Tijdens een familiebijeenkomst ontstond onlangs een opvallend gesprek met een Surinamer die als tiener naar Nederland verhuisde.
Zonder aarzeling zei hij: “Als ik in Suriname was gebleven was ik net zoals de rest.” Volgens hem heeft Nederland hem gevormd tot een meer ontwikkeld en rationeel persoon.
De uitspraak leidde tot discussie, maar raakt tegelijk aan een onderwerp waar sociologen en migratieonderzoekers al jaren onderzoek naar doen.
Omgeving speelt grote rol bij ontwikkeling
Wetenschappelijke studies tonen aan dat de omgeving waarin iemand opgroeit grote invloed heeft op taalontwikkeling, schoolprestaties, sociale vaardigheden en toekomstverwachtingen.
Mensen die leven in stabiele en economisch sterke landen hebben gemiddeld toegang tot beter onderwijs, meer informatie, hogere sociale veiligheid en sterkere instituties.
Dat betekent volgens onderzoekers niet automatisch dat mensen “slimmer” worden door migratie, maar wel dat bepaalde vaardigheden sterker kunnen ontwikkelen.
De man vertelde dat hij in Nederland discipline, planning en zelfstandigheid heeft geleerd. “In Suriname leefde ik veel meer met de dag,” zei hij.
Andere blik op Suriname
Migratieonderzoek laat ook zien dat veel diaspora groepen na jaren in Europa of Noord Amerika anders gaan kijken naar hun land van herkomst. Vaak ontstaat een dubbel gevoel van trots en kritiek tegelijk.
Veel migranten nemen normen, omgangsvormen en denkbeelden over van het nieuwe land. Daardoor ontstaan uitspraken als: “Hier leer je vooruitdenken” of “In Suriname blijft men teveel hangen in oude patronen.”
Volgens sociologen komt dit vaker voor bij mensen die sociaal of economisch succesvol zijn geworden in het buitenland.
Afstand nemen van de oude groep
Onderzoekers gebruiken voor dit gedrag soms de term “status distancing”. Daarmee wordt bedoeld dat mensen afstand proberen te nemen van groepen waarmee ze vroeger werden geassocieerd.
Bij sommige migranten leidt dat tot kritiek op familie of vrienden die zijn achtergebleven. Factoren zoals bewijsdrang, behoefte aan erkenning en schaamte over armoede kunnen daarbij meespelen.
Dit zie je bijvoorbeeld bij Turkse Nederlanders.
Gevoelig onderwerp binnen diaspora
Experts wijzen erop dat rijke landen aantoonbaar meer kansen bieden voor ontwikkeling, maar waarschuwen tegelijk voor superioriteitsgevoelens tegenover armere samenlevingen.
Sommige sociologen vinden het problematisch wanneer “modern” automatisch gelijk wordt gesteld aan “westers”.
Binnen Surinaamse diaspora gemeenschappen blijft het daarom een gevoelig onderwerp: heeft migratie iemand werkelijk veranderd, of waren ambitie en doorzettingsvermogen er altijd al aanwezig?
