fbpx




De historie van de Surinaamse lijstduwer

door: Ricky W. Stutgard M.Sc.

Voorkeurstem

Bij de verkiezingen wordt niet op een partij, maar op een kandidaat gestemd. Veel mensen kiezen eenvoudigweg voor de hoogste op de lijst, de lijsttrekker.

Toch geven ook veel mensen de voorkeur aan een lager geplaatste kandidaat en brengen een zogenaamde voorkeurstem uit. Kandidaten die te laag op de lijst staan om automatisch één van de zetels van de partij in de wacht te slepen, kunnen een zetel halen door meer voorkeurstemmen dan de zogenaamde voorkeursdrempel te halen.

Lijstduwer

Over de functie en de positie van de persoon van de lijstduwer bestaat overigens enige onduidelijkheid. Volgens één definitie (Van Dale Hedendaags Nederlands) zou er een verschil zijn tussen België en Nederland.

Daarbij zou de Belgische lijstduwer iemand zijn die als stemmentrekker op de laatste plaats van een kandidatenlijst voor de verkiezingen staat terwijl de Nederlandse lijstduwer iemand is die op de tweede plaats op de kandidatenlijst voor de verkiezingen staat. Deze betekenis lijkt ontleend aan de beroemdste lijstduwer op plaats twee van de recente Nederlandse parlementaire geschiedenis: Wim Kok.

Bij zijn abdicatie van het leiderschap op het PvdA-partijcongres mijmerde hij: ,,Dit is een emotioneel moment. Na in 1986 eerst als lijstduwer en vervolgens drie lijsttrekkerschappen voor de PvdA, geef ik nu het stokje door”.

Nederlands/ Belgische uitvinding

Het begrip lijstduwer is een Nederlands/ dan wel Belgisch uitvinding daar het internationaal niet echt bekend is.

De eerste prominente lijstduwers in Nederland dateren uit het begin van de jaren tachtig. De eersten waren de PvdA-prominenten Marcel van Dam (in 1981) en Wim Kok (in 1986) die toen als lijstduwers onderaan de PvdA-lijst voor de gemeenteraad.

In 1981werd Marcel Parcival Arthur van Dam (Utrecht, 30 januari 1938) als lijstduwer gekozen. Hij is een Nederlands socioloog en politicus. Hij was staatssecretaris en minister van Volkshuisvesting, Kamerlid, voorzitter van de publieke omroep VARA en programmamaker voor die omroep.

In 1986 werd Willem (Wim) Kok (Bergambacht, 29 september 1938) gekozen tot lid van de Tweede Kamer. Als nummer 2 op de lijst van de PvdA (achter Joop den Uyl) haalde hij 570.000 voorkeurstemmen. Toen Den Uyl in juli 1986 het fractievoorzitterschap neerlegde, werd Wim Kok fractievoorzitter en oppositieleider.

Een bekende Belgische lijstduwer is populaire minister Louis Tobback die in 1991 als laatste op de Kamerlijst van de SP.a stond, maar hij haalde zoveel voorkeurstemmen dat hij toch verkozen werd.

Het is altijd de vraag met lijstduwers wat zij gaan doen met de extra voorkeurstemmen die zij zullen vergaren.

De voorlopige conclusie moet zijn dat de onderkant van de kandidatenlijsten minstens zoveel zegt over een partij als de bovenkant. Bovendien moet gelet worden op het gedrag van nationale politici bij lokale verkiezingen. Zij treden immers traditioneel soms op als lokale lijstduwers.

Tegelijkertijd lijken andere partijen de lijstduwer toch ook weer opnieuw te beschouwen als gewoon de laagste kandidaat, maar meestal zijn lijstduwers tegenwoordig eerder vertrekkers.

Algemene Verkiezingen

De begrippen voorkeurstemmen en lijstduwer waren vóór de verkiezingen van 1987 in Suriname onbekend. De lijstduwer was normaal gezien de laatste kandidaat op de lijst en meestal werd hij/zij niet gekozen.

Toch is het zo dat degenen die op de laatste positie van de kandidatenlijst stonden vaak gekozen werden vanwege het alles of niets principe dat er toen heerste.

De eerste algemene verkiezingen van 30 mei 1949 bijvoorbeeld had als resultaat: NPS won alle zetels van Paramaribo, Coronie en Marowijne. De VHP won de alle zetels van Saramacca en Nickerie. KTPI legde beslag op de zetels van Commewijne.

Voorkeurstemmen kreeg tijdens de verkiezingen van 1987 ingang tot de VHP toen zij aan haar achterban stemadvies gaf om partijgebonden op hun Hindostaanse leiders te stemmen. Deze voorkeurstemmen werden toen “partijadviesstemmen’ genoemd.

Front won toen alle zetels (40) in de 7 districten waaraan ze deelnam. Dus tot dat jaar was het gebruikelijk dat bij het vergaren van alle zetels van een desbetreffend district de lijstduwer ook gekozen werd.

Maar in 1991 kreeg het begrip lijstduwer een andere betekenis:

Volgens Hans Breeveld is het nooit bedoeld dat de lijstduwer gekozen werd. Meestal is dat iemand die populair is, maar niet echt in de politiek wil gaan. Zo iemand wil de partij wel aan stemmen helpen. Meestal is de persoon een oud bekende politicus.

In 1991 krijgt de lijstduwer een ander betekenis, een ander connotatie: “De lijstduwer was de lijsttrekker geworden”.

Hans Breeveld: “Waarschijnlijk hebben mensen het systeem goed bestudeerd en toen toegepast. In het district Wanica was de heer Nurmohammed de lijsttrekker en Marijke Djawalapersad de lijstduwer (7de plaats).

De VHP adviseerde zijn mensen om op Djawalapersad te stemmen. Nurmohammed kreeg toen van de VHP stemmers en van de andere politieke partijen 13.622 stemmen. Djawalapersad kreeg 3855 stemmen. Nieuw Front had in totaal 19.032 stemmen en won daarmee 5 zetels in Wanica.

Om de lijst kiesdeler te bepalen wordt het totaal aantal stemmen verkregen gedeeld door het aantal gewonnen zetels. Dat was dan 19.032/5 = 3.806. Djawalapersad had 3855 stemmen en werd boven de heer Jack Kross gekozen die op de 5de positie stond”.

Volgens Marijke Djawalapersad heeft de VHP toen hun achterban niet geadviseerd om voor de lijstduwer te stemmen. Haar was toen de eerste positie op het kandidatenlijst van district Wanica beloofd.

Groot was haar teleurstelling toen zij vernam dat ze op de laatste (7de) plaatst was. Haar broer gaf haar aan dat ze kansloos was, omdat de VHP niet hard genoeg op het veld had gewerkt en hooguit 4 of 5 zetels kon winnen.

Op 18 april 1991 maakte Mr. Ferdinand Troon, toenmalig directeur Binnenlandse Zaken in de Ware Tijd bekend dat “ De kiezer bepaalt wie hij als zijn vertegenwoordiger wil hebben, ook al heeft de partij een volgorde op de lijst aangegeven”.

Deze informatie moet Marijke Djawalapersad gemotiveerd hebben om in 1991 samen met haar broer campagne te voeren in het district Wanica. Ze werd op 25 mei 1991 niet alleen de eerste Surinaamse DNA -kandidaat die middels voorkeurstemmen werd gekozen, maar ze werd ook de eerste lijstduwer die succes had.

Opgemerkt moet worden dat aan het begin van de 90’er jaren van de vorige eeuw vrouwenorganisaties opkwamen en stemgerechtigden adviseerden “Stem op een vrouw”. Ook hun bijdrage was van eminent belang om het voorkeurstemmen ingang te doen vinden binnen de Surinaamse gemeenschap.

Andere lijstduwers

Na Marijke Djawalapersad lukte het nog 8 personen (allen mannen) om als lijstduwer middels voorkeurstemmen gekozen te worden. Deze personen zijn:

1996
Lachmi Tewarie (Nickerie, VHP)

2000
Radjkoemar Randjietsing (Wanica, VHP)
Kaulesar Matai (Nickerie, VHP)

2005
Radjkoemar Randjietsing (Wanica, VHP)
Hendrik Sakimin (Commewijne, PL)

2010
Chandrikapersad Santokhi (Wanica, VHP)
Charles Phalad (Wanica, NDP)
Soerdjan Lekram (Nickerie, VHP)

Opgemerkt kan worden dat W. Kartoredjo (Commewijne, KTPI) middels voorkeurstemmen in 1996 gekozen werd. Hij stond op de derde positie in Commewijne en R. Ramautar (VHP) stond als lijstduwer op de vierde plaats. Goede campagne van KTPI zorgde ervoor dat Kartoredjo met 2.452 stemmen boven Ramautar (1.558 stemmen) werd gekozen.

H. Asmowiredjo van de KTPI was toen de lijsttrekker. Hij behaalde slechts 376 stemmen, maar werd wel gekozen daar Front toen in Commewijne 2 zetels won. Kartoredjo is de eerste en enige kandidaat geweest die geen lijstduwer was maar puur door voorkeurstemmen werd gekozen.

In aanloop naar de parlementsverkiezingen van 2010 was een roep binnen de VHP om Santokhi voor die verkiezingen de positie van lijsttrekker voor de VHP in het district Wanica te geven. Aan Radjkoemar Randjietsingh zou voor de derde keer de lijstduwer rol worden aangeboden.

Maar toenmalige voorzitter Ramdien Sardjoe (en ongetwijfeld Radjkoemar Randjietsingh zelf) was het hier oneens mee en plaatste Santokhi op de laagste plaats van de VHP kieslijst van Wanica. Het argument was dat Santokhi, gezien zijn enorme populariteit, een betere rol te vervullen had als lijstduwer. Nieuw Front won in Wanica 3 zetels. Indien Santhoki lijsttrekker was geweest zou Randjietsingh niet zijn gekozen.

Ondanks het feit dat Santokhi laag op de kieslijst van de VHP was geplaatst, lukte het hem om op één na landelijk de meeste stemmen (14.416 ) te halen bij de verkiezingen. Alleen Desi Bouterse (18.322 ) kreeg meer stemmen.

De acties “Stem op een vrouw” van het Vrouwen Parlement en de “Ook zij” campagne hebben vrouwen nog steeds geen positieve resultaten opgeleverd. Van de 10 DNA- kandidaten (9 lijstduwers) zijn 9 mannen.

Alleen Marijke Djawalapersad lukte het in 1996 op eigen kracht om als lijstduwer gekozen te worden.
Zowel in 1996 als in 2010 waren het voorkeurstemmen die er voor zorgden dat de NPS’ers Carmelita Fereira – Jong (Nickerie, in 1996) en Orpheu L. Marengo (in 2010), vrouwen dus, niet gekozen werden.

In 1996 stond Carmelita Fereira – Jong op de derde positie. Front won 3 zetels in Nickerie, maar het was lijstduwer Lachmi Tewarie die met 2.770 voorkeurstemmen gekozen werd.

Lijsttrekker S. Jainulla (781 stemmen) en nummer 2 A. Koendjhiharie – Singh (166 stemmen) hadden zelfs minder voorkeurstemmen dan Carmelita Ferreira – Jong (1.975 stemmen), maar zij werden wel gekozen.

Hetzelfde overkwam Orpheu L.V. Marengo, die op de derde positie in Wanica stond. Nieuw Front won 3 zetels, maar lijstduwer Santhoki behaalde (14.416 stemmen) voldoende stemmen om gekozen te worden.

Hoewel Marengo meer stemmen (1.732) had dan lijsttrekker Randjietsing (1.465 stemmen) en Asiskumar Gajadien (780 stemmen) werden zij boven haar gekozen.

De vrouwenorganisaties moeten een ander strategie bedenken. Ze moeten tussen de verkiezingen in continu voorlichting geven om voor vrouwen te stemmen en niet slechts enkele maanden voor een verkiezingen.

De lijstduwer strategie in Nickerie in 2010 mislukte enigszins daar voor de VHP. Hoewel lijstduwer Soerdjan Lekhram (2.745 stemmen) wel gekozen werd, viel lijsttrekker Kaulessar Matai met zijn 256 stemmen uit de boot. Nieuw Front won in Nickerie namelijk slechts 1 zetel.

Andere bijzonderheden
Op dinsdag 6 april 2010 is in de lokale kranten te lezen dat Desi Bouterse in Paramaribo de lijstduwerrol wilde vervullen. Dit moet voor de nodige commotie binnen de NDP gezorgd hebben, want dezelfde avond werd een vergadering gehouden.

De volgende dag was in de lokale kranten te lezen: “Bouterse zwicht voor interne druk”. Bouterse werd toen lijsttrekker en oud -president Jules Wijdenbosch de lijstduwer.

Het kon maar niet lukken tussen Ronald Hooghart en de NPS. In 2000 werd tot de verbazing van de Centrale van Landsdienaren Organisaties (CLO), hij niet gepositioneerd op de kandidatenlijst van Paramaribo.

In 2005 werd Ronald Hooghart wel als lijstduwer geplaatst, maar toen twee NPS’ers een interview , afgenomen door Henry Strijk, beluisterden werd hij afgevoerd.

Michael Miskin (CLO) werd toen gevraagd de lijstduwer positie in te nemen, maar deze voelde zich niet ondersteund door Hooghart; dus weigerde hij.

Hooghart was in die dagen van mening dat hij alleen in staat was om als lijstduwer gekozen te worden.

Ronald Hooghart is voor de verkiezingen van 2015 op de 10e plaats in Paramaribo voor de NDP.

Voor het eerst in de politieke geschiedenis geeft de NPS (10 april 2015) stemadvies om op de lijstduwer, in de persoon van Wayne Telgt, te stemmen en nog wel in Paramaribo.

Interessant is deze ontwikkeling- omdat de voorzitter van de NPS, Gregory Rusland, de lijsttrekker is- en toch de NPS’ers adviseert om op Wayne Telgt te stemmen.

Ook vermeldenswaard is dat het voor het eerst voorkomt dat een voorzitter van een politieke partij de lijstduwersrol inneemt. Jim Hok voorzitter van de PALU staat in Paramaribo op de 17de plaats.

Welke lijstduwer wordt nu gekozen?

Paramaribo heeft nog nooit middels voorkeurstemmen een lijstduwer gekozen.

Interessant zijn daarom de verkiezingen van 2015 omdat toch wel enkele bekende personen in de Surinaamse gemeenschap de lijstduwersrol hebben ingenomen namelijk: Wayne Telgt (V7), Jim Hok (Palu) en Ricky Stutgard (DOE).

Welke lijstduwer van Paramaribo zal geschiedenis schrijven door middels voorkeurstemmen alsnog gekozen te worden voor het Parlement?

Hoewel ze mijn concurrenten zijn, wil ik alle lijstduwers van Paramaribo succes toewensen op 25 mei 2015.

“Lijstduwers Paramaribo, show them how strong you are!”

Meer nieuws

JCI Nilom kiest nieuw bestuur 2021

GFC NIEUWS- De Junior Chamber International (JCI) Nilom heeft een nieuw bestuur gekozen voor het jaar 2021. Impotent of minder potent? Maak online gebruik van…

Parkeerwachter licht diverse personen op

GFC NIEUWS- De 53-jarige Delano L. is door de politie aangehouden en opgesloten voor verduistering. Impotent of minder potent? Maak online gebruik van professionele adviezen…

Geld en documenten buitgemaakt bij SRS

GFC NIEUWS- Gewapende criminelen hebben in de nacht ingebroken bij het Stichting Radio Omroep Suriname (SRS). Impotent of minder potent? Maak online gebruik van professionele…

Covid-19 actieve gevallen onder de 100

GFC NIEUWS- Het aantal actieve Covid-19-gevallen is onder de 100. Volgens de jongste update op het dashboard zijn nu 72 personen in Suriname besmet met…

Commissie buigt zich over regulering grondbeleid

GFC NIEUWS- President Chandrikapersad Santokhi heeft ter regulering van het grondbeleid een commissie geïnstalleerd. Impotent of minder potent? Maak online gebruik van professionele adviezen van…

Presidentiële commissie moet Valutawet evalueren

GFC NIEUWS- President Chandrikapersad Santokhi heeft de Commissie Wet Controle Valutaverkeer en Transactiekantoren geïnstalleerd. Impotent of minder potent? Maak online gebruik van professionele adviezen van…

14 nieuwe Covid-gevallen, 24 genezen

GFC NIEUWS- Binnen een etmaal zijn er 14 nieuwe coronagevallen geregistreerd. Impotent of minder potent? Maak online gebruik van professionele adviezen van internationale topexperts. Klik…

Twee mannen beschoten in boot

GFC NIEUWS- Twee mannen zijn vorige week beschoten toen ze in een boot stapten te Godo olo in Sipaliwini. Impotent of minder potent? Maak online…

Man mogelijk dood na hartaanval in auto

GFC NIEUWS- Een 60-jarige man werd vanmorgen dood aangetroffen in zijn voertuig. Impotent of minder potent? Maak online gebruik van professionele adviezen van internationale topexperts….

Hoefdraad binnenkort op Interpollijst

GFC NIEUWS- Ex-minister Gillmore Hoefdraad van Financiën zal binnenkort op verzoek van de procureur-generaal (pg) van Suriname worden geplaatst op de Interpollijst. Impotent of minder…

MMC heeft nieuw bestuur

GFC NIEUWS- Het Mungra Medisch Centrum heeft een nieuw stichtingsbestuur, dat vrijdag is geïnstalleerd door de Minister van Volksgezondheid, Amar Ramadhin. Impotent of minder potent?…

28 nieuwe Covid-gevallen, 18 genezen

GFC NIEUWS- Donderdag op vrijdag zijn er 28 nieuwe Covid-19-gevallen genoteerd. Impotent of minder potent? Maak online gebruik van professionele adviezen van internationale topexperts. Klik…

Nog geen uitkering uit Covid-19 Fonds

GFC NIEUWS- Het ministerie van Arbeid, Werkgelegenheid en Jeugdzaken laat weten dat het uitbetalen van de werkloosheidsuitkering aan werklozen die tijdens de operatie van het…

Ingezonden| Onze Staatsbedrijven

GFC NIEUWS- In de media lazen wij dat de president van Suriname onlangs een onderhoud heeft gehad met de president-commissarissen van een aantal Staatsbedrijven. Impotent…

Duurzaam sociaal vangnet in aanmaak

GFC NIEUWS- Het ministerie van Sociale Zaken en Volkshuisvesting heeft een traject ingezet om te komen tot een duurzaam sociaal vangnet. Hiervoor vindt er een…

lijk 15-jarige jongen geborgen

GFC NIEUWS- Daags na het politiebericht over de vermoedelijke verdrinking van de 15-jarige Diren Surjbali is zijn ontzielde lichaam uit de Nickerierivier gehaald. Impotent of…