase uitleggen wat er met de stem van de kiezer aan het gebeuren is. Openbaarheid als instrument is daarvoor minder geschikt.

Dat de openbaarheid in ieder geval ten goede zou komen, zou het werken met een of meerdere tijdslimieten zijn. Openbaarheid, zeker als rechtsbeginsel, vervult een wezenlijke rol in een democratie. Er wordt verantwoording afgelegd en het politiek handelen wordt gelegitimeerd. Als het goed is tenminste. Openbaarheid kan helderheid verschaffen over inhoud en beweegredenen, het hoe en waarom over politieke besluitvorming. Openbaarheid als doel op zich kan haar functie echter ook voorbijschieten. De transformatie van conflicten tot compromissen lukt niet in louter openbaarheid, ook niet via indirecte discussies met interviewers in de media.

Soms moet je bij elkaar gaan zitten in vooroverleg om bepaalde impasses te doorbreken. De vorming van regeringen in Suriname gaan vaak gepaard met krampachtigheid. Dit in combinatie met lage opkomstcijfers maakt dat de verkiezingsparadox dreigt om te slaan in een daadwerkelijke samenstelling. Dit laatste kan schadelijk zijn voor het soepel functioneren van een democratisch bestel. Voor het Surinaamse bestel is het een voor- en nadeel dat er gezien de partijpolitieke verhoudingen altijd coalities moeten worden gesloten. De coalitiedemocratie is prettig voor kiezers in de uitkomsten van het beleid. Immers er wordt gepoogd om met zoveel mogelijk belangen rekening te houden.

De verschijningsvorm van de coalitiedemocratie is echter minder fraai. Verkiezingen zijn achter de rug dus hebben de partijen hun balans opgemaakt. Met dit artikel poog ik een wat meer blijvende vorm te bieden om de aanloop, ontwikkelingen en de effecten van de verkiezingen vast te leggen. Campagnes vormen een hoogtepunt in het bestaan van een politieke partij of combinatie. Er is veel mogelijk. tegelijk moet de inhoudelijke discipline groot zijn. De campagne organisatie heeft veel te vertellen. De kiezers staan centraal, hun perspectief is uitgangspunt. Meestal is de campagne na de eerste verkiezingsprognose verleden tijd. Een unicum was het alleen gaan van de NDP tijdens deze verkiezingen.

Politieke effecten

Partijen voeren campagnes om stemmen te winnen, en de vraag is dan ook gerechtvaardigd in hoeverre allerlei criteria ter waardering van campagnes ertoe doen als die niet bijdragen aan het beoogde effect. Doet het er in politiek opzicht eigenlijk toe of het concept helder was, of een partij de toon wist te zetten, of de uitvoering smetteloos was, en of de kiezers een champagne (of delen daarvan) waarderen?

Een analyse aan de hand van de gegevens van Maurice De Hond laat zien dat er geen duidelijk verband bestaat tussen de waardering van de kiezers voor de campagnespotjes van een politieke partij c.q. combinatie enerzijds en hun partij keuze, of de verandering in hun stemkeuze gedurende de verkiezingscampagne anderzijds. Betekent dit nu dat de kwaliteit van een campagne, in alle opzichten irrelevant is voor de verloop en de uitkomst van de stembusstrijd? Niet zonder meer.

Een soortgelijk proces is heel wel denkbaar. Campagnes van partijen dragen alle bij aan een algemene opinieklimaat over partijen, waarbij dit algemeen klimaat eenieder die daaraan bloot staat beïnvloedt, ongeacht de mate waarin men bloot heeft gestaan aan de afzonderlijke campagnes van politieke partijen en waarschijnlijk zelfs ongeacht de waardering voor die afzonderlijke campagnes.

Wat er vooral bij V7 ontbrak was een samenvatting in politieke symbolen. Het programma koos wel enigszins maar vertaalde niet in dagelijks politiek handelen en was daarmee in strikte zin dus geen programma. Hierdoor werd in zekere mate het toeval in de kaart gespeeld over welk thema, geschreven en gesproken werd als het over de combinatie moest gaan.

Beoordeling van de campagnes

De campagne laat zich het beste beoordelen aan de hand van de volgende aspecten:
-strategie
-boodschap
-boodschappers
-organisatie
-middelen

De champagnestrategie van V7 was erop gericht om Bouterse zoveel mogelijk schade toe te brengen. In plaats dat je eerst zorgt dat je achtertuin in orde is alvorens je te richten op de andere partij, moet als onnozel gekwalificeerd worden. Als je van een verliespositie en dat was vanaf het begin al zo, dan moet jij je strategie veranderen en proberen nieuwe kiezers erbij te krijgen. V7 heeft bij gelegenheid immers geen echte doorbraak naar nieuwe groepen weten te realiseren.

Verkiezingsparadox

Van uitbundig tot besloten. Al jaren gebeurt hetzelfde, om de vijf jaar gaan de kiezers naar de stembus. Daags daarna trekken politici zich terug in de achterkamer bij een prominent lid of elders. Daar scharen zij zich in gezelschap van een of meerdere “wijzen” aan de onderhandelingstafel aan.

Momenteel is de NDP aan zet. Zij heeft de meeste stemmen gehaald bij deze verkiezingen. Maandag 13 juni zijn de partijen individueel uitgenodigd voor een gesprek. De aandacht van de media is vooral gericht op ieder rookpluimpje dat uit de achterkamer dreigt te ontsnappen. De politici die zijn uitverkoren tot het heilige der heiligen in de achterkamer, houden na afloop de kaken stijf op elkaar of staan hooguit op gezette tijden de pers te woord.

Als de politieke nood hoog wordt, wordt er soms gelekt in een poging het gebeuren aan de onderhandelingstafel “buitenom” te beïnvloeden. Dit alles in schril contrast tot de weken voorafgaand aan de verkiezingen toen zij dansend en feestend in de menigte werden opgenomen. Geen zee te hoog is dan het motto, als het maar publiciteit oplevert.

Dagelijks wordt de kiezer opgezocht door kandidaat assembleeleden, liefst vergezeld door fotografen en televisiecamera’s. Doorvragen is voor journalisten nauwelijks nodig. Aan heldere politieke statements is er in deze periode geen gebrek. Deze verkiezingsparadox is een typisch verschijnsel van de Surinaamse politiek. Openbaarheid in overvloed voorafgaand aan de verkiezingen, gevolgd door een hoge mate van beslotenheid tijdens de daarop volgende regeringsformatie. Het voortraject, de aanloop naar de verkiezingen, is steeds uitbundiger geworden, het natraject, de formatie, geheimzinnig.

Boodschap

De in het programma uitgedragen thema’s van de NDP als gezondheidszorg, onderwijs, gronduitgifte en huizenbouw, sloegen aan- het zijn stuk voor stuk thema’s die hoog scoren op de prioriteitenlijst van de kiezers. Om deze redenen had V7 zich een aantal van deze thema’s eigen moeten maken. De thema’s van de NDP hebben tijdens deze verkiezingen aan kracht en kleur toegenomen.

Ik heb enorm kritiek gehad op de thema’s van V7 die kleurloos waren. Kiezers laten zich niet meer aanspreken door scheldpartijen, maar zij willen een concrete boodschap. In de eerste plaats bleek het heel moeilijk de thema’s van V7 zo die er waren te vertalen en uit te werken in beleid en politieke actie. Ten tweede hebben de rapporten en manifesten die in aanloop van de verkiezingscampagnes door V7 werden gepubliceerd, soms meer vragen dan antwoorden opgeroepen. Ook stonden sommige voorstellen soms haaks op de inhoud en sfeer van het verkiezingsprogramma.

De boodschapper

Behalve de inhoud en de vorm van de boodschap, zijn ook de boodschappers een belangrijke factor bij succes campagne voeren. De NDP heeft dit goed ingevuld. Vandaar de enorme winst in zetels. Het gaat immers ook om de mensen die het gezicht van een politieke partij c.q. combinatie bepalen. De keuze van V7 om Santhoki het te laten doen, heeft averechts gewerkt.

Door de toenemende rol van het medium televisie en de toename van het aantal televisiezenders in het land, heeft deze factor in de afgelopen jaren nog aan gewicht gewonnen. De televisiedemocratie stelt hoge eisen aan het gewicht, de autoriteit, de geloofwaardigheid en de herkenbaarheid van de lijstrekker. De fout die V7 heeft gemaakt is dat men de campagne vrijwel geheel heeft geconcentreerd op Santhoki. In plaats dat men de campagne in het binnenland had geconcentreerd op bijvoorbeeld Waterberg, bleef men Santhoki in pangi naar voren schuiven.

De organisatie

Vormen van openbaarheid. Om dit te beoordelen is het zinvol om een aantal verschijningsvormen van openbaarheid te onderscheiden:

1. Openbaarheid als rechtsbeginsel: hierbij gaat om het recht om openbaarheid van burgers of instanties.

2. Openbaarheid als instrument, hierbij gaat het om het zoeken van openbaarheid vanuit politiek opportunistische overwegingen. De wensen en de willekeur van de aanbiedende partij zijn daarbij leidraad.

3. De anonieme openbaarheid om strategische of andere redenen, veel leken vallen hieronder. Een teveel aan anonieme openbaarheid kan leiden tot een off the record –democratie.

De keuze van de president

De NDP beschikt over 26 van de 51 zetels die niet voldoende zijn om de President in de assemblee te kiezen. In een normale situatie zou men naar de VVV moeten gaan. De taak waarvoor de wetgever in het land zich gesteld zien, is verre van gemakkelijk. De ervaringen in het verleden hebben voldoende gewezen op de gevaren die kleven aan de procedure bij de verkiezing van de president een onweerstaanbare uitdaging van zijn eerzucht zal betekenen. Een zulk najagen van persoonlijke macht heeft van Santhoki een arrogante persoon gemaakt.

Slot

De uitslag van de verkiezingen zijn een bevestiging dat de V7 in een ontbindingsproces is terecht gekomen. De jongeren in het land vormen de opkomende cultuur die gereed is voor de overgang naar een nieuw tijdperk. Terwijl de omvorming zich aan het voltrekken is, weigeren de V7 -partijen zich te veranderen en klampen zich met steeds grotere starheid vast aan haar verouderde denkbeelden; evenmin willen zij hun verlies accepteren. Maar het verval en ontbinding zal onvermijdelijk doorgaan, terwijl de opkomende nieuwe generatie Surinamers zal blijven groeien en uiteindelijk haar leidende rol op zich zal nemen.

Stanley Zaalman

Overige berichten